Het complete oeuvre van de De Nooijers: tot het einde een uitgestreken smoelwerk

Met drie nieuwe films en bijna 1300 boekpagina’s sluiten Paul, Menno en Françoise de Nooijer een oeuvre af dat een bijzondere plek inneemt binnen de Nederlandse experimentele film.

Edo Dijksterhuis
Twee pagina's uit het boek 'Is heaven blue?'  Beeld -
Twee pagina's uit het boek 'Is heaven blue?'Beeld -

Het laatste kunstje heet de documentaire die in 2016 is verschenen over Paul en Menno de Nooijer. Paul was toen net gediagnosticeerd met kanker in vergevorderd stadium, waarmee het einde in zicht leek van een oeuvre dat vijftig jaar experimentele film en fotografie omvat. Zes jaar later blijkt die titel voorbarig: vandaag worden in Eye drie nieuwe films gepresenteerd én twee boeken van monumentale omvang: Is Heaven Red? en Is Heaven Blue?

Het boek met de titel Is Heaven Red? is gewijd aan de fotografie van Paul de Nooijer. Vanaf 1970 maakte hij extreem gestileerde composities, met perspectivische vertekeningen die de kijker op het verkeerde been zetten. Collega-kunstenaars konden het wel waarderen – in het boek staat een foto van Ed van der Elsken, die op een stuk karton ‘Niets is mooier dan een De Nooijer’ heeft geschreven – maar museale interesse bleef lang uit. Pas nadat buitenlandse instellingen de kwaliteit hadden erkend en De Nooijer solotentoonstellingen hadden aangeboden, werd hij opgemerkt in eigen land. Het Nederlands Fotomuseum zette die historische misser onlangs recht door dertig foto’s uit de jaren zeventig te kopen.

Uitgestreken smoelwerk en absurde situaties

Toen had De Nooijer zijn aandacht allang verlegd naar film. In zijn woonkamer bouwde hij decors, die hij vastlegde met een 8mm-camera. Hij speelde zelf de hoofdrol, met zoon Menno vanaf jonge leeftijd als tegenspeler. Echtgenote Françoise trad op als muze en model. Haar werk als producent zorgde er bovendien voor dat het familiebedrijf zonder noemenswaardige subsidie meer dan honderd films wist te maken, die allemaal in Is Heaven Blue? zijn opgenomen.

Het vroege filmwerk leunt sterk op improvisatie en bevat veel wit gepoederde koppen, gangsterhoeden en bloemetjesbehang. Vanaf het moment dat Menno als volwaardig partner optreedt, worden de films technisch complexer en vanaf 2000 speelt dans een grote rol. Gebleven zijn de voorkeur voor schokkerige stop-motiontechniek en personages die zich met uitstreken smoelwerk in absurde situaties begeven. Onder deze humor schuilen echter serieuze onderwerpen als man-vrouwverhoudingen, de valkuilen van menselijke communicatie en vergankelijkheid.

Dat laatste klinkt sterk door in het nieuwste werk, vooral in het emotioneel aangrijpende Bye Bye. In deze korte film zwaait een gezelschap Paul de Nooijer uit als hij op het punt staat weg te fietsen, maar het lukt hem niet om op te stappen, hij komt maar niet weg. Uiteindelijk loopt het afscheidscomité door en blijft hij achter, met een steeds zachter ‘bye bye’ op de lippen.

Eye on Art: Is Heaven Blue?: dinsdagavond 19.15 uur in Eye.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden