Plus

Griet Op de Beeck: 'Ik besef nu dat mij iets is aangedaan dat ik niet heb verdiend'

Griet Op de Beeck (44) zei het vaak in interviews: ze heeft een liefdeloze jeugd gehad. Nu wil ze niet langer verzwijgen dat ze als kind werd misbruikt door haar vader.

Ze heeft een heel leven gewacht om Het Beste Wat We Hebben te kunnen schrijven, en dat was nodig.

Het boek, dat dinsdag verschenen is, gaat over Lucas en zijn zus Suzanne. Hij besluit zijn leven om te gooien: hij gaat aan een zelfmoordbrug wonen en praat er op springers in. En hij bezoekt zijn zus Suzanne, die in een psychiatrische instelling vecht met demonen uit haar jeugd.

"Dit is mijn belangrijkste boek. Voor elke schrijver is er een punt waarop je de moed vindt om je grootste verschrikking onder ogen te zien en het dáárover te hebben. En er tegelijk genoeg afstand van kunt nemen om er geen puur autobiografisch boek van te maken. Maar het gaat wel over het thema dat je het diepst raakt, en waarover je ook met enige autoriteit kunt praten omdat je het zelf meegemaakt hebt."

Wat stond er voor jou in de weg?
"Bovenal de persoonlijke schaamte, het meest perfide neveneffect van het feit dat je als kind tussen je vijfde en je negende misbruikt bent door je vader. Tijdens het schrijven besefte ik dat dat publiek zou worden, en dacht ik eerst nog: ik verzin wel een goed verhaal voor alle slimme journalisten die willen weten of het over mijn eigen leven gaat."

"Maar dan moest ik die leugen voor de rest van mijn leven volhouden, en dat zag ik helemaal niet zitten. En waarom? Uit schaamte, uit angst anders bekeken te worden? Dat is zo verschrikkelijk, om na al die jaren therapie nog altijd met die gedachten rond te lopen. Ik werd daardoor kwaad op mezelf, want ik ben niet meer of minder dan een slachtoffer. En ik heb het recht dat te zeggen. Alleen heeft het me tot nu gekost om dat te durven. Ik ben een slachtoffer gewéést."

Een kind van vijf dat zichzelf de schuld geeft van haar eigen misbruik en dat zowat een heel leven volhoudt: hoe werkt dat mechanisme?
"Het is de rode draad, of je nu een incestslachtoffer van vijf bent of een verkrachte vrouw van 40. Een dader is iets anders dan een pedofiel die kinderporno op zijn computer heeft en in de speeltuin van een afstand kijkt naar meisjes van vijf met opwaaiende rokjes. Fysiek misbruik gaat altijd gepaard met manipulatie, zéker bij incestueuze vaders."

"Als kind voel je dat er iets niet klopt: het is niet aangenaam, het is een bedreiging van je veiligheid. Maar tegelijk geeft de dader je de hele tijd het gevoel dat je het graag wilt. Dat het een beloning is, dat jij een speciaal kind bent, het enige kind dat papa mag helpen, papa die zoveel tekort komt. Die zo lijdt door een vreselijke mama, die papa niet geeft waar hij recht op heeft. En dat kleine geheimpje wordt gekoesterd: je voelt je deel van een complot om papa te helpen. Daardoor ontstaat een diep gevoel van schaamte dat zich uitbreidt naar alle aspecten van je latere leven."

In interviews zinspeelde je al op je jeugdtrauma, maar niemand vroeg blijkbaar door.
"Ik heb psychiaters ontmoet die mijn eerste boeken gedecodeerd hadden, aanvoelden wat er onder de verhalen lag. Bij mij zijn de puzzelstukken pas samengevallen toen ik Kom Hier Dat Ik U Kus aan het afmaken was. Toen heb ik van een onduidelijke, maar verdomd grote rij klachten en symptomen eindelijk de stap kunnen zetten naar: dít verklaart het allemaal. Na een lange zoektocht."

Dat is nog maar drie jaar geleden.

"Tot dan was er een lange lijst met indirecte bewijzen: er ging bijvoorbeeld een verhaal rond in de familie over incest in ons gezin. Het ging over mijn zus, die intussen gestorven is. Maar ik heb lang niet kunnen geloven dat het ook mij was overkomen, omdat je als slachtoffer ten diepste niet wílt dat het is gebeurd, en het daarom verdringt."

"Ik heb mijn vader tot aan zijn dood op een voetstuk geplaatst. De grote, heilige vader, die geen gram liefde te vergeven had, maar waar je wel een heel leven naar bent blijven verlangen: zo pervers is het allemaal. Ik benoemde die dingen vaag en omfloerst."

Je hebt het verhaal moeten herontdekken, nadat je het jarenlang verdrongen had.
"Een jong kind heeft neurologisch nog niet de capaciteit om daarover talige herinneringen op te slaan. Alleen emoties blijven hangen. De impact is enorm, maar niet op een manier die je in woorden kunt vatten. Waardoor die herinneringen later ook vaak moeilijk te ontsluiten zijn. Ze zijn totaal verdrongen geweest, waardoor je ook aan jezelf gaat twijfelen, ook al heb je voor jezelf een lijst opgemaakt van 107 dingen in je leven die niet kloppen."

Zoals?
"Allerlei elementen: fysiek, emotioneel, relationeel, het profiel van het gezin, de context van het gezin. Ik heb jarenlang bijzonder ernstige eetstoornissen gehad. Dat is op zich geen bewijs voor misbruik, maar het is er wel vaak een gevolg van."

"Vreemde dingen ook: momenten waarop je onvoorstelbaar heftige emotionele reacties hebt. Toen ik voor Zomergasten op zoek ging naar mijn favoriete films en boeken, bleken die vaak te gaan over misbruik, zonder dat ik me daar echt bewust van was."

"Er zijn ook dingen die gelinkt zijn aan mijn vader zelf: hij lag in het ziekenhuis, terminaal, en op een moment dat ik alleen met hem in de kamer was, vroeg hij me zijn hand vast te houden. Geen vreemde vraag op zo'n moment, maar ik begon nét niet te hyperventileren. In een soort kramp hield ik die hand maar verder vast. Tegelijk had ik de reflex om naar de deur te kijken, angstig dat mijn moeder zou binnenkomen. Is dat een bewijs? In mijn auto ben ik beginnen te janken als een klein kind. Waarom doe je dat anders? Waarom zou je zoiets voelen?"

Had je gehoopt dat hij op zijn sterfbed iets zou zeggen? Spijt zou betuigen, vergeving vragen?
"Hij is gestorven vóór ik de puzzelstukken met voldoende zekerheid bij elkaar had gelegd. Dat vind ik erg, ja. Toen ik het uiteindelijk in therapie ontdekte en het niet langer kon negeren, was het een soort opluchting: hij is tenminste dood, dus ik hoef de confrontatie niet meer aan te gaan."

Maar ondertussen vind ik het jammer dat hij kon sterven met het idee dat iedere dader voor zichzelf cultiveert: dat het allemaal wel niet zo erg zal geweest zijn. Op zijn sterfbed vroeg hij of hij een slechte vader was geweest, en ik heb hem daarin gerustgesteld. Omdat je, hoe raar ook, tot de laatste snik op zoek blijft naar één echt teken van liefde."

"Hij apprecieerde dat ik schreef, omdat hij op dat vlak ook talent had en geloofde dat ik het van hem had geërfd, maar tegelijk was hij heel nerveus over wat er in mijn eerste roman zou staan, wat óók weer raar was. En hij heeft mij nooit een persoonlijke vraag gesteld, niet bij mijn scheiding, niet bij mijn eetstoornis, niet op al die ogenblikken waarop een ouder normaal interesse toont."

Hoe ben je ermee in het reine gekomen dat je het zolang verdrongen hebt?
"Door te beseffen dat ik daarin eerder regel dan uitzondering ben. Op Netflix kun je sinds kort The Keepers bekijken, een docudrama over seksueel misbruik in een katholiek internaat in Baltimore. Er zit een vrouw in die jarenlang is misbruikt. Ze leert iemand kennen, trouwt en krijgt kinderen, in de volle overtuiging dat er niets fout zit. Pas als ze, al de dertig voorbij, de vraag krijgt om mee te gaan naar hun klasreünie, en ze daar woedend op reageert, beseft ze dat er iets niet klopt, en beginnen haar herinneringen vorm te krijgen."

"Ik begrijp dat zoiets raar klinkt, maar mensen zijn blijkbaar geprogrammeerd om trauma's in een hoekje te duwen: alleen zo kun je het overleven.''

Een beetje zoals je bewusteloos wordt bij te hevige lichamelijke pijn.
"Precies. Je eigen vader, de man die je bovenal zou moeten beschermen, en je moeder, die aan jouw kant zou moeten staan maar het laat gebeuren: net op de twee belangrijkste mensen in je leven kun je niet rekenen. Dat is zeer moeilijk te verwerken."

Je schrijft: het zijn niet de heftigste daden die het zwaarst wegen, maar wel het permanente gevoel dat je niet veilig bent.

"In het begin denk je: ik moet me kunnen herinneren dat hij in mijn binnenste gezeten heeft, anders zal het wel zo erg niet zijn geweest. Ik heb in therapie veel gewerkt met de weinige gezinsfoto's die zijn overgebleven, en wat opvalt is dat hij mij op iedere foto aanraakt. Je ziet ook nergens een vrolijk kind op die foto's."

"Er is een standaardwerk rond slachtoffers, Trauma and Recovery van Judith Herman, een incestdeskundige van Harvard. Ik herkende er zo veel in. Zij zegt dat de permanente angst voor wat zou kunnen gebeuren nog erger kan zijn dan de brutale agressie zelf, want op die momenten neem je afstand van wat er gebeurt."

Ontkent jouw moeder tot de dag van vandaag dat er iets gebeurde?
"Ze zegt niet dat ik lieg, nee. Wel dat ze van niets wist, en anders meteen haar koffers zou hebben gepakt. Maar goed, ik wil het vooral over mijn vader hebben, haar proces wil ik hier niet maken."

De moeder in het boek is een kei in schuldomkering: áls het al gebeurd is, dan toch alleen omdat het meisje het uitlokte.
"Zo'n mensen kent toch iedereen: mensen die zo vastzitten in de slachtofferrol dat ze niet anders meer kunnen functioneren. Er zijn vrouwen die zichzelf als slachtoffer zien omdat hun man de voorkeur geeft aan hun dochter. Tot op zekere hoogte begrijp ik het zelfs als overlevingsstrategie. Dat heb ik ook lang gedaan: begrip voor iedereen gehad. Ik besef nu dat mij iets is aangedaan dat ik niet heb verdiend."

"Alleen door de plaats op te eisen om mijn verhaal, mijn leven, mijn wonde te vertellen, kan ik verder met mezelf. Ik heb niets gedaan, mijn vader heeft het gedaan. Ik hoef niet beschaamd te zijn, ik hoef niet zoals vele anderen met een geheim het graf in te gaan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden