PlusBoekrecensie

Het boek ‘De mannen van Poetin’ is essentieel voor wie het Rusland van nu beter wil begrijpen

Hoe lukte het Vladimir Poetin de macht te grijpen in Rusland? Welk systeem gaat achter zijn gezag schuil? In De mannen van Poetin – nu in een Nederlandse vertaling verschenen – toont journalist Catherine Belton hoe Poetins bewind in feite een grote KGB-operatie is.

Stefan Raatgever
Voor Poetin en zijn kameraden liep met de intrede van de democratie het tijdperk op zijn einde waarin ze de dienst uitmaakten en vanuit de schaduw poogden het vrije Westen te ontwrichten. Beeld AP
Voor Poetin en zijn kameraden liep met de intrede van de democratie het tijdperk op zijn einde waarin ze de dienst uitmaakten en vanuit de schaduw poogden het vrije Westen te ontwrichten.Beeld AP

Juist toen de Berlijnse Muur in 1989 verbrokkelde werd het fundament voor de machtshonger van Vladimir Poetin gelegd. De huidige Russische president werkte destijds als spion voor inlichtingendienst KGB in Oost-Duitsland. Op de avond dat het communisme in de DDR onder de voet werd gelopen, begonnen Poetin en zijn collega’s als bezetenen geheime documenten te verbranden.

Toen in Dresden, waar Poetin was gestationeerd, demonstranten oprukten richting de villa waar de KGB zijn hoofdkwartier had, belde Poetin de lokale commandant van het Sovjetleger. De KGB had versterking nodig. Zijn verzoek werd nooit beantwoord. Poetin en de zijnen moesten het zelf maar uitzoeken.

Waar voor velen de val van de Muur het begin van een nieuwe wereld betekende, was voor Poetin en zijn kameraden vooral duidelijk dat het tijdperk op zijn einde liep waarin ze – hand in hand met de dienstdoende Sovjetdictator – de dienst uitmaakten. Vanuit de schaduw poogden ze het vrije Westen te ontwrichten.

Het was toen, in de gloed van de brandende dossiers over geheim agenten en overzichten van clandestiene geldstromen, dat Poetin moet hebben gezworen dat hij de glorie van zijn land zou herstellen en het vuur van de strijd tegen het Westen weer zou aansteken.

Het duurde niet lang of de KGB hergroepeerde en begon, terwijl Boris Jeltsin Michail Gorbatsjov opvolgde als grote leider, te werken aan het herstellen van de orde én – al snel – ook aan de groei van hun persoonlijk rijkdom.

Luxeleven

Er zijn al vele boeken geschreven over de opkomst van Vladimir Poetin, maar het boek Putin’s People – dat na anderhalf jaar nu ook in een Nederlandse vertaling is verschenen – van journalist Catherine Belton is zonder meer een van de meest inzichtelijke en best onderbouwde.

Belton, voormalig correspondent van de Financial Times, schreef niet zozeer een biografie van Poetin, maar meer een portret van zijn generatie die danste op de puinhopen van de Sovjet-Unie. Dat doet ze door middel van interviews met vele hoofdrolspelers, onder wie (voormalig) KGB-kopstukken, en met hulp van bronnen die nog steeds deel uitmaken van Poetins entourage. Die bronnen blijven om voor de hand liggende redenen anoniem.

De begin dit jaar ingezette invasie in Oekraïne heeft het boek uiteraard niet gehaald, maar de vooraankondiging wel. De invasie past precies in het beeld dat Belton in een zeer gedetailleerd journalistiek werkstuk schetst.

Het is een verhaal van een invloedrijke veiligheidsdienst die eerder dan de top van de communistische partij doorheeft dat de Sovjet Unie met zijn planeconomie op omvallen staat. De geheim agenten beginnen halverwege de jaren tachtig met hetgeen waarmee Poetin zijn hele loopbaan zal doorgaan: het witwassen van crimineel geld en het wegsluizen ervan naar buitenlandse rekeningen.

Poetin brengt die methodes ook in de praktijk als hij begin jaren negentig wordt gelanceerd als viceburgemeester van Sint-Petersburg. Daar sluit hij verbonden met de lokale maffia en tuigt hij met hulp van zijn oude KGB-makkers een programma op waarmee hij voormalige Sovjet-eigendommen wegruilt. Zogenaamd tegen voedsel voor de bevolking, maar in werkelijkheid tegen zwart geld. Met de winst worden, behalve hun eigen luxeleven, ook bewegingen gefinancierd die bondgenootschappen als de Navo en de EU in de wielen kunnen rijden.

Strafkamp

De KGB’ers verdienen miljoenen, maar zien tot hun afgrijzen dat de mannen die in het gevlei waren gekomen bij de nieuwe president Jeltsin miljarden binnenharken door staatseigendommen voor een fractie van de werkelijke waarde over te nemen.

Achter het geld aan vertrekt Poetin in 1996 naar Moskou, waar hij in sprinttempo carrière maakt. Terwijl het establishment rondom Jeltsin vooral beducht is voor een rentree van de oude communisten, wordt Poetin bijna uit het niets directeur van de opvolger van de KGB, de FSB. En wanneer Jeltsin en zijn clientèle druk zijn met het zoeken naar doofpot waarin een onderzoek naar zelfverrijking kan verdwijnen, ruiken de KGB’ers hun kans om hun pion naar voren te schuiven en een machtsstrijd te ontketenen.

Exemplarisch is de aanval op de rijkste Rus op dat moment, Michail Chodorkovski, die de nieuwe machthebber niet wenst te gehoorzamen. Zijn oliebedrijf Yukos wordt hem afhandig gemaakt en hij wordt voor bijna tien jaar in een strafkamp weggestopt. Alle oligarchen weten dan: wie de eisen van nieuwe baas niet inwilligt, raakt alles kwijt.

Belton is geen schrijfster die haar betoog kleurt met omschrijvingen van het decor. Haar focus ligt op het uitdiepen van de geld- en machtsstromen. Daarbij was een legenda met een korte beschrijving van al die Russische apparatsjiks handig geweest. De Mannen van Poetin is zo een boek dat concentratie vereist, maar essentieel is voor wie het Rusland van Poetin beter wil begrijpen.

null Beeld

De mannen van Poetin

Catherine Belton
Prometheus, €27,50
608 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden