Review

Gerard Reve - De laatste jaren van mijn grootvader

Gerard Reve (1923-2006) constateerde in een door hem geschreven verhaal het volgende: 'Ik ben uit de naoorlogse Nederlandse literatuur niet meer weg te denken. Dat heb ik zelf ergens gelezen, in een boek: ik ben niet gek, ik weet waar ik het over heb.'

Inderdaad, hij is uit die naoorlogse literatuur niet meer weg te denken, maar wordt hij nog wel gelezen? En dan vooral ook door een nieuwe generatie lezers? Want de Revefanclub van melige grappenmakers (Diederik van Vleuten, Theodor Holman, Bert de Groot) draagt hem nog op handen, maar die club is er tevens medeverantwoordelijk voor dat Reve nauwelijks nog serieus wordt genomen, en dat hij kan worden weggezet als een ouwe viezerik en een malle humorist.

Hoor je één van deze mensen over Reve praten, dan bestaat het gevaar dat je uit pure weerzin nooit meer een boek van hem openslaat. Gelukkig is Joop Schafthuizen er, de weduwnaar van Reve. 'Af en toe ontmoet ik jonge mensen, die mij vragen: wat moeten wij van Gerard Reve lezen?'

Dat schrijft hij in de inleiding van de door hem nu samengestelde bloemlezing: De laatste jaren van mijn grootvader. En het moet worden gezegd, die bloemlezing voldoet geheel aan het door Schafthuizen min of meer zelf geformuleerde doel: ze geeft een goed beeld van de héle Reve en je wilt prompt álles van hem lezen.

Het is een gouden greep geweest de bloemlezing te beginnen met het titelverhaal. Het is een relatief onbekend verhaal van Reve, dat gaat over de manier waarop het gezin waarin hij als jongen opgroeide, na het overlijden van grootmoeder grootvader in huis nam. Hij publiceerde het voor het eerst in 1947.

Maar het laat Reve al in al zijn kracht zien. Het is een ingehouden geestig, maar vooral zeer ontroerend verhaal. En het laat zien dat Reve voortreffelijk kon observeren en een decor kon oproepen - een sfeer en een omgeving - waarin je misschien nooit hebt rondgewandeld, maar dat wel volledig tot leven komt.

De bloemlezing is onderverdeeld in vier afdelingen. Eerst wordt een keuze aangeboden uit de verhalen van Reve, daarna komen de gedichten, dan volgen de brieven en het geheel wordt afgesloten met een selectie uit Reves beschouwende proza. Binnen de afdelingen wordt de chronologie aangehouden: we gaan van oud naar nieuw.

Schafthuizen blijft voortdurend een gelukkige hand van kiezen houden en bij lezing vallen dan ten minste twee dingen op. Om te beginnen springt het naar huidige maatstaven gemeten opmerkelijke vermogen van Reve in het oog een verhaal als het ware geheel stil te zetten. Saai is het desondanks nimmer.

Verhalen van Reve zijn nooit 'rechtlijnig als een asfaltweg door de woestijn', zoals Nicolien Mizee onlangs in haar boek Schrijfles treffend de imbeciele schrijfstijl omschreef van de 'literaire' thrillers die tegenwoordig in stapels in de boekhandel liggen. Júíst de zorg die hij aan 'de uitweidingen' besteedde, maakt deze verhalen bloedstollend spannend.

Daar - en dat is het tweede dat opvalt - komt bij dat Reve binnen zijn proza een geheel eigen wereldbeeld ontwikkelde; hij had het niet over zaken die iedereen al wist, maar leverde altijd een verrassende visie. Hij had een veel vollediger wereldbeeld dan, ja, welke topschrijver van tegenwoordig zullen we nu eens noemen... Kluun. Die verrassende visie uitte zich ook in de plotselinge wendingen die een verhaal in Reves handen kon nemen. Reve was een meester van het juiste ritme.

Ik merk dat ik vaak in de verleden tijd schrijf. Dat is nergens voor nodig. Al heb ik enige zorg over de huidige Nederlandse literatuur, in de boekwinkel zal heus nog wel een plekje voor dit soort boeken te vinden zijn. En dat is belangrijk, want deze bloemlezing laat zien wat allemaal écht mogelijk is in proza en poëzie. Opdat we het niet vergeten. (ARIE STORM)

Gerard Reve - De laatste jaren van mijn grootvader
Een bloemlezing door Joop Schafthuizen,
De Bezige Bij, 19,90.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden