PlusGalerie

Het alledaagse in subtiel spel van licht, kleur en vorm

null Beeld foto Peter Cox
Beeld foto Peter Cox

Het lijkt een abstract vlak, 1,20 meter in het vierkant, in een onbestemde geelachtige of beige tint. Onder aan het schilderij zit een horizontaal strookje, iets lichter van toon. Blad heet het doek. Dat lijkt een vreemde titel, tot je beter gaat kijken en onderaan nog een flinterdun strookje geel ziet lopen, bijna over de volle breedte van het doek.

En pats, ineens ontstaat een andere voorstelling. Het schilderij blijkt een verbeelding van een tafel te zijn, maar dan zonder perspectief. Het blad van de tafel, die onbestemde tint, vult bijna het hele beeldvlak. In vroeger eeuwen was dat vaak de basis voor een stilleven met fruit, bloemen of dode vissen, maar Jan Roeland maakte het tafelblad zelf het onderwerp van zijn schilderij.

Onderwijzer in Kampen

Eind jaren vijftig besloot Roeland (1935-2016), destijds werkzaam als onderwijzer in Kampen, kunstenaar te worden. Hij vertrok met een fiets en 300 gulden naar Amsterdam. Het was een tijd waarin wilde schilder­gebaren domineerden onder kunstenaars, maar Roeland was naar iets anders op zoek. Op de expositie bij Slewe hangt nu een mooie selectie van schilderijen die hij vanaf 1976 maakte.

Roeland blies het tonen van alledaagse voorwerpen nieuw leven in. Een tafel, vaas, plant of tekengerei waren aanleiding voor een uitgewogen spel met licht, kleur en vorm.

Door de subtiliteiten in dit soort schilderijen groeide Roeland uit tot een typische painter’s painter, een schilder die onder collega’s enorm gewaardeerd werd omdat hij allerlei verschillende schilderkunstige eigenschappen in één schilderij wist te vangen.

Zijn werk is figuratief maar ook abstract, mathematisch maar ook grappig, ruimtelijk en plat tegelijk. Van dichtbij zie je dat hij de kleurvlakken opbouwde met meerdere lagen, waardoor ze vol nuances ­zitten.

In de selectie bij Slewe zie je mooi hoe Roeland steeds heen en weer laveerde tussen abstractie en realiteit. Soms krijgt de abstractie de overhand en is het verband met de zichtbare werkelijkheid wat op de achtergrond geraakt. Zelf vergeleek hij dit met de positie van een astronaut die door de ruimte zweeft en met een dunne lijn aan het ruimteschip is verbonden.

Verrassend rood doek

In een grimmig heelal gaat iedereen zich verloren voelen. Dan komt de behoefte om terug te keren naar het ruimteschip en naar de aarde.

Na een reeks schilderijen met kegels en andere abstracte motieven, ging Roeland eind jaren tachtig opeens planten schilderen. Streng geabstraheerd, maar duidelijk herkenbaar. Later kwam hij met vliegtuigen — een serie die begon als troost voor zijn zoon, die zijn ambities als F-16 piloot zag stranden.

Het meest realistisch zijn de schilderijen met eenden, vinken, ganzen en andere vogels.

Daartussen hangt plotseling een verrassend doek, vierkant, groot en knalrood. Opnieuw herkennen we het motief van de geabstraheerde tafel, met daaromheen acht messen. Het schilderij moet omstreeks 1980 gemaakt zijn, maar Jan Roeland heeft het nooit geëxposeerd, vermoedelijk omdat het destijds niet door de deur paste van Espace, zijn toenmalige galerie op de Keizersgracht.

Selected works

Jan Roeland
Waar Slewe Gallery, Kerkstraat 105a, op afspraak
Te zien t/m 27/2

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden