PlusAchtergrond

Het Berlage Saxofoon Kwartet neemt Goldbergvariaties van Bach op

Het Berlage Saxofoon Kwartet heeft de Goldbergvariaties van Bach opgenomen. ‘Het was een ­hele zoektocht, waarbij veel trial-and-error kwam kijken.’

Het Berlage Saxofoon Kwartet. Beeld Ben van Duin
Het Berlage Saxofoon Kwartet.Beeld Ben van Duin

Het Berlage Saxofoon Kwartet speelt op zijn nieuwe, derde album een bewerking van Bachs Goldbergvariaties, muziek die oorspronkelijk is geschreven voor het klavecimbel.

“De Goldbergvariaties bieden alles waar we eigenlijk altijd naar op zoek zijn als we aan een nieuw project beginnen,” zegt Eva van Grinsven, die in het kwartet de laagste saxen bespeelt. We hebben afgesproken in het Muziekgebouw, waar het ensemble een getheatraliseerde registratie van Bachs meesterwerk gaat opnemen. Voor New Light on Goldberg werkten ze samen met lichtkunstenaar Jurjen Alkema en regisseur Ria Marks.

De confrontatie met live spelende musici is na maanden te hebben geleefd op het surrogaat van opnamen en streams behoorlijk onthutsend. De Grote Zaal van het Muziekgebouw ziet er ook heel anders uit, nu alle stoelen eruit zijn en het podium zich op gelijke hoogte bevindt als de publieksvloer. Dat kan er als ontregelende factor ook nog wel bij.

Bach van kleur voorzien

De wens ‘iets van Bach te doen’ bestond bij het viertal al langer, maar het viel nog niet mee een uiteindelijke keuze te maken.

“We hebben ook gedacht aan Die Kunst der Fuge,” zegt Van Grinsven, “maar, als ik even voor mezelf mag spreken, vind ik dat toch veel intellectuelere muziek, hoe prachtig ook. De Goldbergvariaties laat een veel menselijker kant van Bach zien, zonder aan diepgang te verliezen. De muziek heeft ook een grote spanningsboog, die in het reguliere saxofoonrepertoire vaak ontbreekt, omdat er nu eenmaal maar een paar grote werken voor saxofoonkwartet zijn geschreven. Verder hadden we al langer de wens ook eens verschillende instrumenten te bespelen, om Bach van zoveel kleur te voorzien als maar mogelijk was.”

Verschillende grootheden

Uiteindelijk bespeelt het viertal tien verschillende saxofoons, waarvan sommige in es en sommige in bes zijn gestemd. Lars Niederstrasser de sopraan- en bassaxofoon, Peter Vigh, die tekent voor alle bewerkingen, de alt- en sopraansax, Juani Palop Tecles de tenor-, sopraan- en altsax en Van Grinsven de bariton-, alt- en tenorsaxofoon.

“Bewerken van een klavecimbelstuk naar saxofoons is een soort vertalen,” zegt Peter Vigh. “We hebben ontzettend veel uitgeprobeerd en meer dan ooit de kans gegrepen dat te doen. We hebben alle tijd genomen om te ervaren wat het ­beste zou klinken. Je komt er dan bijvoorbeeld achter dat een besinstrument en een esinstrument toch twee verschillende grootheden zijn. Esinstrumenten klinken omfloerster, warmer en besinstrumenten zijn helderder, objectiever. Daar heb je bij de afwisseling van de instrumenten rekening mee te houden, omdat je anders geen mooie overgangen krijgt.”

“Door de ligging van het stuk ontkom je niet aan een uitbreiding van het instrumentarium,” zegt Van Grinsven. “Bach schrijft lagere noten voor dan ik op mijn baritonsax heb zitten. Dus hebben we een bassaxofoon gebruikt.”

Vigh: “Als je een afwisseling wilt in de instrumentatie ontkom je bijna niet aan een verandering van de baspartij, want dat is meestal toch de dominante stem in een heleboel variaties.”

Van Grinsven: “Het was veel trial-and-error.”

Vigh: “We hebben zelfs de C-melodysax nog uitgeprobeerd, maar die oldtimerklank paste toch echt niet in een modern saxofoonkwartet.”

Van Grinsven: “Het was alsof je in een strijkkwartet dat op darmsnaren speelt opeens een viool op moderne snaren zet.”

Bij het instuderen van het werk hebben ze veel gehad aan lessen bij blokfluitist Walter van Hauwe. Vigh: “Hij weet alles van de wereld achter Bach.

Van Grinsven: “Sinds wij zijn afgestudeerd is hij er altijd bij betrokken als we oude muziek spelen. Hij heeft een open houding en is nooit dogmatisch.”

Gelukkige omstandigheid

Iets anders. Hoe heeft het Berlage Saxofoon Kwartet de coronatijd ervaren? Van Grinsven: “Aanvankelijk was de rust welkom, maar op den duur begon alle concertloosheid flink vervelend te worden. Al onze collega’s zullen hetzelfde zeggen. Wij verkeren dan tenminste nog in de gelukkige omstandigheid dat we een meerjarige subsidie hebben. Van die luxepositie zijn we ons zeer bewust. Net als iedereen kregen we opeens veel tijd, waarin we besloten ons op de cd te richten. Dat was een goeie manier om geïnspireerd en geconcentreerd bezig te blijven.”

Cd: Berlage Saxofoon Kwartet speelt Bachs Goldbergvariaties (MDG). Het concert wordt donderdag, 20.00 uur, gestreamd via muziekgebouw.nl. Ook te bekijken via onderstaande video:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden