Plus Achtergrond

Goddelijke wezens van fotografe Deana Lawson in Huis Marseille

Nation, 2018. Beeld Deana Lawson

De Amerikaanse fotografe Deana Lawson zet haar modellen neer als goddelijke wezens. Haar eerste Europese solotentoonstelling, nu te zien in Huis Marseille, is een overrompelende ervaring.

De bloedmooie Afro-Amerikaanse vrouw staat tussen een onooglijke radiator en een versleten bloemetjesbank; schuin boven haar hoofd, tegen een lila geverfde muur, hangt een kitscherige blingblingklok met een gevleugeld gouden paard. Ze draagt slechts blauw-satijnen lingerie; haar naar de camera gedraaide billen zijn enorm. Haar linkerhand, met keurig gelakte nagels, rust op haar heupen. Haar lippen zijn rood gestift, haar lange zwarte haren keurig gekamd. Haar blik is bevallig, maar zelfbewust en krachtig.

Eternity heet het prachtige portret, dat nu te zien is in Huis Marseille; het is gemaakt door Deana Lawson. De Afro-Amerikaanse fotografe werd in 1979 geboren in Rochester, in een arbeidersbuurt, maar haar ouders behoorden tot ‘de middenklasse in wording’ en hadden een hoger inkomen dan de mensen om hen heen.

Haar moeder had een kantoorbaan in de ­Kodak-fabriek in Rochester; haar vader werkte als manager bij Xerox en was een enthousiast gezinsfotograaf, die dagelijks het wel en wee vastlegde van Deana en haar eeneiige tweelingzus Dana, zowel in vrolijke als in minder vrolijke tijden.

Op een dag nam hij op de stoep een foto van de tweeling: Dana met een recent gebroken duim en Deana die het gips van haar zus vasthoudt. Ze hebben precies dezelfde kleren aan. Ze hebben precies dezelfde frons. Die foto raakte Lawson diep: “Ik denk dat het het begin was van de identificatie met een ander, of een poging in zekere zin de pijn van een ander te begrijpen, door naar jezelf te kijken.”

Gefingeerde familie

Lawson studeerde fotografie aan Pennsylvania State University (2001) en Rhode Island School of Design (2004). Van het begin af aan ensceneerde ze haar portretten; voor iedere foto zoekt Lawson de mensen, de setting en de kleding bij elkaar. 

Props als een bijbel en fotolijstjes met ­gefingeerde familie, gouden kettingen en sneakers vergroten de zweem van authenticiteit én vertellen een groter verhaal over de vrome zwarte familie en de gangstarapper.

Haar modellen zoekt Lawson in het Caribisch gebied, in Afrika, in zuidelijke Amerikaanse staten als Louisiana en in haar woonplaats Brooklyn, op straat, achter de counter van fastfood­restaurants, in goedkope dollarshops – eigenlijk overal waar ze mensen denkt te kunnen vinden uit het milieu waaruit ze zelf komt. 

De Callipy­gische Venus van het aan het begin beschreven portret zag Dawson zitten in de metro in New York; ze volgde haar toen ze uitstapte, omdat ze haar per se wilde portretteren. “Als je niet twee keer naar haar kijkt in de metro, ben je blind,” zei ze daarover. “Het is haar lichaam, maar het is ook iets anders.”

Uncle Mack, 2016. Beeld Deana Lawson

Dawson vraagt haar modellen of ze in hun eigen huis voor haar willen poseren. En zet vervolgens huiselijke taferelen in scène die ze zich herinnert uit haar eigen jeugd of omgeving. Lawson bepaalt alles: de pose, de glinsterende lingerie, de gelakte nagels. Ze zet een kacheltje neer, hangt een klok op. Het resultaat is een foto die zo intiem oogt als een familieportret, maar daarvoor net te vervreemdend is.

Ondanks de vaak sjofele setting stralen de hoofdrolspelers in het werk van Lawson kracht uit: ze worden niet neergezet als slachtoffers, sociaal probleem of exotisch. Het zijn ‘verdreven koningen en koninginnen van de diaspora; overlevenden van een geschiedenis van slavernij en kolonisatie te midden van de scherven van verdwenen rijken’, zoals ze zelf eens zei. ‘Er is iets moois en krachtigs dat niet is weggenomen.’

Prachtig, trots en ongebroken

In een fijn essay in Lawsons monografie omschrijft de Britse schrijfster Zadie Smith ze al even treffend als ‘goddelijke wezens’: ‘Buiten een portret van Lawson heb je misschien drie baantjes, probeer je je hoofd boven water te houden, en worstel je. Maar binnen haar kader ben je prachtig, trots, ongebroken, standvastig.’

In Huis Marseille zijn nog veel meer goddelijke wezens te zien, op honderden kleine fotootjes, die met spelden op de muur zijn geprikt en op enorme kleurenprints.

Ze zijn niet allemaal even geruststellend. Neem Uncle Mack (2016), een foto van een man – ontbloot bovenlijf, dikke buik – die in de hoek van zijn grauwe appartement – gesloten luxaflex, anoniem bloemetjesschilderij – iets achteroverleunt met een enorm geweer in de handen. Om zijn nek bungelt een gouden kettinkje met een kruis eraan, achter hem hangt een portretje van een vader met zijn twee kinderen.

Al even schizofreen is Nation (2018), een portret van twee zwarte mannen, die met ontbloot bovenlijf op een bruine leren bank zitten – op de vloer ligt keurig visgraatparket, boven de bank hangt een kleurrijk schilderijtje. 

De linker, die een zwarte doek over zijn neus en mond heeft, wijst met gestrekte arm naar de camera – alsof hij een pistool richt. De ander heeft ‘candy curls’ in zijn haar, zit onder de tatoeages en kijkt alsof hij knetterstoned is. Maar het opvallendst is zijn mond, die wijd opengesperd is met een soort gouden tandartsklem.

Lawson had het martelapparaat gevonden op Amazon en het zelf goud gespoten; tot haar verbazing had haar model er geen enkele moeite mee om het in zijn mond te stoppen.

Vreemd detail: in de rechterbovenhoek is een tweede fotootje te zien, dat het lichaam van een derde man afdekt. Het is een afbeelding van de in deplorabele staat verkerende tanden van ­George Washington, de eerste president van de Verenigde Staten. Hij had al op jonge leeftijd een kunstgebit, dat was gemaakt met onder meer negen tanden van zwarte slaven.

De solotentoonstelling van Deana Lawson is tot en met 1 september te zien in Huis Marseille, ­Museum voor Fotografie, Keizersgracht 401.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden