PlusAchtergrond

Hedendaagse fotografen laten zich inspireren door 17de eeuwse schilderijen uit het Mauritshuis

Het Mauritshuis vroeg aan zestien fotografen iets te maken wat is geïnspireerd door de 17de-eeuwse meesterwerken uit hun collectie. Rineke Dijkstra: ‘Mijn stiefdochter hangt nu tussen Ter Borch en Vermeer: vond ze heel cool.’

Jolanda van der Ploeg >
Foto 'Zèh' van Kevin Osepa. Beeld
Foto 'Zèh' van Kevin Osepa.

‘In een natuurlijk portret de echtheid van iemand vangen’

Fotograaf Rineke Dijkstra (62, Sittard)
Foto Julia, Amsterdam, 7 maart 2022
Inspiratiebron De briefschrijfster, Gerard ter Borch, 1655

Het schilderij: “Het is een heel klein schilderij, mooi door de intimiteit die erin zit. Ter Borch is bekend om zijn geportretteerden die helemaal opgaan in hun bezigheden. Ze kijken niet terug. Daar sluit mijn werk bij aan. Ik heb ooit een video gemaakt van een schoolmeisje dat op een museumvloer een schilderij natekent. Ze kijkt steeds langs de camera, is heel geconcentreerd, is helemaal zichzelf. Ik wilde niet iemand die een gezicht opzet of poseert, maar in een natuurlijk portret de echtheid van iemand vangen.”

De briefschrijfster, van Gerard ter Borch (1655). Beeld
De briefschrijfster, van Gerard ter Borch (1655).

De foto: “Hoe corresponderen meisjes van die leeftijd tegenwoordig? Die appen. Vandaar dat ik koos voor mijn 17-jarige stiefdochter met haar mobiel. Ik heb haar tijdens de avondschemering gefotografeerd, zodat het licht uit de telefoon vanuit het midden op Julia’s gezicht valt. Naar de randen toe wordt het beeld langzaam donkerder, net zo dramatisch als het clair-obscur van 17de-eeuwse schilders. Ik wilde de foto net zo groot als het oorspronkelijke beeld. Met een wit passe-partout eromheen in plaats van een lijst, zodat je ziet dat het een foto is. Doordat de portretten met de gezichten naast elkaar hangen communiceren heden en verleden met elkaar. Verder ga je als vanzelf naar de verschillen en overeenkomsten kijken.”

Julia, van Rineke Dijkstra (Amsterdam, 7 maart 2022). Beeld
Julia, van Rineke Dijkstra (Amsterdam, 7 maart 2022).

De making of: “Meisjes van die leeftijd zijn gewend elkaar te fotograferen. Ik fotografeer haar elk jaar. Julia dacht mee, had zelf een jurk uitgezocht en haar haar gedaan. Ze trok zelf haar knie op. Ze moest lang stilzitten, mocht ook niet met de ogen knipperen, want de belichtingstijd was 4 seconden. Het licht op de duim vond ik mooi: gaat ze verzenden of niet? Julia vindt het heel cool om tussen Ter Borch en Vermeers Meisje met de parel te hangen.”

‘Iedereen draagt het koloniale verleden met zich mee’

Fotograaf Kevin Osepa (28, Willemstad, Curaçao)
Foto Zèh, 2022
Inspiratiebron Studie van twee Braziliaanse schildpadden, Albert Eckhout, 1640

Het schilderij: “De zaal rondom Johan Maurits (destijds gouverneur-generaal van Nederlands-Brazilië, red.) gaat over de donkere kant van het koloniale verleden. Dit schilderij viel op vanwege de subtiele hint naar agressie. Zo voorzag Eckhout de schildpadden van tanden – die hebben ze helemaal niet. Verder hangt er een schilderij van een meisje naast een tafel met suiker. Het gaat mij om het subtiele gebruik van suiker als symbool voor rijkdom, terwijl er ook veel vergeten leed achter de suikerwinning zit.”

Studie van twee Braziliaanse schildpadden, van Albert Eckhout (1640). Beeld
Studie van twee Braziliaanse schildpadden, van Albert Eckhout (1640).

De foto: “Ik wilde laten zien hoe subtiele symbolen veel meer betekenen dan wat we in eerste instantie zien. Iedereen draagt het koloniale verleden met zich mee. Deze foto laat zien dat je daar als zwart persoon niet omheen kan. Je wordt geboren in een wereld waar je onvermijdelijk de gevolgen daarvan ondervindt. Zo kwam ik op het volksverhaal van Ezèh of Zèh uit de Antillen: een onzichtbare geest die het bloed uit een pasgeboren baby komt zuigen. Bezoekers proberen het kind traditioneel te beschermen met zout of met blauwsel op de voetzolen. De leguaan staat voor Ezèh: als je op de Antillen een leguaan in of om je huis hebt, is dat een slecht teken. Dat beeldje in het raamkozijn is Divino Niño, die waakt over de baby en symbool staat voor een Afrikaanse godheid.”

Zèh, van Kevin Osepa (2022). Beeld
Zèh, van Kevin Osepa (2022).

De making of: “Het is een echte leguaan, tam, maar het was spannend. Dat de baby huilt vind ik mooi, vanwege de beweging die erin zit. We hebben de foto op Curaçao gemaakt. Mijn moeder was erbij – ze deed de styling. Ook de moeder van de baby en de dierenverzorger waren er. Die moest heel dicht bij de leguaan zijn, dus hij stond uiteindelijk best vaak in beeld, dat was natuurlijk niet de bedoeling.”

‘We hebben de romantiek van het landschap verpest’

Fotograaf Erwin Olaf (62, Hilversum)
Foto Holland, duinlandschap met vreemdelingen, 2022
Inspiratiebron Gezicht op Haarlem met bleekvelden, Jacob van Ruisdael, ca. 1670-1675

Het schilderij: “Ik wilde heel graag iets met landschapsschilderkunst doen. Die is in de 17de eeuw in de regio Haarlem ontstaan, daarom heb ik voor Van Ruisdael gekozen, die daarvandaan komt. Na alle koningen en schalen met fruit en bloemstukken werd het landschap opeens onderwerp, dat vond ik interessant. Vorig jaar maakte ik de serie Im Wald over het Duitse landschap en dat smaakte naar meer. Maar ja, ik heb het hele landschap in Nederland volgebouwd zien worden. Dus ik heb het schilderij naar mijn hand gezet. Het woord mooi is nu niet aan de orde.”

Gezicht op Haarlem met bleekvelden, van Jacob van Ruisdael (ca. 1670-1675). Beeld
Gezicht op Haarlem met bleekvelden, van Jacob van Ruisdael (ca. 1670-1675).

De foto: “In die prachtige duinen van toen staat nu een enorme staalfabriek. Schokkend hoe achteloos en hoogmoedig we met de natuur omgaan, dat wilde ik uitdrukken. Terwijl we als mens ten opzichte van de natuur zo nietig zijn. Daartoe zochten we het perfecte standpunt voor deze foto. Zo kwam ik bij die verre dijk waarachter de fabriek ligt, alsof een mes het beeld doorsnijdt en de horizon heel hoog komt te liggen.”

Holland, Duinlandschap met vreemdelingen, van Erwin Olaf (2022). Beeld
Holland, Duinlandschap met vreemdelingen, van Erwin Olaf (2022).

De making of: “Ik begon eraan toen de vluchtelingenstroom uit Oekraïne op gang kwam. Dat wilde ik er qua actualiteit bij betrekken. De oude vrouw uit Oekraïne brak tijdens de shoot ter plekke in huilen uit omdat de omgeving haar aan thuis deed denken. Tijdens de shoot was ik als longpatiënt herstellende van corona, dus ik kon de duinen niet in. Ik werkte op afstand met een assistent die ik aanstuurde via een laptop en een oortje. Die rookpluimen waren een cadeau. Die dreiging. De romantiek van het landschap hebben we verpest. Daar heb ik als consument ook aan meegedaan.”

‘Bewogen door de ontroering van een kraamvisite’

Fotograaf Sanja Marušić (30, Amsterdam)
Foto Mama I beba, 2021
Inspiratiebron De aanbidding der herders, Jacob Jordaens, 1617

Het schilderij: “Ik heb het instinctief gekozen, ik werd er meteen door ontroerd. Dat komt door het onderwerp moederschap, al zijn er meer van dit soort Mariaportretten en gaat het om het bekendste verhaal ter wereld: dat maakt het juist interessant. Waarom dít werk? Misschien vanwege de herkenbaarheid van die liefdevolle verwondering van die kraamvisite van maar liefst tweeduizend jaar geleden. Dat mijn zoontje een half jaar was toen ik het schilderij zag, heeft ook te maken met die ontroering. Het is zo sereen, iedereen praat zacht, buigt zich over een wieg. Geen andere visite is te vergelijken met een kraamvisite.”

De aanbidding der herders, van Jacob Jordaens (1617). Beeld
De aanbidding der herders, van Jacob Jordaens (1617).

De foto: “Het maakt niet uit welk kind hier wordt getoond. Wat me aansprak is dat gevoel van aanbidding. Het is iets universeels en niet per se christelijk. Vandaar die kaftans en Chinese hoeden. Zelf heb ik als de Maria een broekpak aan. Ik heb de foto in Kroatië gemaakt, waar mijn vader vandaan komt, vanwege het landschap daar. Dat doet denken aan de verhalen uit de Bijbel. Het traditionele doorkijkje met op de achtergrond een landschap ontbreekt. Ik wou het andersom doen: Maria juist midden in een landschap, buiten.”

Mama I beba, van Sanja Marušić (2021). Beeld
Mama I beba, van Sanja Marušić (2021).

De making of: “Het was zwaar. Vier dagen in de hitte van augustus. Vanwege die keiharde zon heb ik een spiegel om mijn hoofd gebonden zodat mijn gezicht niet te zien is en ook om iets magisch aan het beeld mee te geven. Anders gaat de aandacht naar mij, en niet naar het heilige mysterie dat ik wilde laten zien.”

FLASH I BACK – Nieuwe meesters x oude meesters, t/m 16/10 in het Mauritshuis, Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden