PlusInterview

Het beeld van moslima’s op nieuwssites: waarom altijd die geïsoleerde vrouw op de markt?

Het beeld van de moslima in de nieuwsmedia is al decennia hetzelfde: een gesluierde vrouw op een markt of op straat in een migrantenwijk. Podcast ‘Moslima’, een tweeluik van Cigdem Yuksel en Maartje Duin, doet een aanzet dat te veranderen.

Lorianne van Gelder
null Beeld -
Beeld -

Fotograaf Cigdem Yuksel (33) spitte vierduizend foto’s door in de beeldbank van persbureau ANP met het trefwoord ‘moslima’. Ze publiceerde naar aanleiding hiervan in 2020 een rapport met een pijnlijke conclusie: het Nederlandse foto-aanbod versterkt het stereotype van ‘de moslima’ als non-descripte, onderdrukte, geïsoleerde vrouw. Totaal anders dan hoe Zilveren Camerawinnaar Yuksel zichzelf en moslima’s in haar omgeving ziet.

Het onderzoek deed stof opwaaien, maar volgens Yuksel lang niet genoeg. Hoe zou ze een verandering teweeg kunnen brengen? Hoe zou ze haar collega-fotografen, fotoredacteuren en andere mediamakers kunnen overtuigen de veelkleurigheid van de moslima te laten zien? De gewone vrouw die op een terrasje zit, met hoofddoek óf zonder, die sport, die werkt, die plezier heeft.

Schrijnende realiteit

Met Maartje Duin (46) maakte ze de podcast Moslima, geproduceerd door Prospektor en de VPRO, deels op basis van haar onderzoek, deels vanuit eigen ervaring. Yuksel: “Beeldvorming heeft invloed op het dagelijks leven van mensen. Ik ben islamitisch opgevoed, maar ik draag geen hoofddoek. Mijn moeder en zus wel. Door hun verhalen merk je hoe schrijnend de dagelijkse realiteit kan zijn.” Yuksel meent dat veel vooroordelen zijn gebed in steeds herhalende frames: van de onderdrukte, geïsoleerde, slecht geïntegreerde vrouw. Vrouwen merken dat dagelijks in hoe ze worden bejegend: van opmerkingen als ‘wat spreek je goed Nederlands’ tot genegeerd, uitgescholden of bespuugd worden.

Yuksel en Duin gaan in de podcast langs bij fotografen, beeldbank ANP en beeldredacteuren van kranten om te kijken hoe het beeld minder eenzijdig kan worden. Hun missie wordt niet altijd met open armen ontvangen. Fotografen die trefwoorden als ‘inburgering’ of ‘sharia’ toevoegen aan foto’s van een iftar zien niet in wat ze verkeerd doen. Zij willen vooral dat hun foto wordt verkocht. Beeldredacteuren noemen de veelgehoorde verklaring dat moslima’s niet op de foto willen. Yuksel is daar fel op: “Investeer in een netwerk. Natuurlijk wil niet iedereen op de foto, maar dat geldt net zo goed voor veel witte mensen.”

Ongemakkelijke situatie

Een podcast lijkt niet de meest voor de hand liggende vorm als je het wilt hebben over beeld en beeldvorming, maar volgens Duin werkt het juist bijzonder goed. “Podcasts zijn heel talig en over dit onderwerp moet veel gepraat worden. Ook de toon waarop argumenten naar voren worden gebracht, is veelzeggend.” Zo is een gesprek met de hoofdredactie van het ANP in de tweede aflevering bijzonder schurend. De kritiek op het aanbod wordt als onterecht ervaren. Duin: “Je zit als luisteraar met ons in die ongemakkelijke situatie. Dit zijn echt twee partijen die niet nader tot elkaar komen.”

Aanvankelijk zocht Duin, die eerder de gelauwerde podcast De plantage van onze voorouders maakte, naar haar rol in het maken van de podcast, omdat het niet háár verhaal is. Uiteindelijk kregen hun beide stemmen ongeveer evenveel ruimte, omdat Duin de vragen kon stellen die Yuksel al duizend keer heeft gehoord. “Ik vind het juist fijn om deze last niet alleen te dragen,” zegt Yuksel. “Fijn dat Maartje, die het met me eens is, naast me staat en mij steunt, zodat het geen eenzame strijd wordt die altijd maar door leden van een minderheidsgroep moet worden gevoerd.”

Duin wil nog benadrukken dat deze productie niet alleen over het beeld van moslima’s gaat. “Het gaat over hoe het journalistieke systeem functioneert. Journalistieke redacties zijn nog geen afspiegeling van de samenleving, en groepen voelen zich daardoor niet gerepresenteerd. Dat is serieus. Uiteindelijk leidt dat tot gebrek aan vertrouwen in de media en zelfs tot gebrek aan vertrouwen in de democratie.”

Aflevering 1 is te beluisteren via de Luister-app van de NPO en op de website. Aflevering 2 wordt uitgezonden op zondag 22 mei om 11.15 uur bij OVT op NPO Radio 1. Ook zijn er 3 bonusafleveringen. In het najaar worden in Pakhuis de Zwijger bijeenkomsten over het thema georganiseerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden