PlusAchtergrond

Geprivilegieerd of benadeeld: expositie over antisemitisme

Zijn Joden geprivilegieerd of behoren ze tot een kwetsbare minderheidsgroep? De expositie Zijn Joden wit? in het Joods Historisch Museum toont de stereotiepe beelden over Joden – rijk en machtig - en kaart het toenemend antisemitisme aan.

Demonstratie Black Lives Matter op de Dam in Amsterdam, 1 juni 2020. Beeld Nienke Fonk
Demonstratie Black Lives Matter op de Dam in Amsterdam, 1 juni 2020.Beeld Nienke Fonk

Het antisemitisme is de laatste jaren – van 2017 tot en met 2019 – met 126 procent toegenomen. In 2017 waren er 137 incidenten, in 2019 309. Uit onderzoek van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA) in twaalf Europese lidstaten blijkt dat bijna de helft van de Joodse jongeren de afgelopen vijf jaar met antisemitisme te maken kreeg. 45 procent durft buiten geen Joodse symbolen te dragen.

Het Joods Historisch Museum vindt dat ze ‘iets moeten’ met die zorgwekkende ontwikkeling. Directeur van het Joods Cultureel Kwartier Emile Schrijver: “We kunnen niet alleen mooie kunsttentoonstellingen maken als er nog steeds ruiten bij een koosjer restaurant worden ingegooid, Joden worden belaagd en bedreigd en begraafplaatsen en struikelstenen worden beklad. Wij zijn geen lobbyorganisatie, geen Balie of Cidi en vertegenwoordigen niet Joods Nederland. We willen de achtergronden geven van het antisemitisme.”

Een gang met vragen – ‘Zijn Joden…. manipulatief, machtig, slavenhandelaren, slachtoffer, kwetsbaar? – leidt naar de expositie waar aan de hand van actuele en historische spotprenten, foto’s en een video-installatie wordt bekeken of Joden geprivilegieerd dan wel benadeeld zijn.

Schrijver kwam op het idee voor een expositie toen hij twee jaar geleden een artikel in Vrij Nederland las van de hand van journalist Gideon Querido van Frank. Hij stelde daarin dat Europese Joden zich in toenemende mate onveilig voelen. Toch, voegde hij daaraan toe, ‘blijft links oorverdovend stil wanneer het om antisemitisme gaat.’

Querido van Frank, tevens een van drie gastcuratoren van de expositie, licht toe: “Ik voel me als Jood in veel linkse bewegingen niet thuis. Veel emancipatiebewegingen slaan de handen ineen bij hun strijd maar Joden worden daarbij nauwelijks genoemd. Ik werp daarom in de expositie de vraag op: zijn Joden wit of zijn ze een kwetsbare minderheid?”

Hij staat voor een foto van twee demonstrerende vrouwen die tijdens een Women’s March in Washington een vuist maken. Een van hen houdt een bord omhoog: ‘Protest Black, Asian, Muslim, Latinx, Disabled, Trans, Fat, Poor, Women’.

Poppenspeler

Querido van Frank: “Dit is een voorbeeld dat de Joden niet worden genoemd. Ze worden door velen gezien als mensen met de goede banen en in machtige posities en niet als minderheid, terwijl ze dat wel zijn.”

Op de tentoonstelling zijn de stereotiepe beelden over Joden te zien. Een cartoon uit 2017 toont de Hongaars Joodse zakenman George Soros, afgebeeld als de grote almachtige achter de schermen. In de spotprent heeft hij als poppenspeler alle touwtjes in handen. In deze prent zijn die touwtjes verbonden aan de Amerikaanse jurist Larry Krasner die financieel afhankelijk van Soros zou zijn.

In een vitrine liggen twee keppeltjes. Op een van de keppels staat Trumps befaamde motto Make America great again. “Rechts benoemt het antisemitisme vaak wel. Maar dat is geen fijne pr voor de Joden,” zegt Querido van Frank.

Een van de redenen dat Joden buiten de ‘emancipatiestrijd’ blijven, komt doordat er ‘concurrentie van leed’ is, stelt hij. In de expositie wordt actrice Miryanna van Reeden aangehaald, die in 2019 in Het Parool liet weten dat ze op straat was uitgemaakt voor ‘vieze Jodin’. Er verschenen online reacties: ‘De zielige Jood krijgt weer een podium terwijl andere mensen die gediscrimineerd worden nooit aandacht krijgen’. En: ‘Nu dat het een Jood betreft lijkt de wereld te klein’.

“Het gaat altijd over de Shoa, (de Holocaust, red.) vindt men. Er treedt vermoeidheid op. De strekking is: laten we het nu over de slavernij hebben. Terecht, maar waarom moet het een het ander uitsluiten?” zegt Querido van Frank.

Hij heeft wel enkele beelden kunnen vinden van onderlinge solidariteit. Naast het Trump-keppeltje ligt een keppel met de tekst Black Lives Matter. Ook is een foto te zien van de demonstratie van Black Lives Matter in juni vorig jaar op de Dam. Op het bord staat ‘Jews 4 Black Lives’. “Ik ben daar heel blij mee. Het is belangrijk dat Joden zich uitspreken in solidariteit met andere minderheden. Samen kunnen we een rechtvaardige samenleving creëren,” zegt Querido van Frank.

De expositie is actueel. ‘Veel emancipatie – en antiracismebewegingen richten zich op het Israëlisch-Palestijns conflict. Joden buiten Israël worden vaak vereenzelvigd met de Joodse staat en dienen verantwoording af te leggen voor haar politiek,’ is te lezen op de expositie.

“Joden worden dikwijls gelijkgesteld met Israël. Maar wat heb ik met het conflict in het Midden-Oosten te maken? Ik woon in Nederland,” zegt Querido van Frank.

Schuilkelders

Schrijver: “Bijna iedere dag vragen ze aan me: ‘Wat vind je van de oorlog?’ Nederlandse Joden worden geacht er iets van te vinden. Een zekere mate van solidariteit is al snel verkeerd. Ik ben kritisch over Israël. Maar ik heb ook een band met Israël. Mijn vrienden en hun families zitten in de schuilkelders. Waarom moet ik me uitlaten? Ik houd het bij het antwoord: ik ben voor de vrede.”

Een aantal Joodse en niet-Joodse opinieleiders als Stephan Sanders, Gloria Wekker en NIW-hoofdredacteur Esther Voet buigt zich tenslotte in een videopresentatie ook over de vraag of Joden al dan niet tot de elite behoren. “Joden zijn in een zwarte periode en masse verraden, gedeporteerd en afgeslacht. Er is geen sprake van privilege,” zegt een van de geïnterviewden. Sanders: “Ze zijn getraumatiseerd.”

De tentoonstelling Zijn Joden wit? loopt tot en met 1 augustus in het Joods Historisch Museum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden