Plus Boekrecensie

Genieten: Salman Rushdie schreef een satire op Trump en de brexit

In de vijftiende roman van Salman Rushdie valt veel te genieten. Quichot speelt zich af in een tijd ‘waarin een president eruit kan zien als een kerstham’.

Don Quichotte et Sancho Panza, Honoré Daumier, circa 1868. Beeld Neue Pinakothek München

‘Quichotte, uitgesproken als ‘kie-sjot’ in het Frans en als ‘kie-sjot-tuh’ in het Duits, het Nederlandse Quichot, uitgesproken als ‘kie-sjot’, en Chisciotte, uitgesproken als ‘kie-sjo-tee’ in het Italiaans, zijn alternatieve spellingen/uitspraken van het Spaanse Quixote of Quijote, uitgesproken als ‘kie-go-te’. Het Portugees gebruikt ook eerder een sj-klank dan een ‘g’ voor de x of j in het midden van de illustere naam Don Quixote/Quijote. Cervantes zelf zou waarschijnlijk ‘kie-sjo-te’ hebben gezegd in het Spaans van zijn tijd. Voor de doeleinden van deze tekst is de aanbevolen uitspraak het elegante Franse ‘kie-sjot’, om redenen die de tekst zelf duidelijk zal maken.’

Welkom in de wondere wereld van Salman Rushdie – en in die van de vertalers van Salman Rushdie, die zich in zijn onnavolgbare taalspel hebben vastgebeten, daar soms wonderwel en soms minder wel in zijn geslaagd en vermoedelijk om de Nederlandse titel Quichot te duiden onze taal hebben toegevoegd aan ‘A quixotic note on pronuncation’ (‘een donquichotachtige verhandeling over de uitspraak’) waarmee de schrijver zijn vijftiende roman begint.

Televisieverslaafd

Quichot, het moge duidelijk zijn, is een eer­betoon van Rushdie aan de Don Quixote van ­Miguel de Cervantes in tijden van Trump en brexit waarin het leven ook kan voelen als ­tegen windmolens vechten. Want we spreken van het ‘Tijdperk van Alles-Is-Mogelijk’ waarin ‘mannen die een president speelden op tv ­president konden worden’ en ‘er geen waar meer is om het over eens te zijn’.

En waarom zou dan niet een trekkebenende, televisie­verslaafde, uitgerangeerde handelsreiziger in farmaceutica als een zelfbenoemde Quichot (de eretitel Don acht hij zichzelf niet waardig) op een queeste kunnen gaan door de Verenigde Staten om de hand te winnen van een Zeer ­Beroemde Dame, de ravissante televisiester ‘Salma R.’

En waarom zou hij, deze kinderloze ‘oude zot’, zich in zijn oude Chevy Cruze op reis door redneckland dan niet laten vergezellen door een ingebeelde zoon – Sancho, dus – die onverwacht ook voor zichzelf materialiseert, op zichzelf en zijn omgeving ­reflecteert en een eigen vertelstem opeist?

Alleen: deze Quichot blijkt hoofdpersoon van een roman in de roman, een ‘gemetamorfoseerde versie’ van het levensverhaal van een paranoïde schrijver van spionageromans die een nieuwe weg wil inslaan. Deze voert als pseudoniem Sam DuChamp en verhult daarmee evenals zijn hoofdpersoon zijn etnische identiteit ‘zoals Freddy Mercury de Parsi Indiase zanger Farrokh Bulsara’.

Deze Sam DuChamp is ook ‘Broeder’, vervreemd van zijn naar Londen gevluchte ‘Zuster’, terwijl deze laatste in de raamvertelling over Quichot wordt aangeduid als de ‘Menselijke Trampoline’. Het Tijdperk van Alles-Is-Mogelijk ‘waarin een president eruit kan zien als een kerstham’ is per slot van rekening ook het tijdperk van de verzonnen naam waarin iedereen op sociale media tegenwoordig iemand anders is.

Gebroken wereld

Rushdie voert van India naar de VS naar Groot-Brittannië, alle drie ‘gebroken landen’, en trekt alles uit de kast, van vooruitwijzende voetnoten tot culturele referenties, alliteraties, associaties, meteorenregens, zesde ogen, schaakposities, uitgeschrevene emoji’s, sciencefiction, pratende krekels, een wetenschapsmiljardair en corrupte farmaceuten.

Bloemrijk is Quichot, op het bombastische af. Rushdie zelf wappert mogelijke bezwaren op voorhand weg in een ‘woordje tussendoor’ aan de lezer: ‘Er kan worden aangevoerd dat verhalen niet zo alle kanten uit zouden moeten gaan (…) maar zoveel van de verhalen van tegenwoordig zijn onvermijdelijk van deze meervoudige, alle kanten uit gaande soort, omdat er een soort kernsplitsing heeft plaatsgevonden in mensenlevens en relaties, families verdeeld zijn geraakt, miljoenen en nog eens miljoenen van ons naar alle hoeken van de (toegegeven ronde, en dus hoekloze) aardbol zijn gereisd, hetzij uit noodzaak hetzij vrijwillig. Zulke gebroken families zijn misschien wel de beste ­lenzen om deze gebroken wereld door te be­kijken.’

En voor wie wil meegaan in deze satire in overdrive – al genomineerd voor de Booker ­Prize – valt veel te genieten en te overdenken. Het is Broeder die tegen het einde van Quichot aan Zuster probeert uit te leggen wat hij allemaal wil zeggen met zijn roman over onmo­gelijke liefde, vader-zoonrelaties, Indiase ­immigrantenen, racisme, cyberspionnen, ­sterfelijkheid en het einde van de wereld.

Dat hij het op wilde nemen tegen de destructieve, geestdodende junkcultuur van zijn tijd, net zoals Cervantes ten strijde was getrokken tegen de junkcultuur van de zijne.

Antwoord van Zuster: ‘Dus niet echt ambitieus of zo.’

Vertaald door Karina van Santen en Martine Vosmaer. Atlas Contact, €24,99, 496 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden