PlusAchtergrond

Het Bevrijdingsjournaal: ‘De oorlog gaat echt in je hoofd zitten’

Aanvankelijk klonk er enige kritiek, maar al snel sloot de kijker het Bevrijdingsjournaal van de NOS in het hart. De laatste reeks, over de capitulatie van Japan, is nu te zien.

Herman van der Zandt keerde terug als presentator voor het NOS Bevrijdingsjour­naal. Beeld NOS

Menig argeloze kijker begreep er op 3 juni 2019 even helemaal niets van. Herman van der Zandt terug als presentator van het NOS Journaal? Maar wat doet die fiets daar in het decor? En correspondent Groot-Brittannië Tim de Wit die een ­verhaal afsteekt in een decor van tanks, afweergeschut en laagvliegende oorlogsvliegtuigen?

“Het verwijt dat we een toneelstukje opvoerden, vond ik niet terecht,” zegt eindredacteur Paul Vloon (62) van NOS Evenementen, die de Bevrijdingsjournaals bedacht en deels tot leven bracht. “Ja, we spelen een beetje een spel, maar de verslaggevers doen gewoon hun werk. Héél veel anders dan normaal is het nu ook weer niet. Journalisten vertellen over en duiden gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden.”

“De enige verschillen zijn eigenlijk: je ziet geen live kruisgesprekken en die gebeurtenissen vonden niet dezelfde dag, maar 75 jaar geleden plaats,” gaat Vloon verder. Het Bevrijdingsjournaal, ter gelegenheid van de bevrijding van de Duitse bezetting in Nederland in 1944 en 1945, telt inmiddels 47 afleveringen. Vorige week ging de laatste reeks, over de capitulatie van ­Japan in Azië, van start. Vloon: “De eerste uitzending was heel spannend. De NOS is een organisatie waarvan je dit soort gewaagde vormen niet verwacht. We zijn meestal nogal rechttoe rechtaan, zo objectief mogelijk en ontdaan van elke opsmuk. Dat de eerste afleveringen niet bij iedereen even goed vielen, begreep ik wel. Toch hebben kijkers het snel gepikt.’'

Heel veel research

Hij geeft eerlijk toe het idee te hebben opgedaan door een eenmalig soortgelijk programma van de Britse BBC. “Heel boeiend vond ik dat, want normaal gesproken is de vorm die we bij het onderwerp oorlog kiezen: lange documentaires met zware muziek, een voice-over en ­interviews met oude mensen. Niks mis mee, maar het is ook heel spannend dit eens mee te krijgen via een journaal. Zo kon je Operatie Market Garden ook daadwerkelijk tien dagen volgen. En je voelt nu meer dat Japan pas op de negende dag nadat de bom was gevallen, capituleerde. Wat gebeurde er allemaal tussendoor? Je krijgt het zo veel intenser mee, dat is de grote winst.”

Het aantal uren aan research mag niet worden onderschat. Veel daarvan zie je ook níet terug in de bewuste journaals, zoals het digitaal verwijderen van woonboten die in 1945 nog niet in de Amsterdamse grachten lagen. “Eén keer maakten we een fout met een zeker tanktype dat pas in oktober van dat jaar in productie ging. Dat er kijkers zijn die dat onmiddellijk opvalt, is ­natuurlijk hartstikke leuk. Je moet als maker echt scherp blijven.” 

Vloon staat erop dat daarbij de naam van Dennis Sibeijn, verantwoordelijk voor de animaties en digitale trucage, wordt genoemd. “Hij kan niet genoeg worden geprezen. Aanvankelijk monteerden we verslaggevers als Martijn Bink ín archiefbeelden. Spectaculair, maar erg veel werk. Dat hebben we helaas, ook om budgettaire redenen, in de loop van de serie iets moeten terugschroeven.”

In de nieuwe reeks zitten heel veel beelden van hoe Nederland er destijds bij lag. “Nou, dat is werkelijk met geen pen te beschrijven. Mijn moeder is niet zo heel lang geleden overleden. Ik ben een beetje in haar geschiedenis gedoken. Twee jaar na de oorlog leerde ze mijn vader kennen en toen was alles dus nog op de bon! Je krijgt ook diep respect voor mensen die toen dachten: meer smaken zijn er nu toch niet, aan het werk en opbouwen maar!”

Specials

Het mooiste compliment dat Vloon kreeg, kwam uit de hoek van geschiedenisdocenten. “We zijn hier zó blij mee, hoor ik vaak. Ook omdat ze maar 8 minuten duren en in een lekker tempo verteld worden. Precies goed voor de aandachtsspanne van een gemiddelde puber.”

In december volgen nog enkele specials met sleutelfiguren die in de Bevrijdingsjournaals al even voorbijkwamen, verklapt Vloon. Een Duitse soldaat die op Omaha Beach naar schatting duizend mensen doodde bijvoorbeeld. “Je moet altijd uitkijken met daders, maar je krijgt toch wel enige compassie voor een jongen van slechts 19 die deed wat hem werd opgedragen. Hij werd overigens later een zeer actieve vredesactivist. Je wordt bijna gek van al die prachtige verhalen. Wij maken bij de NOS zeer geregeld programma’s over de oorlog, maar je moet nooit denken dat we het nu allemaal wel weten. Daarbij, ze geven je ook het belangrijke gevoel dat zoiets gruwelijks weer kan gebeuren.”

En daarna? “Ik ga er eens over nadenken wat we allemaal nog meer met deze vorm kunnen doen. Eerst even afkicken van de ­oorlog. Ik overdrijf niet, het gaat echt in je hoofd zitten.”

Het NOS Bevrijdingsjournaal is dagelijks te zien rond 20.25 uur op NPO 1. Alle afleveringen staan op NOS.nl, NPO Start en YouTube.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden