Plus

Filmmaker Geertjan Lassche: 'MH17 is een loodzwaar thema'

Geertjan Lassche portretteerde jonge slachtoffers van de MH17-ramp voor een speciale reeks van zijn tv-serie Break Free. Makkelijke onderwerpen zijn aan hem niet besteed. 'Als het maakproces geen hel is, wordt het geen goed eindproduct.'

Beeld Erik Smits

"Van alle kanten werden we gewaarschuwd: dit is een loodzwaar thema," zegt Geertjan Lassche (42). "Met het zweet in de handen besloten we het toch te doen, en zwaar werd het. Mijn researcher en ik hebben vaak tegen elkaar gezegd: goeiedág jongens, wat is dít lastig. Heel anders dan de vorige seizoenen van Break Free."

Lassche is journalist, filmmaker, regisseur en cameraman en in het geval van Break Free alles in een. In het programma portretteert hij jongeren die tijdens een reis zijn omgekomen of vermist zijn geraakt. Sommigen verdwenen spoorloos, anderen verongelukten, verdronken of kregen een zeldzame ziekte. Samen met de nabestaanden gaat Lassche naar het land waar hun dierbare is omgekomen, om te zien waar het onheil heeft toegeslagen.

Voor een speciale reeks maakte hij vijf afleveringen over jonge slachtoffers van de MH17-ramp: Tallander Niewold (22), Sascha Meijer (24), Paul Goes (33), Darryl Gunawan (19) en Laurens van der Graaff (30). Ze hadden allemaal mooie plannen in het buitenland. Maar hun levens stopten op 17 juli 2014 in Oekraïne. Lassche reisde met hun nabestaanden naar de plekken waar de vijf nooit aankwamen: Indonesië (Bali, Java en Flores), Maleisië en Vietnam.

Wat was er zo anders aan dit seizoen?
"Allereerst: deze mensen hebben het leven niet op hun bestemming gevierd, zij moesten daar nog mee beginnen. Van hen is iets afgepakt - niet door menselijk falen, maar door een kwaadaardige actie. Wat het trauma van de nabestaanden verdiept, is de moeite die erin is gaan zitten om de lichamen thuis te krijgen, het juridische getouwtrek en de totale implosie van vertrouwen in internationaal recht. Ook worden ze te pas en te onpas geconfronteerd met die verschrikkelijke dag. Zijn ze eindelijk toe aan iets leuks, gaan bijvoorbeeld naar een feestje, zetten voor vertrek de tv aan, en blijkt het NOS-journaal te openen met een ontwikkeling in het dossier. Dan is je dag wéér verpest. Hun rouw is niet particulier. Veel nabestaanden zeiden: fijn dat het land meerouwt, maar dat zegt niets over mijn proces en verdriet, en de herinneringen die ík aan iemand heb."

Hoe is dat te merken in de serie?
"Normaal gesproken gaat Break Free over niet-gemiddelde mensen, avonturiers. Met de nabestaanden wil ik door de tranen en het trauma heen op zoek naar de levensvreugde van de persoon die er niet meer is. Daar voelde ik me nu zeer bezwaard over. Het paste niet. Vanwege de zwaarte van dit thema hebben we daarom voor ingetogenheid gekozen. Misschien is de energie daardoor een beetje low, maar dat is dan maar zo. Toch was er bij veel nabestaanden ook ruimte voor de glimlach."

Het idee voor Break Free ontstond tijdens het maken van Hemelbestormers (2014), vertelt Lassche, zijn film over een Nederlandse groep bergbeklimmers van de Cho Oyu, de op vijf na hoogste berg ter wereld. Tijdens de voorbereiding sprak hij de weduwe van Dennis Verhoeve, een klimmer die op die berg is omgekomen.

"Zij stond in de keuken, en tijdens het koffiezetten zei ze in een bijzinnetje: 'Mijn man is verongelukt op zijn eigen feestje. Hij is van de keukentrap gevallen toen hij de slingers wilde ophangen.' Ik was een dag lang van mijn à propos. Wow, dacht ik. Dat je dát kan zeggen. Toen ik voor mijn film zelf die berg op ging, wist ik dat ze gelijk had."

Tegelijkertijd speelde de vermissingszaak rond Kris Kremers (21) en Lisanne Froon (22), de jonge vrouwen die tijdens een wandeling in Panama omkwamen. "Hun verdwijning werd een hype, en totaal uitgemolken door de media. Sommige media voelen geen enkele schroom om de meest bizarre dingen te schrijven, omdat ze toch geen direct contact hadden met de nabestaanden. Het AD schreef zomaar dat ze waren ontvoerd om hun organen te roven. Om nog maar te zwijgen over de internetfora waar mensen privérechercheur gingen spelen. Door zulke mediahypes wordt iemands identiteit helemaal overgenomen door de manier waarop diegene om het leven is gekomen. Dat is natuurlijk onzin. We moeten het eens omkeren, dacht ik. Het drama klein houden, en verhalen maken over wat er daarvóór gebeurde. Het geluk, het plezier. De energie. MH17 is ook maar één klap geweest, hopelijk zo weinig mogelijk seconden, maar daar zitten natuurlijk complete levens achter."

De boodschap van het programma is: verspil je tijd niet aan negativiteit, geniet van het leven, en houd op met zeuren. "Een supercliché, maar we weten dat clichés waar zijn."

Hoe verliep het maakproces met de nabestaanden?
"We hebben eerst veel gesprekken gevoerd. Anderhalf jaar geleden zijn mijn researchers en ik daarmee gestart. Bij sommigen begonnen we pas driekwart jaar later met filmen, met anderen hebben we dat punt nooit bereikt. In principe zijn onze belangen hetzelfde: we willen allemaal een mooi portret. Maar tussen het begin en het eindresultaat zit een intensief proces dat niet iedereen aandurft. Ik eis waarachtigheid en volledige overgave: dat de nabestaanden zich openstellen, dat ze meedenken, dat ze foto's en filmpjes van hun dierbaren aan ons geven. Ik zeg vooraf altijd: het zal pittig worden, en misschien vervloek je me wel een keer. Maar uiteindelijk krijg je er iets moois voor terug, iets dat veel meer waarde heeft dan onze tijdelijke samenwerking. Ze krijgen het uiteraard vooraf te zien, en mogen er dan ook wat van zeggen. Maar met geen enkel project heb ik zo'n diepe band met mensen gekregen. Zowel met de nabestaanden, als de overledenen. Want ook hen leer je heel goed kennen."

Hoe is het om met zoveel verdriet te worden geconfronteerd?
"Topzwaar. O, mán. Toen ik ze vroeg wat ze voelden toen ze het nieuws hoorden, kreeg ik echt afschuwelijke antwoorden. Iemand zei: alsof mijn hart eruit werd gerukt. Het zijn allemaal gebroken mensen. Echt gebroken. Stilletjes aan, na bijna vijf jaar, beginnen ze weer met leven. Maar lang niet iedereen kan dat. Logisch ook, want ze worden nog bijna elke dag geconfronteerd met nieuws over MH17."

In de serie is weinig aandacht voor de ramp.
"Het drama speelt inderdaad een minimale rol, nog kleiner dan in eerdere seizoenen. Wie sensatie verwacht moet iets anders gaan kijken. We hebben al genoeg rokende puinhopen gezien, de rebellen met de beertjes, de trein met de lichamen, het zoeken door de bloemenvelden. Die beelden zitten in ons collectief geheugen, dat weten we allemaal al."

Toch bent u met presentator Chris Zegers naar Oekraïne geweest.
"We moesten wel, om de kijkers te laten zien waar al die prachtige levens zijn geëindigd. Dat was ook het enige wat ik wilde: het landschap vastleggen. Híer is het gebeurd. Verder niks, behalve Chris die vertelt. Het is een schuldig, maar ook rustig en melancholisch landschap. De reis was trouwens minder erg dan ik vooraf had gedacht, op een paar vervelende checkpoints na. Wat mij trof was dat we bij de rampplek twee monumentjes tegenkwamen, die keurig werden bijgehouden, en niemand wist dat wij kwamen filmen. De bewoners daar hebben misschien een ander wereldbeeld, en we zullen het niet eens worden over politiek, maar ook zij zitten ook in hun maag met wat er is gebeurd."

Wilden de nabestaanden niet met u mee?
"We vertelden ze het pas achteraf, maar dat zou ik nooit doen. Het zou effectbejag zijn, en ik wilde die verantwoordelijkheid ook niet nemen om daar met nabestaanden heen te gaan. Vijf jaar is ook te vroeg. De wond is nog niet geheeld, no way. Ik denk dat ik dit programma ook niet eerder had kunnen maken."

Lassche groeide op in Rouveen, een dorp in de buurt van Zwolle, waar hij nog steeds woont. Na een studie journalistiek in Ede begon hij als verslaggever bij journalistieke televisieprogramma's als Netwerk en TweeVandaag (nu EenVandaag).

Hij maakte er reportages over de Molukse acties in de jaren zeventig, de val van moslimenclave Srebrenica en deed verslag vanuit oorlogs- en rampgebieden. Nadat hij zijn vaste contract bij de NPO opgaf ('een gouden kooi') ging hij als zelfstandige documentaires maken, waarna de het goed ontvangen Brommers kiek'n (VPRO) tot stand kwam.

Eerder maakte hij naast Hemelbestormers films als Nooit meer laf, over verzetsheld Gerrit Gunnink, De uitverkorenen over jonge mariniers en Mannenbroeders van Kootjebroek over de mond-en-klauwzeercrisis in 2011. Op maandag 29 april 2019 komt een documentaire bij de VPRO op televisie over verzetsheld Johannes Post.

U kiest niet de lichtste onderwerpen uit.
"Ik ben ook een tobber, een ploeteraar. En ik houd van het lijden. Ik heb veel energie en vind het fijn om in een uitputtingsfase te komen. Om wanneer iedereen stopt, er toch nog een ram aan te geven. Dat merkte ik toen ik die berg voor Hemelbestormers beklom, en het zit ook in mijn werk. Als het maakproces geen hel is, wordt het geen goed eindproduct. En de gemakkelijke weg is bovendien al eens door een ander bewandeld. Ik vraag veel van de mensen met wie ik werk, maar het meest van mezelf. De interviewdagen voor Break Free zijn slopend, maar ik kan pas een portret maken als ik álle essentiële delen van een levensverhaal ken. Terwijl natuurlijk niet alles in de aflevering terechtkomt."

Ligt u niet wakker van die ellende?
"Nee, dat niet, ik kan het redelijk goed loslaten. Dat komt denk ik ook doordat ik alles zelf film."

Uw camera fungeert als filter?
"Absoluut. Ik ben als verslaggever naar Indonesië geweest in 2004, na de tsunami. Voor Netwerk ging ik naar Haïti, na de aardbeving in 2010. Ik filmde daar samen met een Haïtiaan, en we zagen iets verschrikkelijks - ik kan het niet herhalen. Het was zo erg dat we er allebei meteen van moesten kotsen. In een gekke ingeving heb ik toen mijn camera gepakt, en hebben we samen heel bewust de opnames verwijderd. Alsof we onze hoofden hetzelfde commando gaven. Ik zal die beelden nooit vergeten, maar ze jagen me niet na, hoewel ik wel bang was dat ik er op de lange termijn last van zou krijgen. De lens is mijn bescherming."

Uw werk gaat vaak over de dood.
"Omdat ik het leven enorm liefheb. Als je het leven met volle teugen inademt, is het einde erg intrigerend. De dood is het meest intense wat er is. Dat heb ik van dichtbij meegemaakt: mijn vrouw is tien jaar geleden heel ziek geweest. Ze had leukemie, nog twintig à dertig procent kans om te overleven. Dat heeft mij gebracht dat ik het glas veel vaker als halfvol zie. Ik zie alle tijd die we sindsdien hebben gekregen als bonus. Het viel me op dat veel MH17-nabestaanden ook zo denken."

Break Free MH17 wordt van maandag 15 juli tot en met vrijdag 19 juli dagelijks herhaald,  om 21.25 uur bij BNNVARA op NPO 3.

Opgebiecht

Leermeester
"Cineast Menno Mennes, overleden in 2012. Autodidact, eigenwijs, koppig maar tegelijk zo getalenteerd, ervaren, fijngevoelig en... straight."

De beste uit het vak
"De Amerikaanse regisseur Terrence Malick. The Thin Red Line (1998) en The Tree of Life (2011) zijn meesterwerken. In Nederland is filmmaker Coco Schrijber een topper, vanwege haar lef, visie en perfectionisme."

De slechtste uit het vak
"Als je puur voor eigen succes gaat, niet nobel bent naar je crew of personages, zak je voor mij als mens door het ijs."

Het beste advies gegeven
"Alles wat echt en waar is, werkt. Een goed verhaal wil iedereen."

Het slechtste advies
"Hé, niet zo moeilijk doen. Soms moet je ook een snack willen maken."

CV
Geboren Zwolle, 17 augustus 1976
Opleiding Journalistiek, Christelijke Hogeschool Ede

Loopbaan
2005 - Gouden Tape voor reportages over de Congo-affaire
2007 - Cross of Merit in Gold (staatsonderscheiding Polen) voor documentaire God Bless Montgomery
2009 - Film Nooit meer laf
2011 - Film Mannenbroeders van Kootjebroek
2011 - Film Niemand kent mij over Thomas Dekker
2012 - Film De uitverkorenen
2012 - Jury- en publieksprijs De Tegel voor documentaire Vreemdelingen & Bijwoners
2013 - Film Zwart ijs
2014 - Film Hemelbestormers
2016-heden - tv-serie Break Free (BNNVara)
2017 - TV-beeld voor Break Free2017 - Film Brommers kiek'n
2019 - De erfenis van een verzetsheld (VPRO)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden