PlusFilmrecensie

Grappenfestijn Effacer l’historique neemt de digitale wereld op de hak

In een reeks vrolijke sketches stellen Gustave Kervern (59) en Benoît Delépine (62) met Effacer l’historique de digitale wereld aan de kaak. ‘We kunnen het niet laten om onze grapjes te maken!’

Drie Franse buren gaan de strijd aan met de techreuzen in Silicon Valley, in Effacer l’historique. Beeld
Drie Franse buren gaan de strijd aan met de techreuzen in Silicon Valley, in Effacer l’historique.

We moeten Gustave Kervern en Benoît Delépine vooral niet te serieus nemen. Daags na de première van hun film Effacer l’historique op het filmfestival van Berlijn in 2020, aan het einde van een dag vol interviews, zijn de Franse filmmakers ronduit melig. De twee leerden elkaar in de vroege jaren negentig kennen als schrijvers voor een aantal sketchkomedies voor de Franse televisie. Die achtergrond laat zich nog steeds voelen. Niet alleen in de negen speelfilms die ze sinds hun debuut ­Aaltra (2004) samen regisseerden – al slaan die over het algemeen een meer tragikomische toon aan – maar vooral ook in hun geroutineerde komische een-tweetjes tijdens het gesprek.

Bijvoorbeeld: Effacer l’historique (‘geschiedenis wissen’) draait in Berlijn in de competitie, en Kervern maakt er tijdens het gesprek een running gag van om opzichtig naar een Gouden Beer te hengelen. In 2010 haalde het duo al eens de competitie met Mammuth, met Gérard Depardieu, maar toen wonnen ze niets. Nu hamert Kervern er te pas en te onpas op hoezeer deze nieuwe film de hoofdprijs verdient, met een mengeling van oprechte trots en geveinsde arrogantie. Uiteindelijk zou de film een van de ­Zilveren Beren winnen, het handjevol tweede prijzen die het festival vergeeft.

Via die grappen zegt Kervern uiteindelijk ook iets wezenlijks over hun filmstijl. “Bij iedere film denken we weer dat we het tragischer moeten maken, meer drama, omdat je daarmee eerder een Gouden Beer wint,” bromt hij. “Maar we kunnen het niet laten om onze grapjes te maken!”

Generatiekloof

Die grapjes bleken goed te vallen bij de première van ­Effacer l’historique, misschien wel hun meest sketchachtige film tot nu toe. De lachsalvo’s bulderden door de zaal, al waren er ook kijkers die verbaasde blikken uitwisselden: moest men echt zó hard lachen om deze flauwiteiten?

Dat onderscheid leek een kleine generatiekloof bloot te leggen. De generatie van Kervern en Delépine, in de meerderheid in de zaal, lag dubbel; jongere kijkers niet. Het zal met het onderwerp van de film te maken hebben. Kervern en Delépine richten hun droogkomische pijlen op de digitale samenleving. Wie de wereld van vóór de smartphone heeft meegemaakt, zal meer herkennen in hun mildkomische blik op de absurditeit van de hedendaagse wereld dan wie niet beter weet.

De makers kregen op voorhand wel vragen over de veelheid aan onderwerpen die ze aansnijden, soms in slechts één scène. “Maar dat is precies hoe we het wilden doen, omdat het uiteindelijk allemaal dezelfde kern heeft,” zegt Kervern. “Het draait om drie personages die, zoals wij allemaal denk ik, compleet overweldigd zijn door hoe het leven nu is. Die overweldiging moest ook in de film zitten. En volgens mij hebben we een balans gevonden; we stellen veel aan de kaak, maar het geheel is harmonieus. Had ik al gezegd dat we de Gouden Beer verdienen?”

De drie centrale personages zijn buren in een kleine Franse voorstad. Ieder om een eigen reden gaan ze het gevecht aan met de techgiganten van Silicon Valley. Een gevecht tegen de bierkaai, natuurlijk, dat hen via allerlei omzwervingen niet alleen naar Silicon Valley voert, maar ook naar een callcenter op het eiland Mauritius.

“We wilden altijd al eens samen naar Mauritius, waar Gustave geboren is,” verklaart Delépine schouderophalend. Om vervolgens een serieuzer betoog af te steken over de dodo, de uitgestorven vogelsoort die alleen op Mauritius voorkwam en in de film een symbolische rol heeft. “De dodo had op Mauritius geen natuurlijke vijanden, tot de Nederlandse kolonisten arriveerden. Toen was die arme vogel binnen vijftig jaar uitgestorven. Zo is het ook met de mens: we denken wel dat we de wereld in onze greep hebben, maar dat kan zomaar omslaan – bijvoorbeeld omdat een kunstmatige intelligentie besluit dat we moeten worden uitgeroeid.”

Kervern kopt de grap vervolgens in met een anekdote over een bezoek aan het filmfestival van Rotterdam. “Ik weigerde om ook maar één vraag van Nederlandse journalisten te beantwoorden, omdat de Nederlanders de dodo hebben uitgeroeid. Maar goed, in die tijd dronken we nogal veel. Dat is nu voorbij.”

Elektrische fiets

Effacer l’historique eindigt dan wel op Mauritius en in Silicon Valley, maar het hele gedoe begint gewoon in een Franse voorstad. “We vinden dat eindeloos fascinerend, die buitenwijken en voorsteden,” zegt Delépine. “Er zijn er ook steeds meer van – alles wordt gebetonniseerd. Mensen willen weg uit de stad, weg van het verkeer, de vervuiling, de drukte. Maar als ze dan ‘in de natuur’ wonen, leven ze verder precies hetzelfde als in de stad: elke avond op de bank Amerikaanse series bingen en allemaal je eigen bier brouwen. Ze hebben enorme tuinen, maar een boom zullen ze er niet planten. Ze wonen midden in de natuur, maar gaan er niet op uit. Ik woon zelf ook op het platteland, maar ik heb een fiets…”

“Een elektrische fiets,” onderbreekt Kervern hem.

Delépine lacht. “Goed, ja, een elektrische. Tja, la catastrophe, c’est nous. We hebben met de film wel kritiek op die hele levensstijl, maar ik moet zeggen: het is ook wel enorm comfortabel om op zo’n dikke leren bank te ploffen, met een enorm tv-scherm voor me en een huisgebrouwen biertje in mijn hand. Waar heb je dan nog een boom voor nodig?”

Geen weg terug

Oplossingen hebben de filmmakers sowieso niet, haasten ze zich te zeggen. Ze willen gewoon de absurditeit blootleggen. Als een collega hen vraagt of ze denken dat de mensheid ooit nog terug kan keren naar een wereld zonder internet, antwoordt Delépine droogjes: “Nou ja, wanneer de hele boel instort, zullen we wel moeten.”

Kervern is iets serieuzer: “Nee, er is geen weg terug, denk ik. Onze film wil iets blootleggen over de gevaren van het internet, maar ook wij gebruiken Facebook en Instagram om de film te promoten. Dat zegt volgens mij genoeg.”

Maar dat betekent niet dat er helemaal niets aan gedaan kan worden, nuanceert Delépine. “Er moet paal en perk aan gesteld worden. Er zijn acht miljard mensen op de wereld en bijna iedereen heeft inmiddels een smartphone. Dat betekent: miljoenen datacenters, een enorm energieverbruik. Dat moet op de een of andere manier aan banden worden gelegd.”

Benoît Delépine (links) en Gustave Kervern. Beeld
Benoît Delépine (links) en Gustave Kervern.

Effacer l’historique

Deze mild-absurdistische satire op de digitale consumptiemaatschappij won in 2020 een Zilveren Beer op het filmfestival van Berlijn. Drie buren hebben allemaal een appeltje te schillen met de techgiganten die hun dagelijks leven beheersen. Marie (Blanche Gardin) wordt achtervolgd door een sekstape die tegen haar zin online is gezet, Bertrand (Denis Podalydès) kan niets doen als zijn tienerdochter slachtoffer wordt van cyberpesten, en Christine (Corinne Masiero) is slaaf van de sterrenratings die haar inkomen bepalen, als verhuurder van haar woonkamer en chauffeur voor een Uber-achtige taxiservice.

Het drietal zet de tegenaanval in, in deze losjes aaneengeregen reeks sketches. Regisseurs Delépine en Kervern hoeven de werkelijkheid maar een héél klein beetje uit te vergroten om er een wrange grap van te maken. Niet elke scène is even geslaagd, maar de lofi huisstijl van de regisseurs schuurt interessant met het onderwerp: Effacer l’historique is een analoge film over de digitale wereld.

Effacer l’historique is te zien in De Balie, Het Ketelhuis en via picl.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden