Fasseur prikt mythe Hofmans door

8 mei 1950: Greet Hofmans, adviseur van koningin Juliana, kijkt in gezelschap van de prinsessen Beatrix (l.) en Irene naar het defilé voor paleis Soestdijk. Foto ANP

Vanmiddag is eindelijk het rapport gepubliceerd van de commissie-Beel over het hoogoplopende conflict tussen koningin Juliana en prins Bernhard met gebedsgenezeres Greet Hofmans in de hoofdrol. Meer dan vijftig jaar is erop gewacht. Historicus Cees Fasseur gaat voorop in de rehabilitatie van Bernhard.

Je zou het een postuum eerherstel voor prins Bernhard kunnen noemen. Als het vanmiddag verschenen boek van historicus Cees Fasseur over het roerige huwelijk tussen de prins en koningin Juliana één ding doet, is het ontmythologiseren. Bernhard wilde, zo blijkt na decennia speculeren, zijn vrouw geenszins van de troon stoten. Hij wilde haar simpelweg terug als zijn vrouw.

Met de nodige spanning is er naar uitgekeken. Voor het eerst in vijftig jaar heeft een onafhankelijk wetenschapper toegang gekregen tot de stukken van de commissie-Beel, het wijze driemanschap dat in 1956 in opdracht van de regering de rel moest beslechten die was ontstaan door de komst van gebedsgenezeres Greet Hofmans naar Paleis Soestdijk. Ze zaten tot nu toe zorgvuldig opgesloten in het archief van het Koninklijk Huis.

Het verhaal was al grotendeels bekend. Hofmans kwam, op uitnodiging nota bene van Bernhard zelf, in 1948 naar het paleis om met haar 'goddelijke gaven' te helpen de jongste prinses, Marijke, te helpen genezen van een oogafwijking, gevolg van de rode hond die Juliana tijdens haar zwangerschap had opgelopen.

Het ging van kwaad tot erger: Hofmans, de 'Raspoetin van Soestdijk', kreeg op persoonlijk, maatschappelijk én politiek vlak zo veel invloed op Juliana dat sprake was van een onhoudbare situatie. De vraag rees of Juliana nog wel in staat was te regeren als zij zich zo gemakkelijk liet beïnvloeden door een vrouw die zich tegenwoordig het best laat vergelijken met Jomanda.

Zeker nadat in de buitenlandse pers over de zaak werd gepubliceerd, werd de situatie ten paleize explosief. Hofmans en haar kliek in de hofhouding van Juliana moesten eruit. Een andere uitweg was er niet meer. De monarchie stond op wankelen.

Uit de stukken van Beel blijkt dat Juliana ervan overtuigd was dat Bernhard haar leven opzettelijk tot 'een hel' wilde maken door haar doelbewust te treiteren, bijvoorbeeld door de 'eenvoudige koningin' consequent met 'Majesteit' aan te spreken. Zodra zij in een gekkengesticht zou zijn gestopt, kon dochter Beatrix de troon overnemen, natuurlijk onder de bezielende leiding van vader Bernhard en diens moeder Armgard.

Het verhaal deed al eerder de ronde. Fasseur toont echter met de stukken van Beel aan dat er niets van waar is. Juliana had het complot ingefluisterd gekregen door de kliek die zich op het paleis om haar heen had verzameld, onder wie haar persoonlijk secretaris (van wie vorige week een postuum interview opdook). Ook verhalen over een vrijwillig aftreden van Juliana blijken gebaseerd op drijfzand.

Fasseur laat wel opnieuw zien dat het Bernhard was die de crisis op Soestdijk liet lekken naar de buitenlandse pers, eerst de Engelse schandaalkrant Daily Express en later het Duitse weekblad Der Spiegel. Hij ging daarmee, staatsrechtelijk, buiten zijn boekje, aldus Fasseur, en nam bovendien een enorm risico. Maar de ingreep maakte het wel voor het eerst mogelijk om het conflict tot een einde te brengen. De zaak lag nu op straat.

Bernhard als de redder van de Nederlandse monarchie, het kan verkeren. Juliana stribbelde nog maanden tegen, maar moest uiteindelijk breken met haar gebedsgenezeres. Ook haar persoonlijke hofhouding vloog de laan uit. De verhouding tussen Bernhard en Juliana herstelde zich langzaam, evenals de verstoorde verhouding met beider moeders, Wilhelmina en Armgard.

Eind goed al goed, schrijft Fasseur met gevoel voor Hollands drama. De wereld en ook Nederland had eind 1956 wel belangrijker zaken aan het hoofd dan een rel op het paleis. De Hongaarse opstand brak uit en de Suezcrisis dreigde uit te lopen op een atoomoorlog. De ruzie tussen Bernhard en Juliana werd al snel vergeten.

Aardig detail: Bernhard zelf schakelde in 1949 nog de hulp in van Greet Hofmans. Hij wilde weten hoe hij zijn dressuurpaard No No Nanette kon kwalificeren voor grote toernooien. Door de herbivoor bij te voederen met gehaktballetjes in roomsaus, zei Hofmans. Het hielp niet. Reactie Hofmans: ''Hier ziet u hoe uw ijdelheid gestraft wordt.'' (MARCEL WIEGMAN)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden