Plus

Het Amsterdam van 100 jaar geleden in audiodrama De Kriminalist

Audiodrama De Kriminalist luistert als een modern hoorspel, maar is voornamelijk een spannende detective over een apotheker die in het Amsterdam van 100 jaar geleden de politie helpt. ‘De auto’s, de gesprekken op de stoep, de gedempte grachten – alles klinkt nu anders.’

Dick van den Heuvel en Alexandra Alphenaar. ‘Ik wilde dat de acteurs zo klein mogelijk speelden.’ Beeld Andy Doornhein

Dick van den Heuvel (62), initiatiefnemer en schrijver van De Kriminalist, wilde al een tijdje ‘iets’ doen met audio. “Ik ben erg van het tweede scherm. Als ik een film kijk, zit ik tegelijkertijd op mijn laptop of mobiel andere dingen te doen, maar het geluid is een wezenlijk onderdeel van de film, die de kijker bij het verhaal houdt.”

Een scenario voor zijn audioproject lag er al. Met Simon de Waal, schrijver en rechercheur, ontdekte Van den Heuvel het waargebeurde verhaal van de Amsterdamse apotheker C. J. van Ledden Hulsebosch, die begin jaren twintig in zijn vrije tijd als een van de eersten sporenonderzoek deed.

Begin deze eeuw schreven Van den Heuvel en De Waal vier boeken over deze pionier; sinds vandaag is er ook een audiodrama van tien afleveringen, ingesproken door onder anderen acteurs Bastiaan Ragas, Marcel Jonker, Alexandra Alphenaar en Yannick de Waal.

Bak grind

De techniek van nu laat het hoorspel van vroeger ver achter zich, vindt Van Den Heuvel. “Daarom heb ik gekozen voor de term audiodrama. We hebben elk geluid apart opgenomen en werken in verschillende geluidslagen. Bij hoorspelen wordt al het geluid meestal in een keer opgenomen. Als een acteur denkbeeldig over een paadje kuiert, hoor je op de achtergrond iemand gelijktijdig door een bak grind lopen.”

Hij vindt dat in hoorspelen vaak ook te overdreven wordt geacteerd. “Ik wilde dat de acteurs zo klein mogelijk speelden, zoals in films.” Met hun summiere spel en het gelaagde achtergrondgeluid laat Van den Heuvel het aan de luisteraar zelf een beeld van het Amsterdam van 100 jaar geleden te vormen.

Het verhaal van de parttime rechercheur intrigeert Van den Heuvel. “Van Ledden heeft zijn memoires vastgelegd in een boek, dat Simon en ik hebben uitgeplozen. Daarin lees je over zijn experimenten, zoals kogels schieten in een varkensromp om uit de bloedspetters af te leiden op hoeveel centimeter de moordenaar van het lijk stond.”

In De Kriminalist buigt Van Ledden zich over een vermoorde prostituee op de Wallen. De jonge rechercheur Jonathan Saltet is bezig met de zaak en vraagt de apotheker om hulp.

Parfum van Chaplin

Het blijkt al snel dat de verminkingen van de prostituee overeenkomen met slachtoffers van seriemoordenaar Jack The Ripper, die eind 19de eeuw actief was in London.

Alles in De kriminalist is waar, behalve de verhaallijn. “Simon en ik hechten veel waarde aan kleine feitjes. Als het over bankbiljetten gaat, moeten de acteurs weten wier hoofd er op die briefjes is afgedrukt. Het parfum Mitsouko, dat wordt genoemd, was Charlie Chaplins favoriete geur en bestaat nog steeds.”

Dat oog voor detail uit zich ook in het belangrijkste aspect van De Kriminalist: het geluid. Elke klank is met bewonderenswaardige zorgvuldigheid opgenomen.

“Een cruciaal achtergrondgeluid van Amsterdam is het straatorgel. Maar in 1919 waren de automatisch aangestuurde draaiorgels nog niet uitgevonden. Er stonden wat krakkemikkige balgenorgels aan de weg. Via Marktplaats hebben we een man gevonden die er nog eentje had. We zijn bij hem langsgegaan met een microfoon om dat unieke balgenorgelgeluid op band te krijgen.”

Het veranderde geluid van de straatorgels is tekenend voor hoeveel een stad in een eeuw transformeert, zegt van den Heuvel. “De auto’s, de gesprekken op de stoep en de gedempte grachten – alles klinkt nu anders.”

Van den Heuvel hoopt met De Kriminalist de luisteraars mee te nemen naar het oude Amsterdam. “Het Amsterdam dat je nu soms nog aantreft als je een verlaten straatje inslaat, waar het water nog tegen de huizen klotst, dat is misschien wel het geluid van De Kriminalist.”

De Kriminalist, beschikbaar via bol.com, gratis met Kobo Plusabonnement

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.