PlusInterview

Femmetje de Wind: ‘Ik was niet Joods genoeg’

Femmetje de Wind: ‘Binnen de begrenzing van regels kun je soms veel meer vrijheid vinden.’Beeld Yvette Kulkens

Vandaag verschijnt Het beloofde leven, de deels autobiografische tweede roman van Femmetje de Wind. Over een jonge vrouw die in Jeruzalem in de leer gaat om orthodox Joods te worden.

Haar nieuwe romans is al ‘De omgekeerde Unorthodox’ genoemd, naar het boek van Deborah Feldman en de Netflixserie waarin de jonge Esty de ultraorthodoxe gemeenschap van Brooklyn ontvlucht.

In Het beloofde leven reist de Amsterdamse student Sophie juist naar Jeruzalem om naar een strenge jeshiwe-school te gaan en tot orthodox Joods te worden verklaard. Alleen dan heeft haar ­relatie met de oudere Joodse kunsthandelaar Max kans van slagen; zijn orthodoxe familie in Buitenveldert duldt voor hem geen vrouw die slechts van vaderszijde een Joodse achtergrond heeft – en dus bij wet geen Jood is.

Femmetje de Wind (46) is zelf zo’n ‘vaderjood’. Ook zij maakte, meer dan 20 jaar geleden, de gang naar Jeruzalem. Om de liefde, zoals Sophie in het boek, maar ook uit een diep gevoeld verlangen te horen bij een groep, een geloof dat haar niet accepteerde. “Het is een verhaal dat in principe maar voor een kleine groep mensen relevant is, maar het is een groot onderwerp. Het is universeel: hoe graag wil je bij iets horen en in hoeverre ben je bereid daarvoor iets van jezelf op te geven?”

Sophie ervaart bij de familie van Max een ‘bedwelmend gevoel van gemeenschapszin’. “Ik groeide op in een gehavende familie, met een getraumatiseerde vader. Ik ben een tweedegeneratiekind, opgegroeid in een derdegeneratietijdperk; mijn vader was 53 toen ik werd geboren. Ik heb me vaak eenzaam en angstig gevoeld. Mijn vrienden kwamen uit veel grotere families. Dat gevoel van hunkering wilde ik Sophie graag meegeven.”

Sophie was nooit bezig met haar Joodse achtergrond, tot die door haar relatie met Max een andere lading krijgt. Hoe was dat voor u?

“Ik werd me daarvan bewust toen ik op het Vossius Gymnasium kwam. Op mijn lagere school in Duivendrecht was ik het enige Joodse meisje en ben ik er nooit om gediscrimineerd. Ik voelde me pas gediscrimineerd toen ik op het Vossius door de andere Joodse kinderen niet werd geaccepteerd. Ik mocht niet mee naar de Joodse Jeugdvereniging. Daar begon de verwarring. Ik had een Joodse vader, voelde me Joods, zag er Joods uit. Maar ik was niet Joods genoeg.”

Ook niet voor wat u als toekomstige schoonfamilie zag. U maakte de keuze naar Jeruzalem te gaan om de ‘goe’er’-procedure te doorlopen waarmee u wél ‘genoeg’ Joods kon worden.

“Ik had het gevoel: ik kan me ertegen verzetten, maar ik kan in mijn eentje toch niets klaarspelen. Het is zo’n instituut, je kunt als eenling geen vuist maken. Ik deed het met de gedachte: If I can’t beat them, join them. Onder stil protest. Maar toen ik er eenmaal was, veranderde dat.”

U beschrijft de transformatie via Sophie. ­‘Piepend en krakend’ raakt ze bekeerd.

“Ja, het verzet verdween; ik wilde me steeds meer conformeren aan de regels. Ik schrijf bijvoorbeeld graag, maar dat mag niet op sjabbat. Dan zat ik op mijn kamertje naar mijn pen te kijken… Ik had het denk ik niet uit mezelf gedaan. Ik had het zetje nodig van die situatie toen. Ik ben er wel dankbaar voor dát ik het heb gedaan.”

U bent nu Joods volgens de Joodse wet, maar de liefde van toen hield geen stand. Hoe staat u nu tegenover het orthodoxe Jodendom?

“Ik leef rekkelijker. Op sjabbat komen we met het gezin bij elkaar, op feestdagen gaan we naar de sjoel. Ik ben na een aantal jaren bij de orthodoxie lid geworden van de Liberaal Joodse Gemeente; volgens die regels leven wij nu. Ik moet me voorzichtig uitspreken, want ik heb nu al reacties gehad van mensen die vinden dat ik de orthodoxe gemeenschap te schande maak. Dat is het laatste wat ik wil, want die heeft ook een mooie kant, die ik in mijn boek beschrijf. Juist de onbegrensde vrijheid in onze maatschappij kan beklemmend zijn en stress geven. Terwijl je binnen de begrenzing van regels soms veel meer vrijheid kunt vinden.”

Waarom hebt u gekozen voor de romanvorm?

“Bijvoorbeeld vanwege het einde van het boek. Mijn hoofdpersoon maakt uiteindelijk een andere keuze dan ik destijds. Ik wilde me zo graag inleven in hoe het ook had kunnen gaan. Ik vond het ook leuk een Bridget Jonesachtige setting te creëren, waarin zij álles voor die man wil doen. Ik wilde het verhaal heel toegankelijk maken, en zo tegelijk meer begrip creëren voor hoe die wereld in elkaar zit. Ik heb zelf zoveel geleerd, ik wil dit ook delen.”

Heeft u door uw keuze onder de loep te nemen het verleden een plek kunnen geven?

“Het schrijven van dit boek heeft mijn keuze om naar Israël te gaan meer gelaagdheid gegeven. De gevoelens van afwijzing die daarbij meespeelden, heb ik heel lang niet echt – of vooral níét – willen voelen. Die heb ik voor mijn roman wel moeten onderzoeken. Ik heb onder ogen moeten zien hoeveel pijn ik daarvan heb gehad. Het is zo wreed en achterhaald om mensen op grond van hun vaderlijke afstamming uit te sluiten. Helaas is dit binnen de orthodoxie nog onbespreekbaar, ik hoop dat er meer begrip en een flexibeler houding komt ten opzichte van vaderjoden. Ik heb het gevoel kunnen afschudden door naar Israël te gaan. Maar voor vaderjoden is het heel schaamtevol; het voelt alsof je een bedrieger bent.”

Het beloofde leven
Femmetje de Wind
The House of Books
€22,99, 336 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden