PlusBoekrecensie

Hans van Mierlo: de katholieke jongen die het CDA versloeg

Hans van Mierlo in 1997 tijdens een rondreis door Europa.  Beeld Hollandse Hoogte/ANP
Hans van Mierlo in 1997 tijdens een rondreis door Europa.Beeld Hollandse Hoogte/ANP

Hij werd altijd Hafmo genoemd, naar de initialen van zijn vijf voornamen. Iemand met zoveel doop­namen komt uit een katholiek gezin, maar de queeste in het leven van de politicus Hans van Mierlo was nu juist om de Katholieke Volkspartij en later het CDA uit het centrum van de macht te drukken.

De weg naar het hoogtepunt in zijn carrière is hobbelig. Geboren in Breda, studeert hij in Nijmegen rechten. Die studie maakt hij pas af na een reisavontuur naar de Provence en Marseille, waar hij een week met vissers en ­clochards in bootjes aan de haven leeft. Hij is er eenzaam, totdat hij een stageplaats krijgt bij een lokale krant.

Smeets begint zijn boek met een persoonlijke noot. Toen zijn vader in 1980 in het ziekenhuis lag, was zijn kamergenoot Hans van Mierlo. Die hoorde dat Hubert de journalistiek in wilde, en hielp hem daarbij door de jonge Smeets in 1980 aan de hoofdredacteur van NRC Handelsblad voor te stellen.

Spreekbuis

Precies zo is Hans van Mierlo twintig jaar ­eerder zelf met een kruiwagen op de buitenlandredactie van het liberale Handelsblad terechtgekomen. Daar leert hij de ook uit ­Brabant afkomstige Hans Gruijters kennen. Heel hard wordt er niet gewerkt. Gruijters runt tevens een café in de Lange Leidsedwarsstraat en zit voor de VVD in de Amsterdamse gemeenteraad. Hans van Mierlo frequenteert dagelijks het journalistencafé Scheltema.

Samen met Hans Gruijters werkt hij aan de oprichting van D66 (aanvankelijk met een komma tussen D en 66). Een partij die het politiek bestel moet opblazen, onder meer door een rechtstreeks gekozen minister-president. Onbekommerd wordt het Handelsblad als spreekbuis voor hun ideeën gebruikt. Totdat D66 werkelijkheid wordt en Van Mierlo lijsttrekker voor de Tweede Kamerverkiezingen van 1967.

John F. Kennedy

De partij zou zich opheffen als het systeem was ontploft, met die boodschap gaat zij de ­verkiezingen in. D66 komt meteen met zeven zetels in het parlement. De op Amerikaanse ­wijze geschoolde campagne heeft eraan bij­gedragen, met het beroemde clipje met Van Mierlo die als een filmster of volgens anderen als John F. Kennedy over de Herengracht loopt.

Van Mierlo komt in het parlement, en denkt – hoe naïef – dat hij het Kamerlidmaatschap kan combineren met lezen en ‘fijne uitgebreide maaltijden met vrienden, wijn drinken, café bezoeken, naar het theater gaan’.

Van Mierlo is een twijfelaar en een romanticus. Dat zijn geen eigenschappen die tot standvastigheid in liefdesrelaties leiden. In 1961 trouwt hij voor de eerste keer. Zijn derde echtgenote is schrijfster Connie Palmen. Hij hoeft niet op zoek naar vrouwen, ze dringen zich simpelweg aan hem op.

Smeets werkt de meest complexe relatie uit, met de vrouw die niet exclusief voor hem wilde kiezen. In 1977 ontmoet Van Mierlo tijdens een ouderavond op de school waar zijn dochter Marieke op zit, Gretta Nieuwenhuizen, een ‘mooie trut uit Zuid’. Ze beginnen een relatie, hoewel er altijd derden in het spel zijn. Van Mierlo wordt een jaloerse puber. Hij kan er ­simpelweg niet tegen dat er nog andere mannen in het leven van Gretta zijn. Jarenlang loopt hij obsessief achter haar aan. In 1987 trouwt Gretta toch. Niet met Van Mierlo, maar met de PvdA-politicus Wim Duisenberg.

Smeets beschrijft overtuigend hoe de weifelachtigheid van Van Mierlo ervoor zorgt dat hij zich makkelijk in de luren laat leggen. Met name zijn grote ideaal om tot een Progressieve Volkspartij te komen, wordt vakkundig door Joop den Uyl getorpedeerd. Ook al heeft Van Mierlo dat pas laat in de gaten. Na een verkiezingsnederlaag wordt hij opgevolgd door Jan Terlouw, maar blijft wel parlementslid. Irritatie tussen de oude en de nieuwe leider is er alom. In 1977 verlaat Van Mierlo teleurgesteld de politiek, om vier jaar later gevraagd te worden als minister van Defensie in het kabinet Van Agt II.

Paars kabinet

In 1986 wordt hij toch weer lijsttrekker, met ­succes. In 1994 haalt hij maar liefst 24 zetels binnen voor D66 en dat maakt het mogelijk dat hij een doorslaggevende rol speelt bij de vorming van een paars kabinet, dus zonder het CDA. Eindelijk! Daar was D66 tenslotte voor ­opgericht. Wim Kok leidt twee paarse kabinetten namens de PvdA, in samenwerking met de VVD én D66. Van Mierlo is vier jaar lang vice-premier en minister van Buitenlandse Zaken in het eerste kabinet Kok.

Smeets schrijft in zijn voorwoord dat een ‘politieke biografie’ onvermijdelijk ook een ­portret van de maatschappij is waarin Van Mierlo opgroeide. Dat is een waarheid als een koe, maar hij had ook een ‘biografie van een politicus’ kunnen schrijven, met meer aandacht voor diens directe leefomgeving. Smeets kiest daar niet voor, al schrijft hij wel uitgebreid over de leverziekte waar Van Mierlo uiteindelijk aan overlijdt.

Na een kort hoofdstuk over Van Mierlo’s relatie met Connie Palmen, besluit Smeets met een analyse van de huidige politieke situatie. Met een stemverklaring die al net zo persoonlijk is als de anekdote waarmee hij dit boek begint. Als het aan de biograaf ligt, wordt het plan van Van Mierlo om te komen tot een Progressieve Volkspartij alsnog werkelijkheid.

Hubert Smeets, Een wonderbaarlijk politicus, Hans van Mierlo 1931-2010, De Bezige Bij, €34,99, 608 blz. Beeld
Hubert Smeets, Een wonderbaarlijk politicus, Hans van Mierlo 1931-2010, De Bezige Bij, €34,99, 608 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden