PlusAchtergrond

Het draait in The Crown niet alléén om de feiten

The Crownseizoen 4 staat vanaf zondag op Netflix – wijkt geregeld af van de feiten. Is dat erg, of juist noodzakelijk? ‘Liegen mag, maar altijd in de geest van de werkelijkheid.’

Diana Spencer (Emma Corrin) en prins Charles (Josh O’Connor) in seizoen 4 van The Crown.Beeld Ollie UptonNetflix

Google eens op ‘verkeerde feiten in The Crown’ en pagina’s vol opsommingen verschijnen in de zoekmachine. Een voorbeeld: in seizoen 1, als Elizabeth koningin wordt, moet ook haar echtgenoot prins Philip voor haar knielen. Hij heeft daar grote moeite mee en dit leidt tot veel spanning in het huwelijk. Echter: “Philip was perfectly happy om te knielen,” zegt de Britse historicus Hugo Vickers, die meerdere boeken heeft geschreven waarin hij aflevering voor ­aflevering de geschiedkundige onjuistheden in The Crown blootlegt. “Philip is grootgebracht in de Griekse koninklijke familie en kende alle regels en protocollen.”

Vickers noemt het script van de hitserie ‘fundamenteel oneerlijk’. Maar hoe erg is het dat scenarioschrijvers de werkelijkheid soms naar hun hand zetten? “Ik probeer me altijd te verplaatsen in iemand die ‘mijn’ werk ziet,” zegt Thomas van der Ree, verantwoordelijk voor de scripts van onder meer Judas, over het leven van de familie Holleeder en de AvroTros-reeks Vliegende Hollanders, over luchtvaartpioniers Anthony Fokker en Albert Plesman.

Emotionele waarheid

“Ik ben tijdens het schrijven veel bezig met de vraag of die kijker zich bekocht zou voelen wanneer hij de feiten leest. Zolang de serie de emotionele waarheid vangt, denk ik van niet. Er zijn geen regels, maar het handelen en de drijfveren van personen die echt hebben bestaan, moeten kloppen. Dus: als ik Plesman had neergezet als een schat van een man die er altijd was voor zijn gezin, had ik die emotionele waarheid ­geweld aangedaan. Dat is veel belangrijker dan bijvoorbeeld een gebeurtenis die eigenlijk in ­januari plaatsvond een paar maanden opschuiven.”

Voor een ander voorbeeld uit Vliegende Hollanders wijst Van der Ree op – spoiler alert voor een reeds uitgezonden aflevering – de dood van Fokkers vrouw Violet Austman. “Dat zij zich uit het raam laat vallen is echt gebeurd, maar in werkelijkheid vond daarná pas de beurscrash en het instorten van Fokkers Amerikaanse bedrijf plaats. Door het om te draaien, maak je beter duidelijk dat Violet zich niet gezien voelde door haar echtgenoot en dat Fokker op zijn beurt nauwelijks wist van haar mentale problemen. Is dat manipulatie? Natuurlijk, maar dat is álles wat wij doen. Het opnieuw construeren van een waargebeurd verhaal, omdat het dramatisch ­gezien beter uitkomt, vind ik volledig legitiem.”

Astrid Holleeder

Voor het scenario van Judas baseerde Van der Ree (die ook de op feiten gestoelde films Riphagen en Bankier van het Verzet schreef) zich op de biografie van Astrid Holleeder, de zus van crimineel Willem Holleeder. “Het was belangrijk dat die serie heel duidelijk wordt verteld vanuit Astrids perspectief. Het is dus háár werkelijkheid. Kijk: suggereren dat Holleeder een aanslag op de koningin pleegde, dáár kom je natuurlijk nooit mee weg.”

Robert Jan Overeem en Jan Harm Dekker werkten samen aan onder meer het script voor de Omroep MAX-serie De Zaak Menten (2016) over journalist Hans Knoop, hoofdredacteur van het weekblad Accent, die in de jaren zeventig persoonlijk betrokken raakte bij de jacht op oorlogsmisdadiger Pieter Menten.

“Die Menten zou nooit bij Knoop op de redactie zijn gekomen, maar dramatisch gezien vond ik het mooi dat wél te laten gebeuren om hun ruzie op de spits te drijven,” vertelt Dekker. Zijn collega Overeem: “Ik was het daar in eerste instantie mee oneens. Ik vond het niet in Mentens karakter passen. Die was daar veel te laf voor. Maar ja, het was inderdaad té mooi om het niet te laten gebeuren.”

Praktische oorzaak

De scenaristen zeggen dat het aanpassen van de werkelijkheid ook vaak een praktische ­oorzaak heeft. “Wij hebben Hans Knoop een ­heleboel laten doen wat eigenlijk door veel meer mensen werd gedaan,” aldus Overeem die met Dekker ook de vorig jaar uitgezonden serie Stanley H. over het leven van onderwereld­figuur Stanley Hillis schreef. En de twee werken momenteel aan een film over verzetsstrijder Gerrit van der Veen. “Voor al die titels geldt dat je heel veel moet samenvatten. En mensen die echt bestonden, die ook een rol speelden in het hele verhaal, weglaten om het overzichtelijk te houden.” Dekker: “Liegen mag, maar altijd in de geest van de werkelijkheid. En wanneer het dramatisch oninteressant is, haken kijkers af. Zo simpel is het ook.”

Vliegende Hollanders-schrijver Thomas van der Ree bouwde een podcast rondom het thema feiten versus fictie in de serie, De Vliegende ­Podcast. “Natuurlijk krijg ik weleens kritische e-mails en tweets. Maar ik denk wel: de heftigste critici die je betichten van geschiedvervalsing schatten de kijker vaak te laag in. Die weet heus wel dat het een interpretatie van de werkelijkheid betreft.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden