Plus

Henk Spaan: 'Intolerantie in de stad, fijn om te beschrijven'

Henk Spaan, columnist van Het Parool, schreef zijn tweede roman. Over babyboomers en vluchtelingen. Maar bovenal is De Binnentuin een liefdesverhaal.

Henk Spaan: 'Ik denk dat in meer dan 90 procent van de azc's in Nederland alles gesmeerd loopt' Beeld Mats van Soolingen

Onmodieus. Dat vindt Henk Spaan een goede kwalificatie van zijn roman De Binnentuin. Tenminste, afgezet tegen de horde jonge vrouwen die al schrijvend de Nederlandse literatuur lijken te beheersen.

"Hanna Bervoets, Niña Weijers, Nina Polak, ja... Ik heb wel een aantal boekjes gelezen van die meisjes. Heel introspectief, en anekdotes zijn er nauwelijks. Ken jij Ton Anbeek nog? Die hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde. Die schreef in 1980 in De Gids een bekend essay waarin hij opriep tot meer straat­rumoer in de literatuur. Ik vind dat dat nog steeds moet."

In de keuken van zijn appartement in Amsterdam-Oost maalt hij koffiebonen. "Een roman moet wel de maatschappij een beetje weerspiegelen. Dat is voor mij literatuur. Ik verwijs graag naar Hemingway en Fitzgerald, volkomen duidelijk in welke tijd hun verhalen zich afspelen."

Maagdenhuisbezetting
De Binnentuin is een zeer prettig leesbare roman over de babyboomer en televisiemaker Samuel de Jeu die gescheiden van zijn vrouw zijn leven overdenkt en betrokken raakt bij het televisieprogramma De vluchteling van het jaar.

De roman is een satire waarin de generatie, waarvan Spaan (68) ook deel uitmaakt, flink op de hak wordt genomen. Fier op hun aandeel in de Maagdenhuisbezetting in 1969, maar minder tolerant als in de binnentuin van hun keurige wooncomplex in Amsterdam-Zuid opeens tentjes met vluchtelingen verschijnen.

"Er zitten satirische componenten in de roman, zoals alles om dat televisieprogramma heen, en hoe er wordt omgegaan met vluchtelingen. Het is een roman gericht op mijn generatiegenoten en de televisiewereld. Maar in eerste instantie is het gewoon een liefdesverhaal."

Waarmee De Binnentuin ook een melancholische roman is door het terugkijken van Sam op zijn relatie met zijn vrouw Marjolein, die hij graag wil terugwinnen.

Marjolein die hem de bons heeft gegeven nadat in een boek van Sams vroegere kompaan Kobus Kleingeld een liefdesaffaire van Sam met een blonde productieassistente aan het licht is gekomen. (Herkennen we daar Harry Vermegen met wie Spaan decennia lang de satirische televisieprogramma's Pisa, Verona, en Die 2: nieuwe koeien maakte, tot ze gebrouilleerd raakten?)

Hypochondrisch
"Ik had veel lol in het bedenken van dat televisieprogramma De vluchteling van het jaar, waar de commercie, de kijkcijfers, gaan boven het humane. Ik heb gespeeld met die zogenaamde roem die je als televisiemaker ten deel valt in de tijd dat je programma scoort."

"Kijk, Sam staat wel naast me, maar is geen kopie van mij. Ik ben niet gescheiden, nooit geweest ook. Ik heb best wel sukkelachtige componenten, maar hij misschien nog iets meer dan ik. Wat? Jezus. Ik ben hypochondrisch. Ja, elk bultje is de dood. Maar het is wel minder dan vroeger. Maar ik zou niet in de regen onder een lantaarnpaal naar het raam van mijn ex gaan staan kijken, zoals Sam doet. En zeker niet op deze leeftijd."

En hij lacht zijn karakteristieke hèhèhè-lach.

Naast Sam en zijn vriend Willem - met wie hij in het café de problemen van het ouder worden bespreekt - speelt ook de asielzoeker Trésor Mugisha uit Burundi een belangrijke rol in de roman. Spaan gebruikt hem om iets te zeggen over het vluchtelingenbeleid in Nederland.

"Er wordt altijd gesproken over intolerantie op het platteland ten opzichte van vluchtelingen, maar die is er ook in de grote stad. Althans in mijn roman. De bewoners aan die binnentuin - ja, je zou er de Harmoniehof in kunnen herkennen - zijn verdeeld over de komst van de vluchtelingen in hun binnentuin. Dan is het wonen in die keurige, witte wijk opeens niet zo leuk meer... Heel fijn om dat te beschrijven."

Rechtse splinters en PVV
Zelf ging hij naar het asielzoekerscentrum in Luttelgeest om zich een beeld te vormen over het vluchtelingenbeleid in Nederland.

"Dat kan wel iets empathischer. Je leest in de kranten alleen maar over de incidenten in die azc's. Stampei, aangewakkerd door van die rechtse splinters en de PVV. Maar ik denk dat in meer dan 90 procent van al die opvangcentra alles gesmeerd loopt. In Nederland is alles goed geregeld, dus dat ook. Ik was verbaasd hoe net en aangeharkt het was. Leuk terrein ook, Center Parcsachtig."

Hij staat op om de miauwende kat eten te geven. Ja, zegt hij dan, hij heeft de smaak van het romanschrijven te pakken. Twee romans in drie jaar (Oude vrienden verscheen in 2014). In de zomer denkt hij aan zijn derde te beginnen. En hij wordt er beter in.

"Waar dat door komt? Geen metaforen! Metaforen mislukken meestal. Ze houden het verhaal op. Zo schrijf ik niet. Ik voel me een lulletje rozenwater als ik zoiets ga doen. Dan weet ik dat ik heel erg zit te schrijven, literatuurkrullen zit te maken. En dat is echt niet de bedoeling."

Henk Spaan: De Binnentuin. Atlas Contact, 272 blz., €19,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden