PlusInterview

Graven in de archieven van Jules Deelder, met zijn dochter Ari: ‘Ik koester de verhalen achter zijn spullen’

De dochter van dichter Jules Deelder (1944-2019) laat ons in haar boek ABCDeelder. Uit de overvolle magazijnen meekijken in de archieven van haar vader. Ari Deelder is nog lang niet klaar met afscheid nemen. ‘Het was een perfect einde voor Jules, dat opflakkeren.’

Dirk Leyman
Jules Deelder (1944-2019) en zijn dochter Ari. Beeld A.M.C. Fok
Jules Deelder (1944-2019) en zijn dochter Ari.Beeld A.M.C. Fok

“Het was pats-boem in één dag voorbij,” vertelt Ari Deelder(37). “We dachten dat hij een kou had gevat. Maar op aanraden van een bevriende arts moest hij naar het ziekenhuis. Daar zei hij: ‘Nou stort het hele kaartenhuis in.’

Toch hebben we daar ‘s middags nog grappen zitten maken met de dokters. Over Londen, de gezondheidszorg, weet ik veel. Het was heel surrealistisch, Jules in een hospitaal. Maar ‘s avonds werden we opgebeld. Hij ging snel achteruit. En toen is hij gewoon in slaap gevallen, op de tonen van Charlie Parker, en niet meer wakker geworden.”

Op het zonovergoten Rotterdamse terras van café Steijn op de Nieuwe Binnenweg vertelt Ari Deelder, dochter van Jules Deelder, over de laatste uren van haar op handen gedragen vader op 19 december 2019. Kort daarvoor was de nachtburgemeester van Rotterdam uitgebreid gefêteerd in de Doelen voor zijn 75ste verjaardag. Een week eerder was hij er nog bij op die roemruchte schrijversgroepsfoto van de De Bezige Bij te Amsterdam.

Eeuwige verloofde

De performancedichter leek het recept voor onsterfelijkheid te bezitten. Altijd strak in het pak, eeuwige vlinderzonnebril, zwarte flamenco-enkellaarsjes, Yardley-brilliantine in het haar zodat hij een perfect strakke windhundenkopf had. En dichtregels die werden uitgespuwd als venijnige kersenpitten, met de kracht van een mitrailleur.

Ari – genoemd naar Jules’ vader Arie – werd meermaals door hem vereeuwigd, onder andere in het beroemde gedicht Ari: Lieve Ari / Wees niet bang / De wereld is rond / en dat istie al lang. De theater- en filmmaakster en dj werkt aan een biografie van Deelder. Maar eerst is er nu een ABCDeelder, klaar met de hulp van A.M.C. Fok, de ‘eeuwige verloofde’ van Deelder, met wie hij 45 jaar een latrelatie had.

Het is een persoonlijke grabbelton vol rariteiten en parafernalia uit de privébezittingen van Deelder, van zijn dassencollectie en zijn brillen via zijn readymades tot zijn ‘hardgin’, zijn plasticverzamelingen of wat er zoal in en op zijn bureau lag. Natuurlijk ook foto’s en jeugdherinneringen. En er is de wereldoorlog die door alles heen spookt, net als die zwarte humor, het improviserende ritme van de jazz en zijn favoriete voetbalclub Sparta.

Waarom geeft u nu al een voorgift op de biografie?

“Het zijn lijnen die samen zijn gekomen. Bijna een jaar voor Jules overleed, zijn we verhuisd. Ik woonde in het souterrain met mijn partner en mijn ouders woonden daarboven. Dat was naast het Westerpaviljoen aan de Mathenesserlaan. Na twintig jaar zat daar wel wat binnengestouwd, ook verhuisdozen die al drie verhuizingen meegingen. En dan kom je helemaal te gekke dingen tegen, als je door die spullen zit te rauschen. Later, toen hij dood was, bedacht ik dat ze een goede leidraad konden vormen voor dit boek.”

Heeft het inventariseren van die objecten u geholpen tijdens het rouwproces?

“Ik ben iemand die altijd dingen uitstelt tot aan de deadline. Ook hier was dat zo. Alles krijgt nog meer waarde als iemand overlijdt: een beschilderd ei met Bismarck erop, dat witte uiltje dat zo lang op zijn schrijftafel stond, het bloemetjesoverhemd dat hij bij zijn debuutoptreden in 1966 droeg. Ik koester de verhalen erachter. Maar ik heb mijn gevoelens in toom gehouden. Het ging erom: wat voelde Jules er zelf bij, bij al die spullen?”

Ari Deelder stond erg dicht bij haar vader. Vaak fungeerde ze zelfs als buffer. “De laatste vijftien jaar hadden Jules en ik een werkrelatie. Ik verzorgde zijn management. Dat voelde goed. Ik waardeerde mijn vader als kunstenaar. En ik dacht na: hoe kon zijn werk zo goed mogelijk naar buiten worden gebracht?”

Het wordt straks wellicht moeilijk, bij het schrijven van die biografie, om dat evenwicht te vinden tussen distantie en empathie. Want u steekt uw bewondering voor uw vader niet weg.

“Kijk, als ze iemand met meer afstand willen, dan moet De Bezige Bij maar een andere biograaf zoeken. Een biografie kun je op allerlei manier invullen, als dochter, als lezer of met meer afstand. Dat moet ik nog uitzoeken. Toen ik kort na zijn dood – in volle coronatijd – toch met getuigen begon te praten, kostte me dat veel moeite. Ik zag ertegenop omdat het ook een vorm van hoogverraad was om zo snel al over Jules in de verleden tijd te spreken. Intussen kan ik daar beter mee omgaan.”

Ari’s manier om hem uit te zwaaien na zijn dood was nauw verbonden met zijn rituelen in de stad. “Ik herinner me haarfijn de dag waarop we de as van Jules gingen ophalen bij het crematorium. Het was ineens heel lekker weer, zomaar in de winter. En overal op de Binnenweg stonden foto’s van Jules in de etalage.”

“Ik had een zwart tasje mee, waarin de urn zat, het leek wel een wijnfles. Kijk, zei ik, Jules, hier hang je, daar hang je. A.M.C. en ik waren een laatste wandeling aan het maken, samen. We zaten in zijn café met de as. En nog steeds, als ik bij mijn moeder langsga waar die urn nu staat, roep ik als ik binnenkom: ‘Hoi Jules!’ Precies zoals ik dat vroeger deed.”

“Ik had heel erg de drang om tot het laatst overal bij te zijn. Een kwestie van ‘samen uit, samen thuis’. Zo was ik ook bij de crematie aanwezig, toen hij de oven inging. Ik wou zelf die knop indrukken, om de vlammen in gang te zetten. We stonden langs de met zwarte pianolak geverfde kist.”

“Toen dat luik openging, schoof hij langzaam in een soort pizzaoven, allemaal geautomatiseerd, ja. Dan voel je die immense hitte. Mijn moeder en ik zagen dat vuur en de vonken die er door die vernis afspatten. En ik kon alleen maar zeggen: ‘Wow.’ Ja, dat was een perfect einde voor Jules, dat opflakkeren.”

De dochter van dichter Jules Deelder (1944-2019) laat ons in haar boek ‘ABCDeelder. Uit de overvolle magazijnen’ meekijken in de archieven van haar vader. Beeld
De dochter van dichter Jules Deelder (1944-2019) laat ons in haar boek ‘ABCDeelder. Uit de overvolle magazijnen’ meekijken in de archieven van haar vader.

ABCDeelder. Uit de overvolle magazijnen
Ari Deelder
De Bezige Bij, 21,99 euro
160 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden