Plus

Gijs Rademaker: 'Ik heb weleens politieke analyses, maar zelden een mening'

Voor EenVandaag peilt Gijs Rademaker de stemming in het land. Maandag maakt hij bekend wie Politicus van het Jaar is: Khadija Arib, Thierry Baudet, Klaas Dijkhoff, Jeroen Dijsselbloem of Jesse Klaver. 'Mensen waarderen politici die rechtdoorzee zijn.'

Gijs Rademaker: 'Ik zeg liever: wij zijn er voor de mensen in het land. De gewone man, de burger, ik vind het wat truttig' Beeld Daniel Cohen

Strompelend komt Gijs ­Rademaker (39) Brasserie Dudok in Den Haag binnen. Hij heeft de prijs voor de Politicus van het Jaar van EenVandaag, een massief blok met ingegraveerde beeltenis van het Binnenhof, stevig onder zijn arm. "Dat ding is zwaar, joh. Ik heb er de hele dag mee rondgelopen in de Tweede Kamer om promofilmpjes te draaien."

Den Haag, het is een plek waar Rademaker niet veel komt. Als opiniepeiler van EenVandaag ligt zijn speelveld voornamelijk op de Hilversumse redactievloer van het actualiteitenprogramma, vanwaar hij zijn enquêtes afvuurt op het EenVandaag Opiniepanel (circa 50.000 respondenten) om vervolgens de analyses van de cijfers te presenteren in de tv-studio.

Naast recente peilingen over de Zwarte Pietendiscussie (het draagvlak voor Zwarte Piet neemt landelijk af) en de lerarenstakingen (het draagvlak voor de stakingen vanuit mensen met kinderen neemt af, maar is nog altijd 62 procent) organiseert Rademaker met het programma de verkiezing van de Politicus van het Jaar.

Hoewel Geert Wilders de prijs in de afgelopen vier jaar drie keer won, staat de PVV-voorman dit jaar niet tussen de vijf genomineerden. De kanshebbers, op alfabetische volgorde: ­Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA), Thierry Baudet (FvD), Klaas Dijkhoff (VVD), Jeroen Dijsselbloem (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks).

U komt net uit de Tweede Kamer. Is de prijs een item voor politici?
"Ik hoor van mijn politieke collega's, die hier dagelijks vertoeven, dat het elk jaar weer onderwerp van gesprek is. Niemand zal hardop zeggen dat hij of zij graag wil winnen, behalve Geert Wilders misschien."

Wat zegt het dat Geert Wilders drie van de laatste vier verkiezingen heeft gewonnen?
"Hij won telkens om verschillende redenen. Twee jaar geleden was de vluchtelingencrisis een groot onderwerp. Waar veel politici hun kop in het zand staken en geen kleur durfden te bekennen, sprak Wilders de zorgen die veel mensen in Nederland hadden haarscherp uit. Daarom scoorde Dijkhoff toen ook goed."

"Het jaar daarna, 2016, had je Trump, brexit en de grote ontevredenheid. Wilders paste daar goed bij. Mensen vinden het belangrijk dat politici benoemen wat er speelt. Ze moeten leiderschap tonen. Dat zag je ook bij Frans Timmermans. Hij won in 2014 vooral door de speech die heel Nederland verbond na de MH17-ramp."

De jaarlijks terugkerende vraag: moet je van politiek een wedstrijdje maken?
"Ik zie het niet als een wedstrijdje. Het is traditie om aan het eind van het jaar op verschillende terreinen de balans op te maken. Ik zou het vreemd vinden om dat niet in de politiek te doen."

"Als EenVandaag is het onze missie een brug te slaan tussen mensen in het land en politici. Wij zijn een programma voor mensen in het land. Dat is wat ons anders maakt dan Nieuwsuur of Brandpunt. Zij richten zich toch meer op instituten, op buitenlandse kwesties."

EenVandaag is er voor 'de gewone man'?
"Ik zeg liever: voor de mensen in het land. De gewone man, de burger, ik vind het wat truttig. Wij zijn een van de breedste programma's van de NPO. Daar hebben we het opiniepanel ook voor, om te meten wat mensen denken en voelen bij bepaalde onderwerpen in de maatschappij. De verkiezing van Politicus van het Jaar past daar wat mij betreft bij."

"Wij zijn natuurlijk ook journalisten. Het hoort bij ons vak om kritisch tegenover politici te staan, maar het is ook aardig om in een groot politiek jaaroverzicht vanuit een andere hoek te kijken. Door simpelweg de vraag te stellen: welke politicus heeft het goed gedaan, en waarom? Dat levert niet alleen een lijstje op, maar je krijgt een mooi beeld van welke eigenschappen mensen belangrijk vinden bij politici."

Wat laten de vijf nominaties zien?
"Arib scoort omdat ze boven de partijen staat. Boven het gekrakeel van de populistische partijen. Verder valt op: Wilders zit er niet in. Hij had een slecht jaar, voerde een matige campagne en zei verschillende debatten af. Dat heeft niet geholpen."

"Meestal lukt het Wilders een groot issue naar zich toe te trekken. Ik heb het dit jaar niet gezien. Ook Rutte zit er niet bij. Hij heeft ontegenzeggelijk een goed jaar, maar de verkiezingen zijn alweer een tijdje geleden en de ellenlange formatie heeft ook zijn weerslag gehad. Bovendien heeft Rutte met de btw-­verhoging, de afschaffing van de dividendbelasting en het afschaffen van referenda wat krassen opgelopen. Dat zorgt ervoor dat hij buiten de top 5 blijft."

U zegt dat heel stellig.
"Het is mijn analyse. We peilen zeker het sentiment rond de premier heel vaak. De afgelopen maanden zien we de frustratie van het panel toenemen over de maatregelen. Ze associëren dat persoonlijk met Rutte. In de zomer hebben we de vragen van de Politicus van het Jaar ook al eens gesteld. Toen scoorde Rutte torenhoog en zou hij zeker kanshebber zijn geweest."

Dit is in een notendop wat u doet: analyses maken op basis van de meningen van duizenden mensen.
"I love this. Het panel is van mensen uit het land. Niet van Den Haag of de politiek."

U zit achter een Excelbestand.
"Haha, dat bedoel je vast niet zo neerbuigend als het eruit komt. Maar inderdaad. We doen één à twee peilingen per week. We wegen de uitslagen, zodat ze representatief zijn voor de bevolking. Ik vind het prachtig dat we elke week de thermometer in het land kunnen steken."

"Daarbij ben ik net als jij journalist - ik had een 2,8 voor mijn eindexamen wiskunde. Ik heb sindsdien veel geleerd, maar toch: ik ben geen man van de cijfers, maar een man van de verhalen achter de cijfers. Het is een rol van een actualiteitenprogramma om het publieke debat aan te jagen en te voeden met cijfers. Er is vaak een zwijgende minderheid die journalisten moeilijk kunnen bereiken. Het panel is daar hét middel voor."

Vindt u het nooit jammer dat u die mensen vooral via een computer spreekt?
"We bellen vaak mensen, ook omdat we cases nodig hebben voor reportages. Stiekem zou ik wel vaker het land in willen, maar vergis je niet: juist digitaal voelt heel veilig voor mensen. Face-to-face vertellen ze veel minder. We doen nu voor eind december bijvoorbeeld een groot onderzoek naar #MeToo, daar zitten ook vragen in die je face-to-face niet vertelt. Het panel is een machine met 50.000 mensen erin. Je drukt op een knop en er komen echte reacties van echte mensen."

"Als je lid wordt van het opiniepanel moet je een flinke vragenlijst invullen waarin we álles vragen, behalve je adres en je naam. We wegen op variabelen: man, vrouw, opleidingsniveau, afkomst, enzovoorts. Je zul mij nooit, nooit, ­horen zeggen: Nederland vindt dit. Deelnemers vinden iets, mensen uit het land vinden iets, maar als je wilt zeggen wat Nederland vindt, moet je 17 miljoen mensen in het panel hebben."

Het is geen geheim dat het lastig is mensen met een migratieachtergrond in panels te ­krijgen.
"Nee, daar zijn we eerlijk over. Niet-stemmers zijn lastig te vinden - als je niet wil stemmen ga je ook geen enquête invullen over politiek - en mensen met een migratieachtergrond zijn inderdaad met afstand de grootste ondervertegenwoordigde groep. Daar zijn we constant naar op zoek."

"Ik heb een paar honderd mensen met een migratieachtergrond in het panel, maar dat is te weinig om iets algemeens te roepen over 1,1 miljoen mensen uit de samenleving. Dat vind ik bitter frustrerend. We zetten komend jaar nog eens een offensief in. Ik leg de bal niet bij die groepen neer, het zal ook aan ons liggen. Ik ben geen pater familias die iedereen wil verenigen, maar het is maatschappelijk belangrijk. Ik wil hen graag een stem geven, maar dan moeten ze wel meedoen."

'De journalist wil nieuws maken, maar de peiler wil nuance' Beeld Daniel Cohen

De opiniepeiling als instrument heeft er flink van langs gekregen na min of meer onverwachte gebeurtenissen als de brexit en de verkiezing van Trump. U zei in de aanloop naar de verkiezingen van 2017: we moeten de onzekerheidsmarges beter gaan benoemen.
"De schok die bij opinieleiders wel aankwam is dat ze grote groepen ontevreden kiezers onvoldoende in hun panels hadden. Het middenland, 'de ontevreden burger', fly-overcountry. Dat de uitkomsten in Amerika en Groot-Brittannië niet goed gepeild waren, zegt alleen niet zo veel over Nederland. De twijfels hier waren toch vooral een projectie, omdat je zag dat het in Engeland en de VS fout was gegaan."

"Hier doofde de kritieken ná de verkiezingen. Heus niet elke peiling was vlekkeloos, maar de politieke trends waren goed voorspeld en de zetelverdeling was geen schok. Wat we delen met Engeland en de VS is de grote ontevredenheid van mensen over de politiek. Wekelijks zien we dat een grote groep mensen een heel cynische houding heeft."

Is dat de groep waar Baudet garen bij spint?
"Ik weet niet of hij de Politicus van het Jaar wordt, maar Baudet is in ieder geval dé verrassing van het jaar. Een partij die vorig jaar nog nauwelijks bestond, met nu ruim 17.000 leden, twee zetels in de Kamer en tien in de peilingen. Mensen zeggen vaak: Baudet doet het goed in de media. Dat zal een reden zijn. Mensen zeggen vaak: hij doet aan factfree politics. Dat zal, maar feit is dat hij voor veel mensen iets aanstipt wat je eerder kon horen bij Wilders."

"Baudet presenteert zich intellectueler, is een ­eloquente spreker en is in die zin voor PVV-stemmers het redelijke alternatief. Dat is een belangrijke ontwikkeling die we sinds juni zien. Zijn kiezers komen van de PVV, maar ook van de VVD en de SP."

U zegt: mensen praten rond Baudet over factfree politics. U noemt uzelf journalist en peilt waardoor Baudet populairder wordt, terwijl u ook kunt zeggen: ik wil laten zien of zijn uitspraken werkelijk feitenvrij zijn.
"Ja, ik ben inmiddels meer opiniepeiler dan journalist. Wat je beschrijft is nu niet mijn rol. Dat is een continue strijd, kan ik je verzekeren. Het is heel irritant: een deel van mij is wetenschapper, een deel van mij is journalist."

"In dit werk scheid ik het, want de journalist kan de opiniepeiler ontzettend in de weg zitten. Ik heb weleens politieke analyses, maar zelden een mening. Ik wil mijn onderzoek niet sturen. Het gaat nooit om wat ik vind. Mijn taak is te onderzoeken wat mensen aantrekt in Baudet."

Peilingen beïnvloeden het publieke debat. Hoe kijkt u naar uw verantwoordelijkheid?
"Daar zijn we ons van bewust. Het zijn journalistieke afwegingen die we maken. We discussiëren hoe we bijvoorbeeld de lerarenstaking naar buiten brengen. Verhaal één: 'Een meerderheid van de ouders (62 procent) staat achter deze staking.' Verhaal twee: 'De steun voor de lerarenstaking slinkt. Anderhalve maand geleden was de steun groter dan nu.' Nu kozen we de tweede lijn, op andere momenten zijn we wat voorzichtiger."

"De journalist wil nieuws maken, maar de peiler wil nuance. De invloed die de peilingen hebben maakt soms voorzichtig, maar het moet je niet tegenhouden om grote kwesties uit de maatschappij te bespreken. De Zwarte Pietendiscussie is een open zenuw, maar ik vind dat we elk jaar moeten peilen wat er met het draagvlak gebeurt. Nu is de uitkomst dat het terugloopt. Dan ben ik maar even de linkse eikel van de publieke omroep. De volgende keer is het weer andersom."

CV

Geboren 21 juli 1978, ­Nijmegen
Opleiding Geschiedenis en journalistiek, Rijksuniversiteit Groningen
Loopbaan

2002: Redacteur actualiteitenrubriek Netwerk
2004: Redacteur TweeVandaag, opiniepeiler
2010: Presentator EenVandaag Opiniepanel
2015: De Nationale ­Misdaadmeter, met Jaap Jongbloed
2016: De Stelling van Nederland, met Jort Kelder

Opgebiecht

Leermeester
"Twee heel verschillende, maar heel kundige: Pieter Jan Hagens en Bas van Werven. Van Pieter Jan de scherpte en focus, van Bas de eigenheid, lucht en broodnodige relativering."

Beste in het vak
"Arjen Lubach combineert als geen ander humor en lichtheid met inhoudelijke kracht. Zo maakt hij complexe onderwerpen toegankelijk voor een breed publiek. "

Slechtste in het vak
"Als scoringsdrift de noodzakelijke nuance verdrijft."

Beste advies ooit gekregen
"Als opiniepeiler: 'De kracht zit hem in de nuance, níét in de tegenstelling.' Als presentator: 'Denk elke keer, 3 seconde vóór live: wat een mooi vak, bijzonder dat ik hier sta. Dan begin je met een glimlach.'"

Slechtste advies ooit gekregen
"Voor mijn presentaties: 'Begin meteen met het belangrijkste resultaat.' Daar gaat je spanningsboog. De journalistieke wet van 'het nieuws in de eerste zin' gaat voor mij niet op."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden