Plus Theater

Het beste van Freek: mooie verhalen, belegen grappen

Freek de Jonges grootste hits zijn net liedjes: je kunt ze vaak horen en ze zijn zelden ­alleen om te lachen. Beeld Dingena Mol

In zijn best of-voorstelling De Canon legt Freek de Jonge helder onze angst voor de onbekende weg bloot. Als hij vol voor de lach gaat, bedient hij zich soms van gemakkelijke stereotypen – die grap over Japan kon in 1992 al niet. 

In november begint Freek de Jonge aan zijn vierde jaarsconference (zonder oude-, dat schept vervelende verplichtingen), maar dit weekend stond hij nog even stil bij het feit dat hij op 30 augustus jongstleden 75 kaarsjes uitblies. In Carré speelde hij een best of onder de titel De Canon. Bij nieuwe voorstellingen mag de iPad tegenwoordig onmisbaar zijn, de klassieke verhalen kent hij binnenstebuiten. Zijn fanatiekste aanhangers kennen die vermoedelijk ook, maar dat hindert eigenlijk nauwelijks. Freeks grootste hits zijn net liedjes: je kunt ze vaak horen en ze zijn zelden ­alleen om te lachen.

Zo’n avond is gezien de omvang van zijn ­oeuvre per definitie vluchtig. De thematische lijnen in zijn werk en de individuele zeggingskracht van de gekozen nummers zijn echter sterk genoeg om toch een aardig overzicht te bieden. Nog altijd weergaloos is het verhaal over twee spinnen die opgezogen worden en vanuit de duistere zak via de slang naar het licht proberen te kruipen. Naar de vrijheid. Als dat licht ze in enorme hoeveelheden overvalt wanneer de zak wordt leeg geklopt, houden ze zich echter uit alle macht vast. Ze zijn bang om in de hel te belanden.

Gedachtegoed

Dat verhaal is de epiloog uit De Mythe (1983) en gaat natuurlijk over de angst voor het nieuwe. Mensen willen zich best ontwikkelen, maar alleen langs voorbedachte paden. Wegen die we niet kennen, jagen ons schrik aan. Een metafoor die De Jonges gedachtegoed prima samenvat en bovendien naadloos past bij de fraaiste zin uit zijn gedicht Wees niet bang: ‘Het mooiste overkomt je, het minste is bedacht.’

De verbinding met een andere klassieker, Het kistje uit De Openbaring (1982), is al even snel gelegd. Dat kistje bevat een geheim. Zolang het geheim bewaard blijft, inspireert het kistje.

Zodra het leeg blijkt te zijn, valt het mysterie als een verklapte goocheltruc uit elkaar – terwijl er feitelijk niets is veranderd. Ofwel: wie zich uit alle macht vastklampt aan de waarheid, berooft zich van de mooiste belevenissen. Durven leven is durven dromen, weten wanneer die waarheid je alleen maar in de weg staat.

De Jonge prees De Canon aan met het zinnetje: ‘Fris uw geheugen op en ervaar hoe actueel de verhalen nog zijn.’ Dat mag kenmerkend onbescheiden overkomen, er is niets aan gelogen. Hij blijft een zeer expressieve verteller, die met krachtige beelden het tijdloze geëmmer van de mens blootlegt.

Een jonge Freek die bij de buren de televisieantenne zo probeert te positioneren dat hij Toon Hermans kan kijken. Een Palestijnse zelfmoordterrorist die op weg naar de dood plots de liefde vindt, maar natuurlijk niet meer van zijn gekozen pad durft af te wijken.

Belegen grap

Toch heeft niet alles de jaren even goed doorstaan. Als Freek vol voor de lach gaat, bedient hij zich soms van erg gemakkelijke stereotypen. In een stuk uit De Estafette gebruikt hij het door­geven van estafettestokjes op de Olympische Spelen als excuus om clichés over de deel­nemende landen aan elkaar te rijgen. Hij eindigt met Japan. Plots zijn er twéé stokjes. Omdat ze in Japan met stokjes eten, snapt u wel. Dat moet in 1992 een al enigszins belegen grap zijn geweest en voelt nu als een door de tijd vertrappeld relikwie.

De Jonge vertelde ook dat Toon Hermans ooit een voorstelling van hem bezocht en na afloop zei dat hij wat meer zijn clowneske kant moest laten zien. Waaruit maar weer eens blijkt dat zelfs de allergrootsten zich kunnen zich vergissen en soms te veel vanuit hun eigen talenten redeneren.

Er schuilt een clown in Freek, natuurlijk, maar zijn grootsheid zit in de moralen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden