Plus Ten slotte

Hans Kox (1930-2019): componist met reusachtig talent

Een componist met een enorm oeuvre, met muziek in alle denkbare genres, zonder uitzondering getuigend van een groot vakmanschap. Hans Kox overleed maandag op 88-jarig leeftijd.

Componist Hans Kox Beeld -

"Warum kennen wir das nicht?" moet de wereldberoemde Hongaarse componist György Kurtág verbaasd hebben uitgeroepen nadat hij op een muziekfestival Galgentrio van zijn Nederlandse collega en generatiegenoot Hans Kox had gehoord.

Het antwoord op die pijnlijk rake vraag kon alleen maar zijn dat Kox in de verkeerde tijd was geboren, en in elk geval in het verkeerde land. Over zijn reusachtige talent kon namelijk geen misverstand bestaan, maar als er íets mis werd verstaan, was het de wijze waarop hij dat talent aanwendde, namelijk in een romantisch-expressionistische toonaard, omdat dat nu eenmaal de enige toonaard was waarop hij zich waarachtig kon uitdrukken.

Modernisme
Dat leverde hem een vliegende start op. Na pianolessen bij Spaanderman en compositieonderricht bij Badings, in de vroege jaren vijftig, maakte hij al als twintiger een sprong naar de top toen Eduard van Beinum, de toenmalige chef-dirigent van het Concertgebouworkest, zijn Concertante muziek op het programma zette.

Maar toen het muziekklimaat in de jaren zeventig veranderde en het modernisme dominant werd, begon het tij voor behoudender schrijvende componisten als Kox te keren.

Het moment waarop voor Kox alles kantelde kwam in 1974. Zijn nieuwe opera Dorian Gray was bij de toenmalige Nederlandse Operastichting weliswaar een groot publiekssucces, maar de belangrijkste kranten schreven het stuk de grond in en verklaarden Kox tot een irrelevante componist.

De gevolgen waren groot. Kox, net benoemd tot artistiek directeur van het Concertgebouworkest, besloot zijn portefeuille nog voor hij goed en wel begonnen was alweer in te leveren, en tuimelde geestelijk in een zwart gat. Toen hij daar weer uit was gekomen, besloot hij zich louter nog op componeren en lesgeven te richten.

Brandende expressie
Het resultaat waren leerlingen als Willem Jeths, die uiterst lovend over hem spraken, en een enorm oeuvre, met muziek in alle denkbare genres, van opera's, symfonieën, concerten en kamermuziek, zonder uitzondering getuigend van een groot vakmanschap, een brandende expressie en altijd een naar schaduwtinten neigende ondertoon.

In 1985 schreef Kox de Anne Frank Cantate, waarop door sommigen opnieuw met onbegrip werd gereageerd, omdat hij het had gewaagd ook woorden van een SS'er te toonzetten. Zijn antwoord was superieur: 'Als de muziek deze zaken niet tot uitdrukking zou mogen brengen dan resteert tenslotte een zwijgen, wat grenst aan een misdadig getint vergeten'.

De essentie van Kox' kunstenaarsschap was dat hij niet geloofde in een radicale breuk met het verleden, zoals de modernisten propageerden, maar hechtte aan de latijnse oorsprong van het woord traditie: 'Tradere, dat doorgeven betekent. Doorgeven! Als een componist daar niet van doordrongen is...'.

Hans Kox is maandag overleden. Hij was 88.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden