Plus

Hebben we genoeg van al die BN'ers op tv?

Geen tv-programma zonder BN'ers. Ze liften door Cambodja, raften in Nepal en halen halsbrekende toeren uit op de duikplank - de kijker heeft er wel genoeg van. Doodnormale mensen maken een comeback.

Inge de Bruijn in Adam zkt. Eva. Beeld Still uit Adam zkt. Eva

'Leef je nog, Pat? Oooh, schat," roept presentator Gerard Joling geschrokken. Patty Brard is net voor het oog van 1,4 miljoen televisiekijkers van een duikplank gesprongen en plat op haar gezicht geland. "Oh lieverd, wat maakte je een doodklap. Maar wat was het goed!" zegt Joling. Het ­publiek joelt, Brard klimt bloedend uit het zwembad.

Brards salto mortale tijdens het programma Sterren springen in 2012 vormt het hoogtepunt van de BN'ers-hausse op televisie. Haar bloedlip was een culminatie van wat 35 jaar eerder begon bij Avro's sterrenslag, het programma waarin bekende Nederlanders (de afkorting BN'er was nog niet in zwang) de sportieve strijd met elkaar aanbonden.

Eigenlijk was de eerste editie niet veel meer dan een verslag van een vrolijke en tamelijk brave sportdag: de deelnemers moesten kanovaren, volleyballen en touwtrekken. Twee jaar later was dat al anders, toen staatssecretaris Neelie Smit-Kroes en Patricia Paay in een kort sportbroekje en onder toeziend oog van hoofdscheidsrechter Anton Geesink samen voorover in een bak water stortten.

Ingevlogen
Televisiekijkend Nederland smulde ervan: zo zagen we de sterren nog nooit!
Inmiddels lijkt het of geen enkel televisieprogramma meer zonder BN'ers kan. Nog afgezien van talkshows waarin Robert Jensen de Amerikaanse politiek becommentarieert en Marianne Zwagerman zich over de klimaatcrisis buigt, is ook geen spel- of reisprogramma compleet zonder zangers, acteurs en vloggers.

Sterren springen van de schans, Sterren dansen op het ijs, Sterren schilderen op het doek: een programma is pas geslaagd als er sterren aan meedoen.

Waar vroeger in de grote zaterdagavondshows van Willem Ruys en Ron Brandsteder de normale man de hoofdrol vertolkte zijn het nu de Bekende Nederlanders die we door hoepels zien springen.

Veel programma's die ooit begonnen met 'normale mensen' zijn jaren geleden overgestapt op bekende gezichten. In de eerste vier seizoenen van Wie is de Mol? waren de kandidaten nog onbekend, bij Expeditie Robinson bestond het deelnemersveld voor 2010 uit accountants, koks en glazenwassers.

Inmiddels worden ook voor die shows BN'ers ingevlogen. BN'ers zijn overal: ze raften in Nepal, liften door Cambodja of rijden over gevaarlijke wegen in Bolivia. Het lijkt wel of geen programmaformat nog kans maakt zonder een portie BN'ers.

Gewend aan de camera
Omroepen willen het liefst formats met bekende gezichten, zegt Taco Zimmerman van Tuvalu Media, producent van onder meer Ali B op volle toeren, Maestro en Groeten van Max.

"Met name bij nieuwe programma's zorgen BN'ers voor 'aanvangsbelangstelling'." Ze appelleren aan nieuwsgierigheid bij de kijker, die wil zien hoe Emile ­Ratelband van een skischans af komt (hij durfde niet) of hoe Jody Bernal het ervan afbrengt op een duikplank (hij brak zijn trommelvlies en liep gehoorschade op).

Wat ook meespeelt is dat BN'ers gegarandeerd 'deliveren', zoals dat in televisietermen heet. "Ze snappen hoe het ­medium werkt," zegt Dan Blazer, creatief directeur van productiebedrijf BlazHoffski. "Het zijn mensen die gewend zijn voor de camera te staan en hun verhaal te doen."

Als voorbeeld noemt Blazer het door hem geproduceerde programma Verborgen Verleden, waarbij bekende mensen op zoek gaan naar hun familiegeschiedenis. "Wij zouden dat ook kunnen maken met onbekende mensen, maar bijvoorbeeld in de aflevering met Job Cohen zag je hoe goed het werkt als iemand zo'n verhaal kan dragen."

Erica Terpstra en Viola Holt in Sterrenslag, Beeld ANP KIPPA

Ook tv-expert Hans Beerekamp, tot voor kort recensent voor NRC, snapt de reflex van programmamakers en ­omroepen om voor bekendheden te kiezen.

"Ze kennen de wetten van entertainment, kunnen korte quotes geven en weten hoe ze de kijker hun persoonlijkheid in het gezicht kunnen slingeren. Je merkt het nu bij Expeditie Robinson: op het eiland waar de onbekende Nederlanders zitten is het doodsaai."

Toch zijn er genoeg redenen voor een tegengestelde conclusie. Heel Holland Bakt, al jaren een kijkcijferhit van jewelste, heeft onbekende kandidaten. Ik Vertrek, Hello Goodbye, Het Mooiste Meisje Van De Klas en Boer Zoekt Vrouw, allemaal programma's die hun kracht ontlenen aan doodnormale mensen die in bijzondere omstandigheden worden gefilmd.

Dat levert spannende televisie op, maar het kost de makers wel meer moeite om de uitgesproken karakters te selecteren en vervolgens te introduceren aan het publiek. Daarom wordt vaak teruggevallen op de veilige optie en wordt maar weer een blik BN'ers opengetrokken.

Rappers en vloggers
Maar er lijkt, heel voorzichtig, een kentering waarneembaar. Dit jaar doen aan Expeditie Robinson weer vier onbekende Nederlanders mee en ook De Slimste Mens komt met een hybride vorm, waarbij kijkers het opnemen tegen de winnaars van voorgaande seizoenen. Hebben de BN'ers er geen zin meer in, is Nederland BN'er-moe of zijn er simpelweg te veel programma's en te weinig BN'ers?

Dat laatste speelt zeker een rol, zegt Beerekamp. "Het begrip BN'er is aan inflatie onderhevig geraakt. Andy Warhol voorspelde al dat iedereen in de toekomst 15 minuten ­beroemd zou zijn, inmiddels kan iedereen die aan een realityshow heeft meegedaan daar een carrière op bouwen."

Gevolg is dat veel BN'ers slechts door een beperkt deel van de bevolking worden gekend. Je zou het de versplintering van het BN'er-schap kunnen noemen.

Eind jaren ­zeventig kende heel Nederland de prominenten uit Sterrenslag, maar vindt nu maar eens iemand die weet waar ­alle kandidaten van The Big Escape hun bekendheid aan ontlenen.

"Mensen die van musicals houden kennen de populaire vloggers niet en mensen die naar vlogs kijken weten niet wie al die rappers zijn," zegt Beerekamp.

'A-bakje'
De kijker lijkt ook wel klaar met elke avond dezelfde ­gezichten op de buis. De tegenvallende kijkcijfers van ­recente RTL-shows worden daaraan toegeschreven. Televisierecensent Angela de Jong van het AD hekelde vorige week nog de 'stuitende arrogantie die van het scherm spat'.

"Wat altijd gewoon een leuke zender was, is verworden tot een vervelend egocentrisch clubje dat ervan overtuigd is dat de hele wereld om RTL draait. Kijk naar RTL Boulevard, kijk naar RTL Late night, kijk naar het gros van de andere shows waarin steeds weer dezelfde koppen ­opduiken." Overdaad schaadt.

Het wordt bovendien steeds moeilijker BN'ers te strikken, merken ook Zimmerman en Blazer. "Zenders ­eisen vaak dat zeker een paar sterren uit het 'A-bakje' ­komen. Ze willen niet alleen BN'ers van het derde garnituur," zegt Zimmerman. "Om die mensen te strikken, moet je soms honderden telefoontjes plegen." Je begint met Carice van Houten en Robert ten Brink en met een beetje pech eindig je met Barbie en Sterretje van Oh Oh Cherso.

Ook voor The big escape, dat Blazer produceerde, was het niet makkelijk kandidaten te vinden die een interessante mix vormden en allemaal in dezelfde periode ­beschikbaar waren. "Voor Verborgen verleden is dat ­anders, daar wil bijna iedereen aan meedoen."

Iedereen bekend
De vergoedingen die sterren krijgen om mee te doen aan programma's zijn niet astronomisch. Ze doen mee omdat ze het leuk vinden en omdat het hun zichtbaarheid vergroot.

Inge de Bruijn, die afgelopen jaar poedelnaakt op een eiland rondliep voor het datingprogramma Adam zkt. Eva, heeft daar naar schatting tussen de 5000 en 10.000 euro voor gekregen, denkt Zimmerman. "Maar dat ze voor dat programma kandidaten hebben gevonden is een prestatie op zich."

De samenleving en ook het cultuurlandschap raakt steeds horizontaler ingericht. Vroeger lieten we ons van bovenaf opleggen wat we voorgeschoteld kregen als we de televisie aanzetten, tegenwoordig hebben we tientallen zenders, honderden series en duizenden YouTubekanalen om uit te kiezen.

En ook het BN'erschap is gedemocratiseerd: ­iedereen kan bekend worden. Big brother was de oervorm, maar sindsdien zijn er ontelbare spin-offs geweest. Dat heeft ook de positie van BN'ers uitgehold: als iedereen bekend kan zijn, wat is dan nog de waarde van bekendheid? En als het merendeel van de kijkers de bekende Nederlanders niet eens meer kent, waarom zou je ze dan in je programma willen?

De tijd lijkt rijp voor de terugkeer naar authenticiteit op tv, naar de kandidaat die dolblij is als hij een magnetron wint, de terugkeer naar de onbekende Nederlander op tv.

Patty Brard in Sterren Springen Beeld -

Met over zonder BN' ers

Big Brother
1999-2006: onbekende Nederlanders
2000 Big Brother vips: bekende Nederlanders
2006 Hotel Big Brother: bekende Nederlanders

Wie is de Mol?
1999-2003: onbekende Nederlanders
2005-heden: bekende Nederlanders

Expeditie Robinson
2000-2010: onbekende Nederlanders en Vlamingen
2010-2013: bekende Nederlanders en bekende Vlamingen
2013-2016: bekende Nederlanders
2017: bekende en onbekende Nederlanders

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden