PlusReportage

Festival met zandsculpturen: sprookjes in de stedelijke rafelrand van De Oeverlanden in Nieuw-West

De Oeverlanden in Nieuw-West is een uniek natuurgebied, recreatieoord, homo-ontmoetingsplek, crimineel broeinest en daklozenopvang ineen. Het Amsterdam Sand Sculpture Festival laat al die verschillende gezichten zien.

Edo Dijksterhuis
De rafelrand staat door stadsuitbreiding onder de druk en het botst steeds vaker tussen recreanten, cruisers, hangjongeren en natuurbeschermers. Op de vraag van de gemeente om dat zichtbaar te maken, verzon Teun Castelein het Amsterdam Sand Sculpture Festival als antwoord. Beeld Jennifer Gijrath
De rafelrand staat door stadsuitbreiding onder de druk en het botst steeds vaker tussen recreanten, cruisers, hangjongeren en natuurbeschermers. Op de vraag van de gemeente om dat zichtbaar te maken, verzon Teun Castelein het Amsterdam Sand Sculpture Festival als antwoord.Beeld Jennifer Gijrath

Een lieflijke groenstrook. Zo dacht Teun Castelein over het park De Oeverlanden, toen hij anderhalf jaar geleden een atelier betrok in het nabijgelegen kunstenaarscomplex Nieuw en Meer. “Ecologisch gezien is het een unieke plek binnen Amsterdam. Er leven hier dassen, haviken, woelmuizen en vijftig soorten wilde bijen. Maar dit gebied heeft ook een ander gezicht. Het is een bekende cruiseplek voor homo’s – omwonenden hebben het over het Frikandellenbos – en onder de brug zou een martelkamer van de mocromaffia zitten. Er werd vorig jaar een lijk uit de sloot gevist en ik was getuige van een misselijkmakende moord op het strand. Dan weet je: welkom aan de rand van de stad, waar niks is aangeharkt en niks is zoals het hoort, waar niet alles geregistreerd wordt door camera’s.”

Maar die rafelrand staat door stadsuitbreiding onder de druk en het botst steeds vaker tussen recreanten, cruisers, hangjongeren en natuurbeschermers. Op de vraag van de gemeente om dat zichtbaar te maken, verzon Castelein het Amsterdam Sand Sculpture Festival als antwoord. Hij nodigde vijf professionele makers van zandsculpturen uit om de verhalen van het gebied uit te beelden.

Niet suf, maar sculpturen met relevantie

Castelein maakt kunst die ontregelt, bevraagt en confronteert. Tijdens corona bestierde hij een eenmansbloemencorso om mensen een hart onder de riem te steken. Hij is lid van rockband The Geert Wilders en haalde de internationale pers toen hij eeuwenoud poolijs verkocht op het Museumplein. Hij presenteert de zandsculpturen als een vorm van ‘radicale folklore’. “Wat je op stranden ziet, is meestal nogal suf. Dinosaurussen en Disneyfiguren, dat soort gezelligheid. Het is decoratief maar wel ambachtelijk goed gemaakt en met grote zeggingskracht. Door een laag toe te voegen, iets met inhoud te maken, worden het sculpturen met relevantie.”

Dat geldt zeker voor Knibbel Knabbel Gucci van Martijn Rijerse, Europees Kampioen Zandsculpturen 2021. Hij verbeeldt de criminele aanwezigheid in het gebied als het sprookje van Hans en Grietje, maar dan net even anders. Het huisje van de heks die de twee kinderen gevangen neemt om ze vet te mesten, bestaat niet uit peperkoek maar heeft een dak gemaakt van eurobiljetten en bitcoins, een schoorsteen in de vorm van een pistool en een wensput van een enorme Rolex. De heks zelf staat als een botox-Barbie in de deuropening.

Iets verderop heeft Enguerrand David, door collega’s alom erkend als ‘de beste van de beste’, een liggende man op een dubbel gevouwen matras uit zand gesneden. “In dit gebied woont ook een groep daklozen,” licht Castelein toe. “Overdag lopen ze door het park en ’s nachts trekken ze zich terug in hutjes bij de A4. Ze zijn vrij onzichtbaar, maar deze slapende reus van vier meter brengt daar verandering in.”

Naakte, opgewonden man

De buitenslaper ligt op het terrein van vereniging De Oeverlanden Blijven!, die het beeld heeft geadopteerd. Los in het bos van Johannes Hogebrink, daarentegen, staat open en bloot naast het fietspad. Letterlijk. Het is een naakte, seksueel duidelijk opgewonden man boven op een van de Schotse Hooglanders die vrij rondlopen in het park. “Hier begint het cruisegebied waar liefhebbers van openluchtseks komen,” vertelt Castelein. “Ik had eerlijk gezegd verwacht dat die enorme erectie wel reacties zou oproepen van voorbijgangers, maar tot nu toe waren er alleen maar complimenten over de vakkundigheid waarmee die piemel is gemaakt.”

Aan de vaak complexe composities is flink wat rekenwerk voorafgegaan om te zorgen dat de meer dan manshoge sculpturen stabiel zijn. Het beeldhouwen zelf, dat gebeurt met schepjes, troffels, messen en soms een blaaspijpje om groefjes schoon te blazen, heeft een week tijd gekost. “Er is ruim honderd kuub rivierzand aangevoerd,” vertelt Castelein. “Dat wordt eerst in bekisting gestort en flink aangestampt, meerdere lagen op elkaar totdat er een piramide van zand staat waar de kunstenaars mee kunnen werken.”

“Dit gebied wordt grotendeels onderhouden door vrijwilligers en die hebben ook geholpen bij de voorbereidingen op dit festival. De tuinman van volkstuincomplex Ons Buiten heeft het zand gedistribueerd met een tractor uit 1901. Heel veel partijen zijn betrokken en dat is deels ook waar ik het voor doe. Ik blijf toch het kind van twee maatschappelijk werkers.”

Castelein heeft er dan ook alle vertrouwen in dat de relatief fragiele sculpturen, die enkel omheind zijn door een laag, houten hekje, niet vernield zullen worden. “Door het zand zit wat bio-afbreekbare houtlijm gemengd waardoor ze de regen prima doorstaan. Ik verwacht dat ze het drie tot vier weken volhouden. Het grootste gevaar komt van voorbijgangers die even willen checken of het wel echt zand is en er hun vinger insteken.”

Verval is op den duur echter onvermijdelijk. “Ik heb het erover gehad met de parkbeheerder en die vond het prima. In het zand zitten zaden en voedingsstoffen die bijdragen aan de biodiversiteit van het gebied. Het zand zal verspreid raken en de verhalen van de sculpturen lossen zo op in het park.”

Amsterdam Sand Sculpture Festival: tot de werken zijn opgelost, naar schatting rond 23/10, gratis te bezoeken tussen 11.00 en 16.00 uur. Info: amsterdamsandsculpturefestival.com

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden