PlusInterview

Filmmaker Elia Suleima: ‘Ik maak geen films die ergens over gaan’

De Palestijnse filmmaker Elia Suleiman verpakt in It Must Be Heaven opnieuw zware thematiek in droogkomische scènes. ‘Het liefst wil ik dat mensen de zaal uitkomen met wat meer levenslust.’

Elia Suleiman speelt zelf de hoofdrol in It Must Be Heaven. ‘Ik wilde Parijs tonen zonder al die afleiding en knievallen aan het consumen­tisme.’Beeld Triple P Entertainment

Het bliksembezoek van filmmaker Elia Suleiman (59) aan ­Amsterdam dreigde vorige week heel even afgeblazen te moeten worden vanwege de stakingen in het Franse openbaar vervoer. Uiteindelijk was hij er gewoon, ondanks wat chaos bij vertrek uit Parijs, de stad waar de Palestijnse filmmaker nu al ruim een decennium woont. “Nu er geen openbaar vervoer is, pakt iedereen de auto, dus de hele stad staat vast.” Suleiman zegt het met een berustende glimlach: leer hem de mens kennen.

In zijn vijfde speelfilm, It Must Be Heaven, toont Suleiman Parijs juist van een compleet andere kant, in scènes waarin de straten vrijwel verlaten zijn. Suleiman speelt ook de hoofdrol, als een personage dat naar hem is gemodelleerd en ook zijn naam draagt. Maar waar het filmpersonage ­Suleiman de boel grotendeels zwijgend observeert, blijkt Suleiman de regisseur er juist uiterst bedreven in de wereld in woorden te vatten.

Het personage stuit in het verlaten Parijs op slechts een handjevol mensen. Ook het straatbeeld in de serie droogkomische sketches van de film is leeg – in Suleimans ­Parijs is geen ruimte voor alomtegenwoordige billboards en reclamezuilen. “Als je door Parijs loopt, loop je altijd snel – alsof je wilt ontsnappen aan de sirenes, de drukte en de herrie,” zegt de regisseur. “Ik wilde Parijs tonen zonder al die afleiding en knievallen aan het consumentisme. Vandaar die lege straten, om ruimte te geven aan de architectuur en de stilte. Het is een uitzondering op de noodtoestand die de wereld in zijn greep lijkt te hebben.”

Uit It Must Be Heaven.Beeld Triple P Entertainment

Apocalyptisch idee

It Must Be Heaven speelt zich naast Parijs ook af in New York en in de Palestijnse gebieden – de drie plekken die ­Suleiman in de loop van zijn leven zijn thuis heeft ­genoemd. “Ik wil geen toeristische films maken, dus ik film graag op de plekken die ik goed ken. Maar het gaat me niet specifiek om Parijs of New York. Ik wil iets zeggen over het wereldwijde geweld, de militarisering die steeds verder om zich heen grijpt.”

De Elia Suleiman die de film als hoofdpersonage ­opvoert, vertrekt uit Palestina om een nieuw thuisland te zoeken. “Overal waar hij komt stuit hij op dezelfde checkpoints, dezelfde noodtoestand, dezelfde spanning,” zegt filmmaker Suleiman. “Dat apocalyptische idee heeft inmiddels de hele wereld in zijn greep, volgens mij. Dat is wat de neoliberale economie en de globalisering ons hebben gebracht.”

Suleiman begon al jaren geleden aan de film, zegt hij, ruim voor de terroristische aanslagen in Frankrijk in 2015. “Misschien heb ik door waar ik vandaan kom een wat scherpere radar voor dat soort boemerangeffecten, zoals dieren een instinct kunnen hebben voor naderende ­tsunami’s en aardbevingen. Het was duidelijk dat er iets vreselijks ging gebeuren, het was onvermijdelijk, die spanning was voelbaar.”

Al die grote thema’s vormen het fundament voor It Must Be Heaven, maar het zou niet kloppen om te zeggen dat de film dáárover gaat. Suleiman (zowel het personage als de regisseur) beschouwt mild geamuseerd de kleine, vaak droogkomische gevolgen van de globale ontwikkelingen.

“Mijn films beginnen niet bij grote ideeën,” beaamt de ­regisseur. “Elk beeld dat ik maak moet in de eerste plaats om plezier draaien, om de vreugde die schoonheid geeft. Dát is waar mijn films beginnen – niet bij het idee om een film over globalisering te maken, maar bij het creëren van momenten van sensualiteit, van plezier, van burlesk. Ik hoop altijd dat mensen tijdens het kijken van mijn films niet te veel bezig zijn met het analyseren van waar het over gaat. Het liefst wil ik dat mensen de zaal uitkomen met wat meer levenslust en tederheid.”

Uit It Must Be Heaven.Beeld Filmdepot

Enige troost

Suleiman heeft een afkeer van films die expliciet politieke statements proberen te maken. “Ik geloof niet in cinema die een politiek resultaat wil bereiken. Laten we wel ­wezen: dat zit er gewoon niet in. Ik ben niet naïef, ik realiseer me dat we mogelijk op het punt staan van wereldwijde vernietiging. Het minste wat je dan kunt doen is enige troost bieden, en in het hier en nu de nadruk op plezier leggen.”

En plezier biedt Suleiman zeker met zijn opeenvolging van vignetten die goedmoedig grinniken om de absurditeit van het moderne leven. Het zijn uit het leven gegrepen taferelen die ook nu weer de vergelijking oproepen met de komische klassiekers van Buster Keaton en Jacques Tati.

Een grote overeenkomst is de zwijgzaamheid van Suleimans personage. Dat dit iets bijzonders is, wijst de ­regisseur resoluut van de hand. “Volgens mij is de vraag juist waarom in andere films zoveel wordt gepraat! Filmmakers die alle informatie overbrengen in dialogen, kijken neer op hun publiek. Ze geven je niet de kans zelf na te denken over het beeld, en zo de film mede te maken. Stilte heeft geen doel. Het maakt ruimte voor de kijker om na te denken en zichzelf erin te leggen, in plaats van alles te reduceren tot informatie.”

In die zin, stelt Suleiman, is die stilte een politieke keuze. “De overdaad aan woorden in popcornfilms is onderdeel van een illusie: het verkoopt je steeds hetzelfde, alsof het iets nieuws is. Ik wil beelden maken die je kunt blijven zien – niet door de film opnieuw te kijken, maar in gedachte, omdat ze je zijn bijgebleven, of gewoon omdat je met een bepaald gevoel uit de film gekomen bent.”

Elia Suleiman: ‘Een film moet uit inspiratie blijven komen en geen invuloefening zijn.’Beeld Getty Images

Zo spontaan mogelijk

Hoe verwerkt Suleiman zijn observaties van de wereld tot die kleine, strak gechoreografeerde miniatuurtjes? “Ik weet het niet,” zegt hij lachend. “Ooit moet ik me er misschien eens op concentreren en me bewust proberen te worden van de manier waarop die ideeën tot me komen. Maar ze komen juist alleen als ik me níét concentreer. Ik moet de realiteit om me heen als een spons in me opnemen, zonder vooraf opgelegd doel. Het is geen jagen – je moet juist alles kunnen loslaten. Je moet geduld hebben, maar er gebeurt altijd iets.”

Zijn werk bestaat vooral uit het verzamelen van die ­momenten. “Ik maak geen films die ergens over gaan,” stelt Suleiman. “Het begint bij die momenten, die ga ik verder inkleuren tot beelden. Die beelden stapelen zich op; op een gegeven moment ontstaat uit die opeenstapeling als vanzelf een verhaal, een richting. De rest van het schrijven is technisch, en saai.”

Hoe strak gechoreografeerd zijn taferelen ook aanvoelen – mede dankzij de symmetrie in veel van zijn beelden – Suleiman houdt zijn set graag zo spontaan mogelijk. “Alles wordt tot in de puntjes voorbereid, maar die voorbereidingen neem ik niet mee naar de set; ik wil ook daar ruimte hebben voor inspiratie. Ik wil de film blijven maken in de tegenwoordige tijd en niet terugvallen op het déjà vu van een scenario dat ik twee jaar geleden schreef. Het moet uit inspiratie blijven komen en geen invuloefening zijn.”

It Must Be Heaven is te zien in Cinecenter, Filmhallen, Rialto en City.

Terug in Parijs

Elia Suleiman (Nazareth, 1960) woonde als twintiger ruim tien jaar in New York. Hij maakte daar zijn eerste films. Na zijn terugkeer naar Palestina stond hij aan de wieg van de faculteit Film en Media van de Bir Zeituniversiteit op de Westelijke Jordaanoever. Inmiddels woont hij alweer geruime tijd in Parijs met zijn echtgenote, de Libanese zangeres Yasmine Hamdan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden