Plus

Gemak schaadt de mens: internetscepticus Evgeny Morozov over online privacy

Techbedrijven nemen de macht over in steden. Onze groeiende behoefte aan apps versterkt de positie van Google, Facebook, Airbnb en Apple, waarschuwt Evgeny Morozov.

Evgeny Morozov. Beeld Patrick JB Flynn

Als het om internet gaat, is de Wit-Rus Evgeny Morozov (1984) niet de gezelligste in huis. De publicist en onderzoeker is, wat je noemt, een internetscepticus. Er deugt niet veel van, van dat hele wereldwijde web.

Al in 2011 waarschuwde hij, in zijn boek The Net Delusion, voor de kwalijke kanten van sociale media en apps: pesten, onderdrukking, stalking. Twee jaar later brak hij door met To save everything, click here, waarin hij beschrijft hoe internet doordringt in ons leven en dat we te veel verwachten van technologie als oplossing van al onze problemen.

In zijn volgende boek gaat hij nog een stap verder, en beschrijft hij hoezeer steden meer en meer in handen raken van techbedrijven ('Met een beetje geluk komt dat in 2018 uit, maar ik lijd aan uitstelgedrag').

De Wit-Rus spreekt maandagavond in De Balie, als eerste in een serie debatten met buitenlandse denkers, in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in maart volgend jaar.

Morozov maakt zich zorgen over het feit dat mensen hun problemen in het dagelijks leven te lijf gaan met apps en technologie. Files op de weg? Even op internet checken hoe druk het is. Naar een evenement? De apps leiden ons langs de mensenmassa. We boeken geen restaurant meer zonder ons vooraf uitgebreid te verdiepen in de recensies, ratings en foto's van het interieur.

Apps zijn niet gratis
'Geengedoe-apps', zo noemt Morozov al die toepassingen die ons leven moeten vrijwaren van al te veel geregel. Steden doen daar vrolijk aan mee. Zo experimenteert Amsterdam al een tijd met apps die de massa volgen bij grote evenementen als Sail. De gemeente werkt samen met Google, die Amsterdammers informatie geeft over parkeerdrukte: waar kunnen we onze auto nog kwijt? En TomTom houdt de drukte op de Amsterdamse wegen bij.

Die apps lijken gratis, maar zijn dat natuurlijk niet. We betalen met data. "We krijgen een dienst in ruil voor onze gegevens," aldus Morozov. "Die gegevens geven bedrijven voet aan de grond in Amsterdam." Gemeenten en hun inwoners raken meer en meer afhankelijk van diezelfde bedrijven, die de technologie achter deze diensten leveren en de infrastructuur ontwikkelen. Hiermee komt dienstverlening in handen van bedrijven.

In ruil geven we niet alleen onze data, waarmee bedrijven ons weer kunnen benaderen, maar dragen we ook bij aan verdere verbetering van die systemen. "Neem Google," zegt Morozov. "Elke keer dat wij een zoekopdracht plaatsen, of per Gmail een bericht versturen, trainen wij de systemen die erachter zitten. Dat gaat snel."

Langs deze weg zijn we uitgekomen bij kunstmatige intelligentie. Hierbij gaat het om computers, programma's of robots die, op basis van algoritmes, patronen leren te herkennen en zich op deze manier verbeteren. Google maakt hiervan gebruik bij zijn zoekmachines, die zodoende 'leren'. En wij trainen die kunstmatige intelligentie door zoekopdrachten te plaatsen.

Op een gegeven moment zijn die systemen zo slim, denkt Morozov, dat ze mensen kunnen vervangen. Bijvoorbeeld door hun werk over te nemen. Zo zullen zelfrijdende auto's werk van chauffeurs overnemen. En zo heeft Uber, met al zijn technologie, de taximarkt opengebroken en concurrenten om zeep geholpen. "Natuurlijk neemt Uber zelf ook chauffeurs in dienst, om die vervolgens bar weinig te betalen. Over een paar jaar zal al het verkeer automatisch zijn en verdwijnen onze banen."

Anoniem protesteren? Vergeet het
Veel mensen maken zich druk om privacy als het gaat om het prijsgeven van data. Een terechte zorg, zegt Morozov, maar niet de belangrijkste. "In werkelijkheid gaat het om onze manier van leven, onze mogelijkheden om in ons levensonderhoud te voorzien."

Nog een voorbeeld. Kunstmatige intelligentie maakt gezichtsherkenning mogelijk. Anoniem protesteren kunnen we dus wel vergeten. "In China zijn ze al zover dat ze de identiteit van demonstranten kunnen achterhalen aan de hand van gezichtsherkenning."

Airbnb als belastinginner
Bedrijven gaan niet alleen dienstverlening overnemen, maar ook wetgeving en hand­having, vreest Morozov. Neem Airbnb. Deze site beheert gegevens van Amsterdammers die hun huis verhuren als ze met vakantie zijn. De gemeente, die regels heeft vastgesteld voor vakantieverhuur, bijvoorbeeld niet langer dan zestig dagen per jaar en aan niet meer dan vier personen tegelijkertijd, is verantwoordelijk voor handhaving.

Maar de gemeente heeft niet de beschikking over de data, die zijn in handen van Airbnb. Amsterdam weet niet wie zijn huis aan meer dan vier personen verhuurt, tenzij een van de buren hierover klaagt. De gemeente heeft afgesproken dat Airbnb de advertenties van de site verwijdert als die in strijd zijn met de regels. Handhaving is hiermee de facto in handen gekomen van het bedrijf. Net als betaling van toeristenbelasting. Airbnb int deze bij de verhuurders en maakt een bedrag over aan de gemeente, die er maar op moet vertrouwen dat dit klopt.

"Groei en citymarketing zijn voor steden belangrijker dan de wet handhaven," zegt Morozov. "We laten bedrijven delen van de maatschappij overnemen." Steden en overheden zullen deze ontwikkeling niet keren. De oplossing moet komen vanuit de maatschappij, vanuit een beweging die de gevaren herkent. Het referendum tegen de sleepwet, op touw gezet door burgers die zich zorgen maken om privacy, noemt hij 'een goed begin'.

Leve Amsterdam: Evgeny Morozov,
De Balie, maandag 30 oktober, 20.00 uur.

CV

Evgeny Morozov, geboren in 1984 in Soligorsk, Wit-Rusland

Morozov studeerde in Bulgarije en Berlijn. Hij werkt voor nieuwsorganisatie Transitions Online. In 2008 vertrok hij daar om onderzoek te doen naar de invloed van internet op democratisering. In 2011 kwam zijn eerste boek, The Net Delusion, uit. Hij brak in 2013 internationaal door met zijn werk To save everything, click here. Sindsdien reist hij de wereld over voor lezingen en schrijft hij opiniestukken in de internationale pers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden