PlusBoekrecensie

Geen zin die niet glanst of geladen is in Jaap Robbens verbluffende roman over levenslang verzwegen leed

Jaap Robben (1984) vertelt in zijn derde roman voor volwassenen een dubbel verzwegen verhaal: verzwegen door zijn hoofdpersoon én de samenleving. Wie het indrukwekkende Schemerleven eenmaal gelezen heeft, kan het verhaal onmogelijk nog vergeten.

Dries Muus
Jaap Robben Beeld PIROSCHKA VAN DE WOUW/ANP Kippa
Jaap RobbenBeeld PIROSCHKA VAN DE WOUW/ANP Kippa

Hoe dóet hij dat toch? Geen woord op de verkeerde plek, geen zin die níet glanst of geladen is, en zeker richting het slot geen alinea die je níet tot in je diepste vezels raakt.

Toch vestigt Jaap Robben in zijn derde roman voor volwassenen nergens de aandacht op zichzelf, op de rijkdom van zijn stijl, op zijn schrijverschap, dat hij in het prachtige Schemerleven volledig in dienst stelt van zijn verhaal. Nee: van het verhaal van zijn hoofdpersoon Frieda Tendeloo. Want dat is hoe het de hele roman door voelt, in ieder goedgekozen woord. Als háár hartverscheurende verhaal.

Baren, zorgen, zwijgen

De kern daarvan speelt zich maar een paar jaar voor de grote jarenzestigrevoluties af, relatief kort voor de feministische golven en de vrije hippieliefde. Het had net zo goed een paar eeuwen kunnen zijn: in het Nijmegen en omgeving van 1963 werden vrouwen nog geacht te gehoorzamen aan ouders en geloof, te trouwen, baren, zorgen, zwijgen. Het gezin als hoeksteen van de samenleving, de vrouw als de stille kracht in het gezin.

In die streng burgerlijke wereld wordt de jonge Frieda hulpeloos verliefd op de getrouwde Otto. En hij op haar. Veel meer onthullen over die onmogelijke liefde zou zonde zijn, zonde van Robbens vlekkeloze compositie, het kalme maar dwingende tempo waarin hij Frieda’s levensloop, en de verzwegen kink daarin, onthult.

Nachtvlinders

Het volstaat hier om te zeggen dat Frieda pas op hoge leeftijd – gehoorapparaatjes, rollator, ze kan zichzelf niet wassen, woont in een verzorgingshuis – terug begint te kijken op de episode die haar leven heeft getekend. ‘Terugkijken’ is nog een te bewuste term: de episode met Otto dringt zich, ongewild, in alle hevigheid aan Frieda op.

Het knappe is dat de lading zelden direct benoemd wordt, maar ongekend sterk invoelbaar wordt gemaakt, via schijnbaar onschuldige verschijnselen. Een stekje van een lidcactus. Een washandje over het gezicht. Een nachtvlinder. Twee voeten.

Een groot deel van het drama schuilt in die steeds minder neutrale symbolen, zonder dat Robben ze ooit vet aanzet. Sterker nog: Frieda is zich er zelf nauwelijks van bewust. Samen met de lezer aarzelt ze richting openheid, erkenning, naar de even pijnlijke als diep ontroerende antwoorden op haar laatste levensvragen.

Schemerleven

Jaap Robben
De Geus, €23,99
312 blz.

null Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden