PlusAchtergrond

Geert Mak wil de ‘geschiedenis op heterdaad betrappen’ met nieuwe reeks In Europa

Geert Mak buigt zich in een nieuwe reeks In Europa over de geschiedenis van de laatste twintig jaar. Hij gaat op zoek naar historische klokkenluiders en sleutelmomenten.

‘Niets is moeilijker dan de geschiedenis herkennen als je er middenin zit, aldus Geert Mak.Beeld Andreas Terlaak/Lumen

‘Waar waren we ook alweer gebleven?’ Met die standaardvraag opende Geert Mak elke aflevering van In Europa, de VPRO-serie die in 2007 voor het laatst werd uitgezonden. “Ik zou het 35 keer herhalen,” memoreert Mak, die twaalf jaar later – een stuk grijzer maar nog even enthousiast – begint aan een nieuwe serie van In Europa.

Dit keer maakte hij twintig afleveringen, over de eerste twee decennia van deze eeuw. De eerste tien worden vanaf zondag uitgezonden, in september volgen de laatste tien.

Een duiding van deze chaotische periode is geen overbodige luxe. Het optimisme van rond de eeuwwisseling luwde al snel, na de aanslagen van 11 september 2001, de kredietcrisis en tal van nieuwe oorlogen en aanslagen. Maar, zo constateert Mak: “Niets is moeilijker dan de geschiedenis herkennen als je er middenin zit.” Dus gaat hij ‘op zoek naar historische klokkenluiders en sleutelmomenten die achteraf doorslaggevend bleken te zijn. De geschiedenis op heterdaad betrappen’ – dat laatste is ook de ondertitel van deze nieuwe reeks van Roel van Broekhoven en Stefanie de Brouwer.

Moslimterreur

De eerste aflevering stelt de vraag in hoeverre we de aanslagen van 11 september 2001 hadden kunnen zien aankomen. Mak neemt ons mee naar Frankrijk, waar ex-piloot Jean-Paul Borderie inmiddels wijnboer is. Op 26 december 1994 was hij nog ­piloot en sprong hij op het vliegveld van Marseille uit zijn vliegtuig aan het slot van een kaping die twee dagen had geduurd. Vier Algerijnse terroristen van de GIA hadden het toestel in Algiers gekaapt met als enige eis dat het vliegtuig naar Parijs zou vliegen, de oorspronkelijke bestemming van de vlucht.

Na twee dagen onderhandelen in Algiers, waar de eerste gijzelaars werden gedood, steeg het toestel op om een tussenstop in Marseille te maken. Daar eisten de kapers drie keer zoveel brandstof als nodig zou zijn om naar Parijs te vliegen. De Franse geheime dienst had er intussen lucht van gekregen dat de kapers het toestel in de Eiffeltoren wilden boren. En toen sprong piloot Borderie uit zijn cockpit tijdens een vuurgevecht tussen de kapers en ordetroepen die de gijzelaars wilden bevrijden.

Mak durft te beweren dat als Borderie niet uit zijn vliegtuig was gesprongen de Eiffeltoren er niet meer had gestaan, maar gaat niet zo ver om te zeggen dat 9/11 dan ook was voor­komen. “Maar hadden we het kunnen zien aankomen?” Broderie zelf wil niet veel kwijt over die fatale kerst van 1994: “Het is een oud verhaal, maar die sprong blijft een krachtig beeld natuurlijk.”

Omdat dit verhaal maar één kant van het moslimterrorisme belicht volgen in dezelfde aflevering nog twee portretten. Allereerst van ‘de geheim agent die alles mocht’, Louis Caprioli, eind 1994 betrokken bij de bevrijdingsactie in Marseille als hoofd van de geheime dienst. Via hem wordt de link gelegd met de aanslag op het Franse satirische blad Charlie Hebdo en in de Parijse concertzaal Bataclan, beide in 2015.

Sindsdien zijn in Frankrijk verregaande maatregelen genomen om potentiële terroristen in de gaten te houden. Dat daarbij de privacy het moet ontgelden, deert Caprioli niet: “Wij houden ons aan de rechten van de mens, de terroristen niet, dus de strijd is al ongelijk.”

De man met het hoedje

Waar die verregaande maatregelen toe kunnen leiden wordt duidelijk in het laatste portret. Bij de terroristische aanslagen op het Brusselse vliegveld Zaventem in 2016 ontkwam een van de aanslagplegers, die bekend werd als ‘de man met het hoedje’. Een verdachte werd later opgepakt en geïdentificeerd als Fayçal Cheffou.

Na vijf dagen ruw te zijn ondervraagd bleek hij onschuldig te zijn. Omdat zijn naam uitgebreid in de media was verschenen had Cheffou geen leven meer. Hij raakte zijn baan en vriendin kwijt, kon niet eens meer een bankrekening openen en werd nog vier keer opgepakt, zelfs toen de echte ‘man met het hoedje’ was gearresteerd. Cheffou is nog altijd bezig zijn onschuld te bewijzen, hij heeft voor velen nog steeds de schijn tegen.

Zo laat In Europa in de eerste aflevering al meteen het lastige en veelzijdige onderwerp moslimterrorisme van drie kanten zien. Daarmee zetten Mak en de makers de kijker aan het denken.

In Europa, tien delen, vanaf 22/12 op NPO2

De pop van Poetin

De tweede aflevering van In Europa gaat over het Rusland van president Poetin en spitst zich toe op het satirische poppenserie Koekli, tussen 1994 en 2002 razend populair als de Russische variant op het Britse programma Spitting Image. Toen Poetin rond de eeuwwisseling aan de macht kwam was het snel gedaan met de show, die Poetin afschilderde als een machtsbeluste gluiperd met reptielenoogjes. Poetin kon er niet om lachen en liet gewapende eenheden de tv-zender binnenvallen. In Europa volgt de tragikomische zoektocht naar de originele pop van Poetin, waarvan het bezit strafbaar is. Mak geeft de moraal al aan het begin: “Een land dat satire ­verbiedt zet de deur voor tirannen op een kier.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden