Plus Interview

Faustin Linyekula over Congo: ‘Veel Belgen denken ons gered te hebben’

Juist in Brussel beleefde Congo van Faustin Linyekula onlangs zijn wereldpremière. Daar zetelde de architect van de koloniale uitbuiting waar het in de voorstelling om draait, Koning Leopold II. De voorstelling is nu te zien op het Holland Festival.

Congo van Faustin Linyekula Beeld Agathe Poupeney

Het was geen onverdeeld succes, die première. Nogal wat mensen liepen voortijdig weg of applaudisseerden niet. Daags daarna toont Linyekula zich niet verbaasd: “Ik weet dat veel mensen hier niet op onze interpretatie van de relatie tussen België met Congo zit te wachten. Die zijn ervan overtuigd dat ze ons hebben gered. Hun missionarissen hebben scholen gebouwd.”

“Het koloniale ‘project’ was nooit gebaseerd op de gedachte van een ontmoeting met een andere beschaving. Bij kolonisatie gaat het om het ontkennen van de ander – dan kun je moeilijk van een ontmoeting spreken. Het uitgangspunt was niet goed, dus is alles wat uit die ontkenning is voortgekomen bezoedeld. Ook die missionarisscholen.”

Terug naar dat uitgangspunt. Berlijn 1845. Als een taart werd Afrika door de internationale gemeenschap verdeeld. De Belgische koning Leopold II werd eigenaar van het ‘gebied’ Congo. De conferentie werd minutieus gereconstrueerd door de Franse schrijver Éric Vuillard. Evenals de manier waarop de vorst ‘zijn’ kolonie als een bedrijf ging besturen, de wreedheid van zijn handlangers.

Vuillards tekst werd het uitgangspunt voor de voorstelling van Linyekula. “Ik las dat boek Congo vrijwel meteen toen het uitkwam in 2014. Het doet iets met me. Door Vuillard heb ik begrepen dat wat er vandaag de dag in Congo gebeurt een direct product is van een systeem dat destijds onder Leopold is opgezet. Onze leiders nu hebben die wreedheid en onderdrukking voortgezet, gekopieerd van de kolonisator, stel je voor!”

Trillende handen

De opzet van de voorstelling is sober. Op het podium een verteller (Daddy Moanda Kamono), een actrice (Pasco Losanganya) en een danser (Faustin Linyekula zelf). Hun relaas is veelal verhalend, soms met ingehouden woede gebracht. De bewegingen van Linyekula beginnen vaak in zijn trillende handen. Een verwijzing naar het schrikbewind van kolonist Leon Féviez, die zijn manschappen in Congo hun kogels liet verantwoorden door van hun slachtoffers een hand af te hakken?

“Niet helemaal,” zegt Linyekula. “In het trillen van mijn handen zie je het begin van bewustwording. Als een trilling die door anderen wordt opgepakt, iets in gang zet.”

Bewustwording, om te beginnen in België: “We hebben nooit op een volwassen manier naar onze gemeenschappelijke geschiedenis gekeken. De grootste verzameling Congolees erfgoed bevindt zich in het Afrika Museum in Tervuren. Misschien kunnen we voor elkaar krijgen dat die spullen deels terugkomen.”

Bewustwording ook in Congo. Linyekula: “Ik leerde op school dat Congo werd ontdekt door de Portugees Diogo Cao in 1482. We reproduceren nog steeds de verhalen die de koloniale machten hebben bedacht.”

Ook bij het Nederlands publiek wil Linyekula iets losmaken. “Nederland heeft ook nog wel wat recht te breien met zijn kolonies. Het is een draad die door het hele boek van de geschiedenis loopt. Als je ‘Congo’ vervangt door ‘Suriname’ of ‘Indonesië’ ben je er al.”

Congo van Faustin Linyekula (Holland Festival): 14 en 15/6 in Frascati, Nes 63.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden