PlusPS

Facebook kijkt met alles mee: Kun je er iets tegen doen?

Elke keer dat je een emoji kiest, kijkt Facebook mee. Met plug-in Go Rando zet je het algoritme op het verkeerde been.

­Onlangs liet Facebook weten dat het algoritme zal worden geüpdatet, zodat Reactions zwaarder zullen wegen dan ­likesBeeld Van Santen & Bolleurs

Onlangs was het een jaar geleden dat Facebook de bekende likeknop uitbreidde met Facebook Reactions (emoji): een hartje, grappig, verbluft, verdrietig en boos. Mexicanen gebruiken die het meeste, bleek uit een analyse van Facebook. Het piekmoment was tijdens kerst, toen vooral veel hartjes de wereld in werden geslingerd.

Veel gebruikers waren blij met de uitbreiding. Er werd al langer geklaagd dat de likeknop niet altijd gepast was, bijvoorbeeld bij een overlijden of heftig nieuwsbericht. Maar voor Facebook werd het dankzij Reactions ook gemakkelijker bij te houden wie hun gebruikers zijn.

Update
Stel, er verschijnt een bericht over katten in damespanty's op uw tijdlijn. Like het bericht en Facebook weet: deze persoon houdt van katten in damespanty's. Geen like: ­deze persoon houdt niet van katten in damespanty's. Zet u er een boos gezichtje bij, dan weet Facebook twee dingen: deze persoon houdt niet van katten in damespanty's en is vermoedelijk ook begaan met dierenwelzijn.

Facebook kent de marketingwaarde van Reactions. ­Onlangs liet het bedrijf weten dat het algoritme zal worden geüpdatet, zodat Reactions zwaarder zullen wegen dan ­likes bij de bepaling van wat je te zien krijgt.

"Afgelopen jaar hebben we ontdekt dat wanneer mensen een Reaction onder een bericht plaatsen, dat een sterkere indicatie is dat ze zulke berichten willen zien, dan wanneer ze met een like reageren," meldde Facebook onlangs in een statement.

Uitgebalanceerd emotioneel scorebord
Maar wat nou als de gebruiker hier helemaal niet op zit te wachten? Die vraag stelde de Amerikaanse mediakunstenaar Ben Grosse zich ook. Zijn oplossing is de gratis plug-in Go Rando, te installeren in je webbrowser.

Elke keer dat je een Facebook Reaction wilt gebruiken, kiest de plug-in er willekeurig een voor je uit. Het resultaat, na een tijdje, is een perfect gebalanceerd emotioneel scorebord. Voor ­Facebook ben je dan precies even blij, als verbluft, als boos, als verdrietig.

Handig? Bart Schermer, universitair hoofddocent ICT-recht aan de Universiteit Leiden, heeft zijn twijfels. "Het probleem is dat je vrienden die willekeurige Reactions ook zien. Stel: iemand post een bericht over zijn overleden kat, jij gebruikt Go Rando en vervolgens verschijnt er een lachend gezichtje bij. Niet de bedoeling, lijkt me."

Je gemoedstoestand bij bepaalde berichten zegt iets over je persoonlijke voorkeuren, en is voor Facebook dus waardevolle informatie bij het tonen van gerichte advertenties. Maar er zijn nog meer toepassingen denkbaar.

Emotiestudie
Bijvoorbeeld dat gebruikers tijdens een vrolijke week - veel lachende gezichtjes en hartjes - meer advertenties te zien krijgen, dan tijdens een boze week. "Facebook test voortdurend wat wel en niet werkt. Dus als zou blijken dat die twee factoren elkaar beïnvloeden, zou het algoritme daar best op kunnen worden aangepast."

Het doet denken aan de controversiële emotiestudie van Facebook, die in 2014 gepubliceerd werd. Toen bleek dat de tijdlijnen van 700.000 gebruikers bewust gemanipuleerd waren, als onderdeel van een wetenschappelijk onderzoek naar de 'besmettelijkheid' van emotie. Sommige gebruikers kregen vooral positieve berichten te zien op hun tijdlijn, terwijl anderen juist een overvloed aan negatieve berichten zagen.

De onderzoekers waren ongetwijfeld tevreden, want uit het experiment bleek dat de berichten op de tijdlijn inderdaad invloed hadden op de emotionele gemoedstoestand van de gebruiker. Maar de methode kreeg veel kritiek: men vond het onethisch dat was geëxperimenteerd op mensen die hier geen toestemming voor hadden gegeven. Facebook had bepaalde gebruikers bovendien opzettelijk neerslachtiger gemaakt, met alle mogelijke gevolgen van dien.

Een wassen neus
Facebook bood geen officiële excuses aan voor de studie, maar beloofde wel beterschap voor de toekomst. Dat past ook in de tijdgeest, stelt Schermer. "De periode van ongebreideld optimisme over techbedrijven is voorbij. Tegenwoordig vinden we dat zulke bedrijven verantwoording moeten afleggen voor wat ze doen, dus ze zijn wat voorzichtiger geworden, bijvoorbeeld in hun samenwerking met andere partijen."

Dat werd ook ondervonden door de Engelse autoverzekeraar Admiral Insurance, die eind 2016 aankondigde Facebookberichten te willen analyseren om vast te stellen hoe veilig hun klanten rijden. Zo zou het gebruik van veel uitroeptekens, of woorden als 'nooit' of 'altijd', duiden op overmoedigheid.

Met andere woorden: de mensen die dat doen, zouden een hogere premie moeten betalen. Volgens de verzekeraar zou iedereen hierbij gebaat zijn. Schermer: "Een wassen neus, natuurlijk. En bovendien een grove schending van de privacy." Dat vond Facebook, die geen toestemming had gegeven voor analyse van hun data, ook. Het plan van Admiral Insurance ging daarom niet door.

Zijn er, naast Go Rando, nog meer manieren om je jezelf te beschermen tegen het alziende oog van Facebook? De ­beste methode, volgens Schermer, is even simpel als rigoureus: meld jezelf niet aan op het sociale netwerk.

Maar hij realiseert zich dat die oplossing voor veel mensen te extreem is. "In dat geval is het goed om je in elk geval bewust te zijn van de data die je lekt. Het programma Little Snitch bijvoorbeeld stuurt je een notificatie als programma's op je computer contact proberen te maken met het internet."

Zand in de raderen strooien
Ook het idee van 'dataverwarring', beter bekend onder de Engelse term obfuscation, vindt hij interessant. "Zo is de plug-in TrackMeNot ontwikkeld met een vergelijkbaar doel als Go Rando: zand in de raderen van het internet strooien. TrackMeNow geeft willekeurige zoekopdrachten aan zoekmachines als Google en Yahoo. Op die manier weten die websites niet welke onderwerpen je echt interessant vindt en welke de plug-in kiest. Zo kan er ook geen waarheidsgetrouw dataprofiel worden gemaakt."

Een andere mogelijkheid, specifiek gericht op Facebook, is de plug-in Facebook Disconnect 2016. Hiermee voorkom je dat het sociale netwerk kan volgen welke websites je bezoekt, waardoor gericht adverteren lastiger wordt. Maar is dat nou echt zo vervelend? Liever relevante advertenties dan niet-relevante advertenties, toch?

Schermer vindt van niet. "Het is onwenselijk dat Facebook een integraal beeld van gebruikers kan opstellen zonder echte transparantie en controle voor de gebruiker. Want zo'n profiel gaat veel verder dan: deze gebruiker houdt van katten, dus laten we katten zien. Denk eerder aan: omdat deze gebruiker een vrouw is, tussen de twintig en de dertig jaar oud, in Amsterdam woont en van katten en gin-tonic houdt, is ze meer geneigd een Siemenskoelkast te kopen."

Met andere woorden: Facebook weet niet alleen wat je nu wilt kopen, maar kan in theorie ook voorspellen wat je zou willen kopen. "Facebook biedt jou gratis toegang tot het netwerk en zal dus iets aan je moeten verdienen. Dat is logisch. Maar wees je bewust van de informatie die je weggeeft en de mogelijke gevolgen die dat heeft."

Wat het internet over je weet

Benieuwd hoe uw dataprofielen eruitzien? Kijk dan eens op deze websites.

Dataselfie.it
Dataselfie is een plug-in voor Chrome die je Facebookactiviteiten bijhoudt. Bijvoorbeeld waar je naar kijkt, hoe lang je ernaar kijkt, en waar je op klikt. Aan de hand van deze data doet Dataselfie vervolgens voorspellingen over je voorkeuren en persoonlijkheid, vergelijkbaar met wat Facebook doet. Het doel van de makers: inzicht bieden in hoe de data die je weggeeft mogelijk kunnen worden gebruikt.

Facebook.com/ads/preferences
Facebook biedt zelf ook toegang tot het advertentieprofiel dat van gebruikers is opgesteld. Hier vind je dus thema's die je volgens het algoritme interessant vindt en pagina's die je leuk vindt. Mocht je het geen probleem vinden dat Facebook zo'n profiel bijhoudt, dan kun je zelf nog extra informatie toevoegen. Google heeft een vergelijkbare pagina, na ­inloggen te vinden onder www.google.com/settings/ads.

Crystalknows.com
Deze webapplicatie maakt onder andere gebruik van openbare informatie op socialemediaprofielen om een persoonlijkheidsprofiel op te stellen. Aan de hand daarvan geeft Crystal communicatietips. Denk aan dingen als: 'Gebruik in een e-mail aan Jan korte zinnen en weinig emoticons', of 'Kom in een gesprek met Piet zo snel mogelijk ter zake.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden