Frits Lambrechts (78) over de kunst van het lastig blijven

De voorstelling Frits! Laten we lastig zijn blikt terug op het leven en werk van acteur Frits Lambrechts (78). Voor de pauze is er een eresaluut van collega's, na de pauze neemt hij zelf plaats achter de vleugel. 'Ik maak me graag druk.'

Beeld Ivo van der Bent

De botten beginnen wat te kraken en het oog heeft een staarbehandeling moeten ondergaan, maar verder voelt Frits Lambrechts zich nog zo fris als een hoentje. Gelukkig maar, want volgende week staat de acteur op de planken in de voorstelling Frits! Laten We Lastig Zijn van theatermaker Elsbeth Vernout en videokunstenaar Martijn Grootendorst. Ze brengen voor de pauze een eresaluut aan de veelzijdige acteur uit Noord, na de koffie neemt hij zelf plaats achter de vleugel voor wat hij grinnikend een beschouwing van de actualiteit noemt.

Het initiatief voor de voorstelling kwam van Vernout, vertelt Lambrechts. 'We kennen elkaar al een aantal jaren en zij waardeert mijn materiaal. Mijn eerste reactie op haar voorstel om een retrospectief aan mij te wijden, was: doe dat nou toch niet. Voor mij hoeft het allemaal niet zo nodig, dat terugblikken. Wat ik heb gedaan, heb ik gedaan, en er is al zo veel ijdelheid op de wereld. Maar goed, ze heeft haar zin toch doorgezet.'

Een retrospectief van het werk van Lambrechts lijkt op voorhand een hachelijke onderneming te zijn. In meer dan vijftig jaar in het vak heeft de acteur meegewerkt aan een eindeloze lijst televisieseries, toneelstukken, musicals en speelfilms. Hij werkte met beroemdheden uit de kleinkunst als Sieto Hoving, Wim Kan en Henk Elsink en nam vier langspeelplaten op met zelfgeschreven liedjes. Zijn karakteristieke, rauwe stem leende Lambrechts aan Teigetje uit Winnie de Poeh, Takel uit Cars en vele andere populaire tekenfilmfiguren. 'Die nasynchronisatie is ontzettend leuk om te doen,' zegt de stemacteur. 'Ik heb grote films van Disney en Pixar gedaan.

Een favoriet is Up, over die oude ballonnenverkoper die terugblikt op zijn leven. Echt een pareltje. Alfred Jodocus Kwak is een andere favoriet. Ik deed Henk de Mol, die zich ontfermt over Alfred nadat zijn familie om het leven is gekomen. Alfred is klein en Henk zorgt voor hem. Heel goed gemaakt.'

Wat opvalt is het brede spectrum dat door de jaren heen wordt bestreken. Cabaret, kleinkunst, toneel en film: Lambrechts lijkt van alle markten thuis te zijn. 'Ik heb inderdaad veel uiteenlopende dingen gedaan,' zegt hij daarover. 'Alleen dans, dat is mijn stiel niet. Ik heb het geluk gehad dat veel dingen op mijn pad zijn gekomen. Dat ik vaak ja zei, had te maken met nieuwsgierigheid, maar ook met een ontspannen houding. Zo van: laten we maar kijken waar het schip strandt. Ik ben nooit bang geweest om iets nieuws te proberen.'

Een­­ bijzondere klus was de rol van Hoofdpiet tijdens de landelijke intocht van Sinterklaas, een functie die Lambrechts tussen 1984 en 1993 bekleedde. 'Ja, met Aart Staartjes en Bram van der Vlugt. We bedachten de verhalen, maar vaak was het weer de spelbreker. Ik herinner me een aankomst op Terschelling. In de week ervoor hadden we korte filmpjes opgenomen: schitterend weer. Op de dag van de aankomst was het zo mistig dat de boot de haven niet kon vinden.'

De huidige discussie over het uiterlijk van Zwarte Piet vindt de voormalige Hoofdpiet onzin. Zwarte Piet is nu eenmaal zwart. 'Het is een verhaal, een legende. Daar moet je geen zware analyses op loslaten. Wij hebben indertijd wel heel bewust afstand genomen van het dreigende, angstaanjagende karakter van de figuren. Je moet je voorstellen dat al die moeders met hun kinderen uren stonden te blauwbekken tijdens de intocht. Dan ga je die kinderen toch niet de stuipen op het lijf jagen? Niks hoor, weg ermee.'

Als het gaat over de kansen die hij heeft gekregen, zegt Lambrechts zijn opvolgers in dat opzicht niet te benijden. 'Ik heb jaren lesgegeven op de kleinkunstacademie en de toneelschool. Daar liepen jonge mensen rond met veel talent, maar ze kwamen niet aan de bak. De spoeling is dun geworden en dat leidt tot een nare kliekvorming bij de omroepen en in de filmindustrie. Je ziet steeds dezelfde gezichten. Het ontbreekt aan moed om jonge mensen naar voren te trekken. Triest vind ik dat.'

Ongezouten
Lambrechts staat erom bekend dat hij zijn mening niet onder stoelen of banken steekt en bij voorkeur ongezouten opdient, een eigenschap die niet voor niets terugkeert in de titel van de voorstelling Frits! Laten we lastig zijn. 'Natúúrlijk moeten mensen lastig zijn!' roept hij enthousiast. 'Niet lastig in de zin van een vervelende gozer of een vervelende vrouw, maar kritisch kijken naar wat er gebeurt en niet bang zijn om daar vragen over te stellen.'

Van toenemende mildheid heeft de acteur nog steeds geen last. 'Ik word elke ochtend boos bij het lezen van de krant, maar wel met een glimlach. De politiek is een dankbaar onderwerp. Dan lees ik dat Tony Blair godverdomme met terugwerkende kracht over de Golfoorlog zegt: nou, we hebben het allemaal toch niet zo goed gezien. O, wat een zwerver is dat. Ik wind me erover op, terwijl ik weet dat de politiek zo in elkaar zit. Het is allemaal hypocrisie en onbetrouwbaarheid.'

Droom
Lambrechts kreeg zijn artistieke en politieke vorming in het Amsterdam van de jaren zestig. 'Er ging een golf van ruimte en vrijheid over het land. Ik genoot van die metamorfose. Ik schreef een nummer Let's Spend the Summer in the City of Amsterdam. Dat was een droom, een utopische voorstelling. Ik had de oorlog meegemaakt, inclusief de hongerwinter. Na de bevrijding was de leuze: nooit meer oorlog. Twee jaar later stuurde de Nederlandse regering tienduizenden jongens naar Indië om te vechten.'

In de jaren zestig stond de hoofdstad in het teken van het verzet tegen de Vietnamoorlog. 'Ik zat in die periode bij Wim Kan. Artistiek hadden we een uitstekende relatie, mijn politieke interesse lag moeilijk. Ik was toch die linkse jongen die meeliep met demonstraties. Kan vond dat link. Hij was natuurlijk een kwetsbare man: een notoire homoseksueel in een tijd dat daar niet over werd gesproken, en alle ellende van het Jappenkamp in zijn bagage.' Het advies om zich politiek toch wat verdekt op te stellen, legde Lambrechts naast zich neer. 'Oorlog maakt een mens erger dan een beest.

Het dubbele van mensen
Vietnam was daar geen uitzondering op. Als je een beetje gevoel in je sodemieter had, wilde je daar wat aan doen. Ik heb mijn opvattingen nooit onder stoelen of banken gestoken, en dat is me niet altijd in dank afgenomen. Dat is het dubbele van mensen: ze vinden het prachtig als je ergens voor staat, maar het moet ook weer niet worden overdreven.' Zijn communistische sympathieën hebben Lam­brechts ook opdrachten gekost.

'Ik ben diverse keren geweigerd door omroepen. Het ergste was het natuurlijk bij de Vara. Dat is het opportunisme van de sociaaldemocratie: alles wat zich in die tijd links van de Partij van de Arbeid bevond, bestond gewoonweg niet. Later is die hele linkse beweging aan het wankelen geslagen. Ik was voorzitter van de kunstenaarsvakbond van de NVV, daar was Wim Kok de baas. Wat heeft die niet een draai gemaakt. Dat heet: met de tijd meegaan.'

Is Lambrechts zelf zijn idealen wél trouw gebleven? 'Nee, natuurlijk niet. Ik maak me graag druk over een man als Gerrit Zalm, die eerst bij Dirk Scheringa zijn zakken heeft gevuld met de winst uit zwendelarij, en nu in opdracht van de regering ABN Amro naar de beurs mag brengen. Maar ik ben ook geen heilig boontje. Ik heb ook klussen gedaan waarvan ik later dacht: nou, Lam­brechts... Het corrumptieve zit in de mens ingebakken. Hij zal er altijd in slagen er een rotzooi van te maken.'

Frits! Laten we lastig zijn is op 5, 17, 19 en 20 november te zien in M-Lab (Aambeeldstraat 24).

Erespeld

Frits Lambrechts kreeg gisteravond in theater M-Lab in Amsterdam de Erespeld van stadsdeel Noord voor zijn inzet voor het stadsdeel
Frits Lambrechts in 1970 Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden