PlusBoekrecensie

Gratie van Aravind Adiga is een geëngageerde psychothriller

Vertaald door Arjaan en Thijs van Nimwegen, Nieuw Amsterdam, €20,99, 256 blz.

‘Een man die geen rechten heeft in deze wereld, is niet vrij van verantwoordelijkheden,’ denkt het hoofdpersonage ergens halverwege Gratie, de nieuwe roman van de in India geboren Australiër Aravind Adiga (1974). Een nobele stelling. Of die naast nobel ook (moreel) juist is, is de centrale vraag in deze sterke, geëngageerde psychothriller. De man die hem poneert is namelijk zélf die rechteloze. Dhananjaya Rajaratnam heet hij volgens zijn Sri Lankaanse paspoort, maar hij leeft als ‘Danny’ in Sydney, Australië. En dat dan zoveel mogelijk onder de radar.

Kwam hij ooit het land binnen op een studievisum, sinds hij dat liet verlopen zit hij gevangen in hetzelfde onmogelijke vacuüm als zoveel ‘illegalen’: verlenging of een verblijfsvergunning aanvragen kan niet meer zodra het oorspronkelijke document ongeldig is. Teruggaan naar zijn geboorteland is evenmin een optie, omdat hij daar werd aangezien voor een lid van de Tamil Tijgers.

Danny’s oplossing: zorgen dat de Australische autoriteiten hem niet opmerken. Wat al vier jaar lang opmerkelijk goed lukt. ‘Niets eenvoudiger dan onzichtbaar worden voor witte mensen, die je toch al niet zien,’ zegt hij daarover wrang laconiek.

Hij houdt zichzelf, als een soort zwartwerkastronaut uitgerust met een stofzuiger op zijn rug, in leven met schoonmaakwerk in een yuppenwijk. Hij heeft highlights in zijn haar laten aanbrengen en zijn accent ingeruild voor ‘de spraak van de Australiër’: ‘Nooit receipt zeggen met een p erin. Ruimhartig met I reckon strooien.’ Sinds kort heeft de Down Under-kameleon zelfs een vriendin. Kortom: naar omstandigheden is er weinig aan de hand.

Totdat een van Danny’s schoonmaakklanten dood wordt aangetroffen en hij een sterk vermoeden heeft wie haar heeft vermoord. Een vermoeden dat algauw blijkt te kloppen, aangezien de dader hem begint te bestoken met dreigtelefoontjes over zijn illegale status. Danny’s dilemma in elf in tussenkopjes zichtbaar wegtikkende uren: moet hij die informatie delen met de politie, en daardoor het risico lopen het land uit te worden gezet? Mag hij zijn mond houden, om zijn moeizaam opgebouwde bestaan te beschermen? Of kan kiezen voor rechtvaardigheid hem misschien toch, jawel, gratie opleveren?

Voor de Nederlandse lezer is Gratie een hernieuwde kennismaking met een haast vergeten auteur, ooit winnaar van de Booker Prize met zijn debuutroman Witte tijger (2008), een bijtende satire over kapitalisme, corruptie en armoede in modern India. Ook al mist zijn vierde roman misschien wat van de aanstekelijke komische energie van zijn eersteling, daar staat veel tegenover. De knappe manier waarop hij Danny’s geschiedenis verweeft met het moordmysterie en zijn wonderlijke verhouding met dader en slachtoffer, bijvoorbeeld. Hoe Adiga middels de steeds jachtiger gedachtestroom van zijn verteller diens angst en prooidierstress voelbaar maakt. Een groot, politiek thema als het lot van de vluchteling weet te vatten in een klein, suspensevol verhaal ook.

En hoe hij opnieuw vaak onzichtbare en niet-gehoorde mensen een stem geeft, indringend maar nooit prekerig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden