PlusAchtergrond

Expositie Vive le cinéma! in Eye toont hoe breed de definitie van film is

Met Vive le cinéma! - Art & Film vieren Eye en het Filmfestival Rotterdam hun 75ste en 50ste verjaardag. Voor deze expositie werd vijf filmmakers van over de hele wereld, gewend aan het tweedimensionale witte doek, ­gevraagd een cinemato­grafische installatie te ­maken.

De installatie Close-Up van de Chinese meesterchroniqueur Jia Zhangke. Beeld Hans Wilschut
De installatie Close-Up van de Chinese meesterchroniqueur Jia Zhangke.Beeld Hans Wilschut

“Ik dacht: ik moet het omdraaien. Ik gooi alle werkelijkheid weg, ik ga ook geen tafel neerzetten of zoiets, want dan kom ik in de verleiding. Ik haal alle realiteit eruit, maar ik hou vast aan het idee dat de ruimte emoties moet vertolken. Daar ging ik over nadenken en toen dacht ik: ik ga een decor maken met alleen licht.”

Nanouk Leopold had al vijf speelfilms geregisseerd toen ze in 2018 haar eerste toneelregie deed bij Internationaal Theater Amsterdam: Uit het leven van marionetten, naar een film van de Zweedse meester Ingmar Bergman. Ze besloot alles anders te doen. En toch ook weer niet, vertelde ze destijds in Het Parool. “Ik ben natuurlijk wel gewend om beelden te maken en met acteurs te werken. Met mijn partner maak ik video-installaties, dat is ook een soort ruimtelijk werk met mensen erin. Dus ik dacht steeds stiekem: ik ga gewoon een installatie maken en doe net alsof het een toneelstuk is.”

Monteren door te lopen

Met die partner – kunstenaar Daan Emmen, met wie ze kunstenaarsduo Leopold Emmen vormt – heeft Leopold nu een installatie gemaakt met louter licht. Daarin maakt de bezoeker eigen filmscènes. Je monteert door te lopen, te blijven staan, om je heen te kijken, te luisteren en je blik te verleggen. De schaduwen van de andere toeschouwers doen ook mee. Zo speel je een rol in je eigen ervaring of word je een personage in die van een ander.

Filmwork for Eye: 5 Scenes at a Walking Pace, zoals de ­installatie heet, maakt deel uit van de jubileumexpositie Vive le cinéma! Met deze bijzondere tentoonstelling vieren Eye en het International Film Festival Rotterdam (IFFR) respectievelijk hun 75ste en 50ste verjaardag én de grenzeloze kracht en de diversiteit van de wereldcinema, die zo essentieel is voor hun beider programmering.

Filmwork for Eye: 5 Scenes at a Walking Pace door Leopold Emmen. Beeld Hans Wilschut
Filmwork for Eye: 5 Scenes at a Walking Pace door Leopold Emmen.Beeld Hans Wilschut

Naast Nanouk Leopold, wier speelfilmdebuut Îles flottantes in 2001 was opgenomen in de Tigercompetitie van het Rotterdamse filmfestival, werden vier IFFR-filmmakers gevraagd een werk te maken. Het moest gebruikmaken van de mogelijkheden van een driedimensionale ruimte in plaats van het tweedimensionale filmdoek. Het waren: Jia Zhangke, Carlos Reygadas, Lucrecia Martel en Lemohang Jeremiah Mosese. Zij creëerden – in de meeste gevallen voor het eerst – een cinematografische installatie, waarin ze de grenzen van hun eigen werk én de filmkunst in het algemeen opzoeken.

Gefluister in onbekende talen

Zo bouwde de Mexicaanse regisseur Carlos Reygadas – ­bekend van films als Japón (2002), Stellet licht (2007) en Nuestro tiempo (2018) – een soort draaimolen, die lijkt op een gigantische filmspoel, waarin bezoekers steeds tegenover andere bezoekers komen te zitten. Zo móéten we ons wel tot elkaar verhouden. Vanwege Covid-19 op veilige afstand, dat dan weer wel.

De Argentijnse Lucrecia Martel – die even zinnenprikkelende als maatschappijkritische films maakte, zoals La ciénaga (2001), La mujer sin cabeza (2008) en Zama (2017) – combineert in The Passage warmtebeelden en reflecties met stemmen die fluisteren in onbekende, vergeten, geheime, inheemse en prekoloniale talen uit het noorden van Argentinië. Talen van mensen die vandaag de dag in hun bestaan bedreigd worden door honger en geweld, en hun leefgebied gedecimeerd zien.

Bodies of ­Negros I will Sculpture God, Grim and Benevolent van Lemohang Jeremiah Mosese. Beeld Hans Wilschut
Bodies of ­Negros I will Sculpture God, Grim and Benevolent van Lemohang Jeremiah Mosese.Beeld Hans Wilschut

Met als uitgangspunt de alomtegenwoordigheid van ­surveillancecamera’s maakte de Chinese meesterchroniqueur Jia Zhangke – bekend van films als Unknown Pleasures (2002), Still Life (2006) en Ash is Purest White (2018) – de installatie Close-Up, die laat zien hoe de camera observeert, controleert, inperkt en inkadert, en hoe dat onze blik bepaalt.

Lemohang Jeremiah Mosese (geboren in Lesotho, ­wonend en werkend in Berlijn), wiens lange speelfilm This Is Not a Burial, It’s a Resurrection vorig jaar te zien was op het IFFR, maakte de zesschermsinstallatie Bodies of ­Negros I will Sculpture God, Grim and Benevolent, waarin hij onder meer de representatie en stereotypering van zwarte vrouwenlichamen ter discussie stelt.

Schrander kermisvermaak

Zo verschillend als de vijf makers zijn, zo verschillend zijn hun werken. Vive le cinéma! toont hoe breed de definitie van film is met schrander kermisvermaak en kunstzinnige installaties, waar je omheen en doorheen kunt lopen, om de beelden – letterlijk – vanuit een ander perspectief te zien.

Film kijken wordt op deze manier een actieve gebeurtenis; de bezoeker bepaalt zijn eigen positie en wordt uitgedaagd de verschillende facetten van de ‘film’ zelf te interpreteren.

Vive le cinéma! – Art & Film, t/m 5/9 in de tentoonstellingsruimte van Eye. Art & Film is een randprogramma met films en ander werk van Jia Zhang-ke, Nanouk Leopold & Daan Emmen, Lucrecia Martel, Lemohang Jeremiah Mosese en Carlos Reygadas.

Ook voor onlinelessen

Eye helpt leraren om film een plek te geven in de lespraktijk. Zo is naar aanleiding van Vive le cinéma! een online les gemaakt voor het voortgezet onderwijs. Daarin vertellen Nanouk Leopold en Daan Emmen over videokunst en het maakproces van hun installatie. Ook dagen ze de leerlingen uit om met telefoon, pen en papier, lampen en de soundscape van Donato Wharton (die ook in hun installatie zit) een eigen videokunstwerk te creëren. De les wordt gratis aangeboden op LessonUp, het lesplatform voor leraren, en is te vinden via eyefilm.nl/les_expandedcinema. Ook geschikt voor ouders die aan thuisonderwijs doen!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden