PlusPS

Foley artiest Ronnie van der Veer maakte het geluid voor tientallen films

De achtergrondgeluiden in een film zijn niet op de set te horen, maar worden door een foley artiest gemaakt. 'Je kunt de geluiden ook opzoeken in de database, maar dit is veel leuker.'

Ronnie van der Veer in zijn studio. 'Ik haal de meeste spullen van de kringloop. Daar ga ik op een stoel wiebelen om de kraak te testen.'Beeld Dingena Mol

Wanneer een groep vrijgevochten slaven over de dorre vlaktes van Curaçao rijdt in de historische film Tula: The Revolt, hoor je het geluid van paardenhoeven. Althans, dat denk je.

Wat klinkt als een achtervolging te paard, is eigenlijk geluidsartiest Ronnie van der Veer (36) die met twee gevulde helften van een kokosnoot het zand doet opstuiven in de zandbak in zijn studio in Haarlem.

Foleyartiest
De beroepsgroep foley artiesten, waar Van der Veer zich onder schaart, is afgeleid van Jack Foley, een medewerker van Universal Studios Hollywood die eind jaren twintig voor het eerst achtergrondgeluid in film toevoegde. Dit deed hij door de bewegingen, zoals voetstappen of het rukken aan een ketting, zelf opnieuw te doen.

De microfoons die acteurs gebruikten waren in die tijd niet goed genoeg om achtergrondgeluid op te vangen, maar door de methode van Foley deed achtergrondgeluid er ineens toe in film.

Bijna een eeuw later zijn er nog twee mensen over in Nederland die zweren bij de grondbeginselen van sound­design. "Je zou die andere foleyartiest een beetje kunnen zien als mijn grote concurrent," zegt Van der Veer.

Als een van de twee voltijds werkende foleyartiesten in Nederland, is er voor Van der Veer geen tekort aan werk. Hij is verantwoordelijk geweest voor het zogeheten foleygeluid in meer dan honderd films en series, van de komedie Gooische Vrouwen 2 tot de thriller Doodslag, en de oorlogsfilm Riphagen tot de dystopische film The Lobster.

Geen spectaculaire geluiden
Kortom, miljoenen mensen hebben hem aan het werk gehoord, al dan niet bewust. Hij maakt niet de spectaculaire geluiden zoals explosies en schoten, maar de zachte, alledaagse geluiden. Het zijn geluiden die zo gewoon zijn dat je ze niet eens opmerkt: het geruis van kleren, een stoel die wordt aangeschoven of een glas dat op tafel wordt gezet.

Een foleyartiest is een kluizenaar in de filmindustrie. Van der Veer maakt de geluiden in zijn studio in Haarlem, ver weg van de drukte van de set en de moderne apparatuur van het postproductieteam.

Hij is afgestudeerd als sound designer, maar ging zich zes jaar geleden volledig specialiseren in foley. Eerst in zijn huiskamer, vervolgens in een kantoor op een bedrijventerrein in Slotervaart en nu heeft hij naar eigen zeggen de meest complete foleystudio in Nederland.

Experimenteren met voorwerpen
In zijn studio zoekt hij naar het perfecte geluid door te experimenteren met de voorwerpen die hij de afgelopen tien jaar heeft verzameld. Een klassieke Nokiatelefoon, een versleten bokshandschoen, een badeendje, een houten wandelstok, een autodeur uit een oude Fiat Punto - het is slechts een kleine greep uit zijn collectie.

"Ik haal de meeste spullen van de kringloop. Dan moet ik bijvoorbeeld op een stoel wiebelen om de kraak te testen. Waarschijnlijk denken ze dan dat ik niet helemaal spoor. Maar goed, het hoort bij het vak."

Maar niet alle spullen liggen voor het oprapen. De twee paardenhoeven die Van der Veer gebruikt voor de stappen van grote hoefdieren, kreeg hij niet kant-en-klaar. "Ik zat met twee paardenbenen in de metro op weg naar de preparateur. Ik dacht, als iemand nu gaat kijken wat ik in mijn tas heb, heb ik een probleem."

Garage van een dwangverzamelaar
De studio van Van der Veer heeft veel weg van de garage van een dwangverzamelaar, maar de verschillende fauteuils, zwaarden, tapijten en fietsen zijn onmisbaar in zijn werk. In de grote ruimte staan podia in verschillende hoogten en verschillende soorten hout, die voor geluiden ook dienst doen als trap.

Op de bovenste 'trede' is een deur die nergens naartoe leidt, maar geheel verstopt, achter een zwaar gordijn, is een kamer te vinden die op een broeikas lijkt. Hier staan bakken die elk een eigen bodembedekking hebben: zand, modder, gras, grind en glas. Van der Veer heeft in deze bakken kilometers gelopen om alle voetstappen in films en series na te bootsen.

Tegen de muur staan kasten met tientallen gelabelde dozen. Het keukentje gebruikt hij voor de akoestiek, het klinkt daar heel anders dan in de grote ruimte. Ook is hij in het bezit van een indrukwekkende schoenencollectie. "In Riphagen komen veel nazi's voor. Ik kan niet met Converse-gympen de voetstappen van een nazi nadoen. Daarvoor gebruik ik herenschoenen met een dikke zool."

De tred van een nazi
De juiste voetstappen ontdekt Van der Veer door in de schoenen te staan van het personage, en dat doet hij letterlijk. "De tred van een nazi moeten zwaar en dreigend klinken. Ik doe herenschoenen aan, omdat het wat stijlvoller moet klinken dan een gewone soldaat met dikke ­kisten."

De geluiden die bij het beeld passen liggen vaak niet voor de hand. Zo gebruikt hij geen vogel voor het geluid van een duif die wegvliegt, maar wuift hij een plumeau en zwiept hij een bamboestok. In een scène in de misdaadserie Fenix raakt iemand gewond zoals dat alleen op tv kan. Het geluid van huid en organen die uit elkaar gerukt worden, doet Van der Veer na door verwoed een prei aan flarden te scheuren.

"Je kunt de geluiden ook opzoeken in de data­base, maar zo klinkt het veel mooier. Bovendien is het leuker. Kijk, als ik nou deze kruk op deze vloerbedekking zet en daar op ga zitten, klinkt het net als een oude Hollywooddeur."

Alles moet kloppen
Tegenwoordig is hij elke vrijdag te horen in de misdaadserie Smeris. Hij heeft elke week een paar uur de tijd om een aflevering van geluid te voorzien. Bij film is dat anders. "Voor een film doe ik zelfs de kleinste details. Het geluid van iemand die aan zijn wang krabt bijvoorbeeld."

Hij bekijkt de film chronologisch en zorgt ervoor dat de geluiden helemaal synchroon lopen met het beeld. Hier besteedt hij een volle werkdag aan. Na afloop kiest hij samen met de foleymixer de beste geluiden uit. "Alles moet kloppen."

Een film van achtergrondgeluid voorzien duurt ongeveer een week. Hij maakt geluid voor ongeveer dertien speelfilms per jaar.

Heel realistisch
Tussen het bij elkaar geraapte meubilair staat een auto geparkeerd. Een auto wordt geassocieerd met het geluid van een motor of de klap van een autodeur, maar harde ­geluiden zitten niet in het takenpakket van Van der Veer.

"De motor is stuk en het geluid van een autodeur die dichtslaat kun je makkelijk in de database vinden. Ik doe het ­geluid van iemand die bijvoorbeeld gaat zitten in een autostoel, zijn handen op het stuur legt, of zijn kleding tegen de autoriem schuurt, en allerlei andere gewone handelingen in een auto."

Wat klinkt als een achtervolging te paard, is eigenlijk geluidsartiest Ronnie van der Veer die met twee gevulde helften van een kokosnoot het zand doet opstuivenBeeld Dingena Mol

Als Van der Veer zijn werk goed doet zijn de geluiden onopvallend, net als in het echte leven. "Ik doe de geluiden in de auto omdat daar de juiste akoestiek is. Dan klinkt het meteen heel realistisch."

Helemaal inleven

Ook bij de sfeer van een scène komt Van der Veer te pas. Een scène kan bijvoorbeeld grappiger worden door er overdreven geluiden bij te zetten. In de Mexicaanse arthouse film Tiempo Compartido blazen de tragikomische personages luchtbedden op.

"In zo'n geval moet ik mij helemaal inleven en op allerlei rare manieren een luchtbed opblazen."

Personages zijn verschillend, dus voor Van der Veer is het soms even zoeken. "Ze bewegen niet op dezelfde manier, zijn niet even zwaar en moeten verschillende gevoelens oproepen bij de kijker."

In april staat Van der Veer op het Imagine Film Festival in EYE. Hij gaat daar de iconische film Frankenstein uit 1931 voorzien van geluid, op de ouderwetse manier, net als Jack Foley, live en aan een stuk door. "Dan mag ik absoluut geen fouten maken."

Soms komen er ook opdrachten voorbij waarbij Van der Veer zijn verbeelding de vrije loop kan laten. Zo heeft hij onlangs het geluidsontwerp gedaan voor de Estlandse film November, over mythische wezens in een afgelegen dorp in de 19de eeuw. "Welke geluiden deze fictieve wezens kunnen maken, moet ik dan bedenken. Projecten waarin ik die vrijheid krijg, vind ik het leukst om te doen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden