PlusInterview

Gerald Murnane: de ‘grootste’ Engelstalige schrijver waar niemand van heeft gehoord’

In Grensgebieden, zijn roman die geen roman is maar ook geen non-fictie, meandert de Australische schrijver Gerald Murnane (82) terugblikkend op zijn leven langs de grenzen van zijn herinneringen.

De Mater Purissima was voor Murnane het beeld van Thomas Hardy’s Tess of the D’Urbervilles.  Beeld Frederick Goodall
De Mater Purissima was voor Murnane het beeld van Thomas Hardy’s Tess of the D’Urbervilles.Beeld Frederick Goodall

Ik zou hem eens moeten zien ­zitten, bulderlacht Gerald Murnane, die ondanks zijn respectabele leeftijd niet met meneer wil worden aangesproken, maar – ‘let’s melt the ice’ – met Gerald. “Google maar even op The Three Archives of Gerald Murnane, dan krijg je een idee.” Murnane is in de kamer die hij bewoont in het huis van zijn jongste zoon in het afgelegen plaatsje Goroke (299 inwoners ) in Victoria, omgeven door archiefkasten. Om aan zijn bureau achter de typemachine plaats te kunnen nemen, moet hij eerst de stretcher opvouwen waarop hij slaapt. Het beddengoed gaat overdag bovenop die kasten.

Achtentwintig archiefkasten vol, na zijn dood door zijn drie zoons te verkopen aan de National Library of Australia. “Dan komen autobiografische dingen naar buiten die ik nooit eerder in print heb uitgebracht. Ik heb alleen al duizenden brieven, essays, onbeschrijflijke teksten over gebeurtenissen in mijn leven die ik heb meegemaakt en die ik wonderen noem.”

Paardenrennen

Dat is archief één. Dan is er het archief van zijn boeken; elf romans schreef hij, waarmee hij niettemin lang een relatief onbekende bleef in de Australische en internationale literaire ­wereld ­– tot zijn doorbraak in 1983 met The Plains (De vlakte), een afwijkende roman in zijn oeuvre, over een imaginair Australië waarvoor hij meer dan anders zijn verbeelding heeft aangesproken. Maar voor elk boek dat is gepubliceerd heeft hij een archieflade met materiaal.

“En dan is er nog een bijna onmogelijk te ­beschrijven archief, lades vol, van fictieve paardenrennen met fictieve paarden. Elke avond na het eten werk ik daaraan. Ik kan er niet mee stoppen, het is een verslaving – maar in ieder geval beter dan de stomme computerspelletjes die mensen spelen. Het is eigenlijk een memoir van de turf, de renbaan – én een vorm van ­pijn­bestrijding. Want mijn vader heeft zijn ­leven geruïneerd door op paarden te wedden. De races zijn belangrijk in mijn levensverhaal. Gelukkig heb ik die ziekte niet.”

Gerald Murnane Beeld Ian Hill
Gerald MurnaneBeeld Ian Hill

Een beetje bozig

De totstandkoming van het interview met de schrijver aan de andere kant van de wereld had nogal wat voeten in de aarde. Zie de typemachine. Murnane doet niet aan computers, daar is hij bang voor.

“Als het om techniek gaat ben ik echt een fossiel. Mensen laten me zien hoe de grasmaaier aan moet, maar als ik het daarna zelf moet doen weet het ik al niet meer. Dus ik ben ook heel lang weggebleven van mobiele telefoons. Tot ik een vriendin, een jongere vrouw, iets zag opzoeken op haar telefoon. Dat zag er niet zo moeilijk uit, dus toen ben ik het toch gaan proberen. Als mijn zus me met die telefoon ziet is ze telkens verbijsterd: ‘It’s so not you!’”

Bellen lukt, uiteindelijk, maar sms’jes over de interviewafspraak blijken over en weer niet te zijn aangekomen. Het maakte Murnane wantrouwig en een beetje bozig over de intenties van de interviewer, bekent hij later; hij dacht te zijn afgescheept met een dooie mus. Maar het gesprek gaat hij met grote gusto in, hij heeft vooraf opgezocht wat Het Parool eigenlijk is en dat stemt hem goedgezind, een verzetskrant. Ook is hij blij dat het mag gaan over Grensgebieden, een boek dat veel dichter bij hemzelf staat dan De vlakte (niet dat hij niet trots is op dat succes, sterker nog, ‘it’s a brilliant book’).

Priester worden

Hij schreef Border Districts, dat oorspronkelijk in 2017 werd gepubliceerd, toen hij na de dood van zijn vrouw twaalf jaar geleden, van Melbourne naar het 400 kilometer verderop gelegen Goroke was verhuisd. De trigger was het kerkje in de stille straat waar hij nu woont en dat hij passeert op weg naar de winkels en het postkantoor. Een protestants kerkje, terwijl hij zelf een katholieke opvoeding genoot en zelfs priester zou worden tot hij van zijn geloof viel.

Preciezer nog: het waren de tinten van de ramen van dat kerkje, ‘flakkerende rijkdom in een eenvoudige ruit’ die de aanzet vormden tot een meanderende gedachtestroom langs beelden en herinneringen, door kunst, film, literatuur. Hij bezoekt in de grensstad die hij bewoont letterlijke grenzen, én de grensgebieden van zijn geesteslandschap; de schrijver die nooit verder dan een dagreis per auto of trein van zijn ­geboorteplaats Coburg, een suburb van ­Melbourne, is weggeweest.

null Beeld -
Beeld -

Tess of the d’Urbervilles

Vreemde landen bestaan voor hem als beelden in zijn geest, soms levendig en gedetailleerd, vaak afkomstig uit romans die hij gedurende zijn leven heeft gelezen. Boeken die hij overigens grotendeels heeft weggedaan bij zijn ­verhuizing omdat hij ‘eruit heeft gehaald wat hij nodig heeft’ – datgene wat hij in zijn geest associërend weer kan oproepen.

En zo zwenkt hij, het is slechts een voorbeeld, via een biografie van schrijver Thomas Hardy van Tess of the d’Urbervilles, waarin hij een zwart-witfoto ziet van een actrice die de rol van Tess speelde in een verfilming, naar een prent van de Mater Purissima, een afbeelding waarop hij in zijn jeugd verliefd werd; de madonna, twee duiven tegen haar borst gedrukt, werd zijn verbeelde Tess vanaf het moment dat hij Hardy de eerste keer las.

‘Terwijl ik de vorige alinea schreef,’ schrijft Murnane, die vaak op deze manier op zijn eigen gedachtesprongen reflecteert, ‘voelde ik de aandrang om de foto van de jonge actrice opnieuw te vergelijken met het beeld dat ik momenteel voor de geest heb, maar toen bedacht ik dat ik bijna al mijn boeken verkocht heb voor mijn verhuizing (…) naar deze buurtschap aan de grens. Ik verkocht de boeken omdat het huis waar ik nu woon maar klein is (…) Ik verkocht de boeken ook om op mezelf te blijven vertrouwen. Een aantal jaren geleden beweerde ik dat al wat het verdiende te worden herinnerd van mijn ervaringen als boekenlezer ook werkelijk veilig herinnerd werd.’

Freud en Jung

Het zijn geen standaard romans die Murnane schrijft, non-fictie is ook niet de juiste benaming. Maar fictie stelt hem in staat dieper in zichzelf te graven. “Ik wil niets met Freud en Jung te maken hebben en het onderbewustzijn; maar in mijn hoofd ga ik naar plaatsen die ik in het dagelijks leven niet bezoek. De persoon die nu met je praat, is niet dezelfde die achter zijn bureau zit en schrijft.”

Maar voor wie de verleiding niet kan weerstaan Murnane te controleren: ja, de betreffende Mater Purissima is exact zoals Murnane haar beschrijft. En ja, ze lijkt opmerkelijk op de jonge actrice Blanche Sweet uit de eerste stomme verfilming van Tess of the d’Urbervilles uit 1924.

Outback

“Ik hecht groot belang aan wat voor mijn geestesoog verschijnt. Misschien is het een rare vergelijking, maar ik ben op een vreemde manier net als Jackson Pollock. Ik ga te werk zoals hij zijn verf op het doek spatte en liet druipen. Ik ga uit van de stemming waar ik in ben, van wat ik me herinner. Als ik me iets niet goed kan herinneren, is het ook niet de moeite erover te schrijven.”

“Ik heb de laatste twintig jaar veel meer zelfvertrouwen gekregen. Ik ben altijd een schrijver in de marge geweest, een ongewoon schrijver, omdat ik niet schrijf over de outback en de Aboriginals, maar over wat me voor de geest komt. De vlakte maakte me een beetje beroemd, maar daarna vergaten ze me weer snel.”

Kerkhof

Hij had gedacht dat Grensgebieden zijn laatste boek zou zijn. Hij besloot al in 1979, toen hij voor het eerst in Goroke kwam, dat bij zijn dood zijn as moest worden uitgestrooid op het kerkhof op de heuvel, het eerste wat je van het stadje ziet als je vanuit Melbourne komt. Zijn vrouw ligt er, zijn ongehuwde jongste zoon zal er ooit bijkomen.

Maar hij is relatief gezond, hij heeft prostaatkanker gehad maar is genezen verklaard. In zijn familie worden ze oud; en zo schrijft hij toch weer elke week een dag aan wat een boek over boeken moet worden ­– schrijfuren onderbroken door het spel op zijn geliefde oude fiddle om hoofd, hart en spieren te ontlasten. “Ik was van plan om in de lockdown al mijn boeken te herlezen, dat heb ik nooit eerder gedaan. En dat is nu ook weer niet gelukt. Er zit zoveel energie en strijd in die boeken. Mijn vrouw was veel ziek en ik moest veel aan de opvoeding doen; ik schreef wanneer ik kon en dat kon soms maanden niet.”

“Maar ik heb wel het geluk dat ik nooit voor geld heb hoeven schrijven, ik had een baan als docent. Ik schrijf alleen als ik moet, de reden van mijn schrijven is dat ik dingen wil begrijpen. Ik reis in mijzelf, ik heb zoveel herinneringen en dagdromen. Beelden in mijn hoofd sturen me een soort boodschap: ik ben een mysterie, kun je over me schrijven en uitzoeken hoe het zit? Het is magie. Mijn geloof is dat ik de connectie moet vinden tussen die vaag opgloeiende beelden in mijn hoofd.”

Autodealer

Toen hij begon met het herlezen van zijn boeken, heeft hij zich uiteindelijk beperkt tot zijn favoriete delen daaruit. “En toen bedacht ik dat het leuk zou zijn een kort essay over die ervaring te schrijven; over de herinneringen die het lezen opriep en allerlei andere interessante gedachten. Ik vertelde dat aan mijn uitgever. Maar dat is als aan een autodealer vertellen dat je auto rammelt. Dan wordt je gelijk een nieuwe auto aangepraat. Kortom…”

Gerald Murnane, Grensgebieden, vertaald door Thijs van Nimwegen, Signatuur, €21,99, 184 blz.

Kanshebber Nobelprijs

Gerald Murnane (Coburg, Victoria, 1939) is een Australische schrijver die vaak genoemd wordt als kanshebber voor de Nobelprijs. Hij is het bekendst van zijn roman The Plains (1982), in Nederland verschenen als De vlakte. Niettemin noemde The New York Times hem in een artikel uit 2018 ‘the greatest living English-language writer most people have never heard of’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden