Plus

Herman de Vries: ‘De natuur is eigenlijk altijd kunst’

De kunst van Herman de Vries, nu te zien in Alkmaar, is onlosmakelijk verbonden met de natuur. ‘Ik hoop dat deze tentoonstelling een stimulans is om buiten om je heen te kijken, om je zintuigen te gebruiken.’

Kijken naar de natuur in het Stedelijk Museum Alkmaar Beeld Roel Backaert

“Waarom vind je iets mooi? Waarom is er beeldende kunst? Waarom wordt iets beeldende kunst genoemd?” Herman de Vries haalt zijn schouders op, en geeft de antwoorden dan zelf. 

“Er zijn veel dingen die je met woorden en formuleringen moeilijk kan omschrijven, maar wel anders kan uitdrukken. Dát is wat mij betreft een van de zinvolle mogelijkheden van beeldende kunst. Kunst draagt bij aan bewustzijn en bewustwording.”

De Vries – hij schrijft zijn naam zelf zonder hoofdletters om hiërarchieën te vermijden – heeft zijn wandelstoel midden in zijn expositie Voor jullie voeten in het Stedelijk Museum Alkmaar neergezet, tussen de Noord-Hollandse aarden, een installatie van Texelse schelpen en ‘aarduitwrijvingen’ uit Noord-Holland. Met zijn baard ziet hij eruit als Paulus de Boskabouter. Hij praat zacht, maar rap en zéér aanstekelijk.

Buiten het museum zijn schelpen, aarde en rozenstokken geen kunst, hier wel. U wordt ook wel ‘de curator van de natuur’ genoemd.

“Eigenlijk is het altijd kunst, zowel binnen als buiten de museummuren. De natuur op zich is kunst. Ik leg het naast elkaar op een rijtje. Daarmee maak ik het waarneembaar. Ervaarbaar.”

“Mijn functie is laten zien dat je je ogen moet opendoen en je neus en oren moet gebruiken. Dat je niet de godganse dag voor je televisie moet zitten of naar je mobieltje moet kijken. Ik zie zo veel mensen lopen met zo’n ding in de hand; ze kijken niet meer om zich heen, alleen maar naar dat ding. Ik vermoed dat als ze willen weten wat voor weer het is, ze ook naar hun mobieltje kijken en niet naar de lucht. Dat vind ik een pijnlijke culturele ontwikkeling.”

Was deze tentoonstelling in een ideale wereld dan niet nodig geweest?

“Zo is het. Mijn kunst heeft een functie, maar als de wereld er anders had uitgezien, was mijn kunst misschien niet nodig. Misschien voor mezelf nog wel, ik beleef er veel plezier aan.”

Herman de Vries werd in 1931 geboren in Alkmaar. Eigenlijk wilde hij putjesschepper worden, maar hij ging naar de Rijkstuinbouwschool in Hoorn. Daarna werkte hij bij de Plantenziektekundige Dienst in Wageningen en het Instituut voor Toegepast Biologisch ­Onderzoek in de Natuur te Arnhem. In 1953 begon hij zich naast zijn werk als plantkundige bezig te houden met kunst.

Herman de Vries.

Zijn vroege werk bestaat onder meer uit collages van gevonden materialen. Later in de jaren vijftig begon hij te schilderen in witte, grijze en zwarte tonen. In 1961 sloot De Vries zich aan bij de Nul-beweging. Het toeval gaat een belangrijke rol in zijn werk spelen, hij vermijdt een persoonlijk handschrift, werkt in één kleur (wit) en maakt gebruik van herhalingen.

In de herfst van 1970 verhuisde De Vries naar Eschenau, een dorp met 180 inwoners aan de rand van een groot bos in Zuid-Duitsland. Sindsdien vormen de natuur en oosterse denkwijzen de belangrijkste elementen in zijn werk. Nu is hij terug in Alkmaar; het is de eerste keer dat zijn werk wordt getoond in de regio van zijn herkomst.

“Ik ben hier geboren, op de Kanaalkade – het huis staat er niet meer. Mijn vader had een autobedrijf, dat heette de Autocentrale, en wij woonden daarboven. We keken uit op het kanaal en het Dode Gat. Alkmaar en omgeving zijn mijn basisherinneringen; de polder, de duinen, de waterlopen, weggetjes waar mijn oudere zuster me leerde naar plantjes te kijken…”

De aarde voor de 21 ‘aarduitwrijvingen’ die in de tentoonstelling te zien zijn, zijn ver­zameld door leerlingen van regionale basisscholen.

“Dat is bedacht door de curator van de tentoonstelling en ik vond het een heel goed idee, omdat de kinderen daardoor al spelend bijzondere waarnemingen hebben kunnen doen op een aantal typische plekken – plekken die voor mij van betekenis zijn. In Petten, bijvoorbeeld, waar ik als kind met mijn ouders belangrijke natuurervaringen had.”

Wat was die ervaring?

“In de duinpannetjes bij Petten hoorde ik de zee, de meeuwen vlogen eroverheen. Ik lag er tussen de lage struiken van de kruipwilgen. De grond had zijn eigen geur, het was vochtig met veenmos. Er stonden witte bloemetjes, parnassia, en hier en daar stond zonnedauw, insecten­etende plantjes… Dat kende ik als kind allemaal al. Ik lag daar op mijn rug en ik voelde me to-taal tezamen met de omgeving.”

“Het is een basiservaring die in mijn latere ­leven veel heeft gevoed van wat ik deed. Met dank aan mijn ouders, die mij als kind altijd mee naar buiten namen. Ik hoop dat deze tentoonstelling een stimulans is om buiten om je heen te kijken, om je zintuigen te gebruiken en om waar te nemen wat er allemaal is. Ook in de stad, tussen de stenen, groeit wat. Een lievelingsplantje van mij is straatgras: dat groeit tussen de stenen in het trottoir. Het is een kortlevend plantje, het leeft maar één jaar. Ik vind het een prachtig voorbeeld van leven dat zich overal manifesteert.”

De grote schelpinstallatie is ook speciaal voor deze tentoonstelling gemaakt.

“Toen ik klein was verzamelde ik schelpen in al zijn vormen; kokkels, zaagjes, nonnetjes… Dit veld is opgebaggerd voor de kust van Texel. Ik maak vaker dit soort bodeminstallaties. In Zuid-Frankrijk maakte ik een soortgelijke installatie met lavendel. In Zwitserland met hooi uit bergweiden – het hele museum rook ernaar. Het zijn heel eenvoudige dingen die ik doe. De tentoonstelling luidt niet voor niets Voor jullie voeten: je hoeft alleen maar daar te kijken en er is iets. En dat is er niet voor niks.”

Herman de Vries: Voor jullie voeten, t/m 1/9 in ­Stedelijk Museum Alkmaar. Meer info op stedelijkmuseumalkmaar.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden