PlusRecensie

Expositie op het snijvlak van kunst en technologie laat zien hoe we ons moeten verhouden tot kunstmatige intelligentie

Fake Me Hard is een tentoonstelling over big data, algoritmes, ­deepfakes, kunstmatige intelligentie en fake news. Het schetst een somber beeld van een wereld die steeds meer wordt bepaald door algoritmes.

De toon van de tentoonstelling wordt gezet door een installatie van Rob Voerman, een grot die bekroond wordt door een Times Square-achtig verlichte toren met billboards. Beeld Gert Jan van Rooij
De toon van de tentoonstelling wordt gezet door een installatie van Rob Voerman, een grot die bekroond wordt door een Times Square-achtig verlichte toren met billboards.Beeld Gert Jan van Rooij

Op een regenachtige avond sprak Arjen Lubach een videoboodschap in voor de opening van een tentoonstelling bij AVL Mundo in Rotterdam. Of niet? Lubach zag er een beetje vreemd uit. En daar praatte hij ook over, dat hij misschien raar zou overkomen. Misschien zaten we toch niet helemaal te kijken naar Arjen Lubach, maar naar iets of iemand anders.

Gaandeweg werd duidelijk dat Lubach tot het publiek sprak als deepfake. Iemands hoofd en stem waren door kunstmatige intelligentie vervangen door die van hem. Dat sloot natuurlijk weer aan bij de inhoud van de tentoonstelling. Technologie was ooit bedoeld om de wereld ­beter te begrijpen, maar zo langzamerhand is die technologie toch ook bezig om onze betekenisgeving te ondermijnen. Robots werden vroeger gevreesd omdat ze alle arbeid overbodig zouden maken, nu manipuleren ze ook onze manier van denken.

Fake Me Hard is een tentoonstelling over big data, algoritmes, deepfakes, kunstmatige intelligentie en fake news. Een hele mond vol, en geen combinatie van termen waar je vrolijk van wordt. Al wil de tentoonstelling geen stelling nemen tegen technologie, maar volgens de ­samenstellers laten zien hoe ‘meebewegen met en terugvragen tegen artificiële intelligentie ons gaat helpen om nieuwe 21ste-eeuwse vaardigheden te ontwikkelen’.

Voetbalsupporters

De industriële locatie is in elk geval geweldig. AVL Mundo van Joep van Lieshout is gevestigd in een voormalig complex met havenpakhuizen aan de Keileweg in Rotterdam. Met 6000 vierkante meter is het terrein een van de grootste ­locaties voor hedendaagse kunst in Nederland. Er is een omvangrijke beeldentuin waar voor­namelijk installaties en sculpturen van Atelier Van Lieshout staan. Fake Me Hard bevindt zich in enkele grote industriële hallen, maar omvat ook kleinere ruimtes en krochten van het complex. De labyrintische route leidt langs elektronische kunst die zintuigen op de proef stelt. In een van de ruimtes presenteert het Duitse kunstenaarsduo Wermke/Leinkauf twee schermen tegenover elkaar. Beelden van fanatieke voetbalsupporters en van politieke demonstraties gaan gepaard met vrijwel identieke gebaren en bewegingen. Het zware, opzwepende geluid in de ruimte is letterlijk oorverdovend.

Fake Me Hard is een initiatief van kunstenaarsinitiatief Planetart en de stichting Niet Normaal, die in 2018 verantwoordelijk was voor de tentoonstelling Robot Love in Eindhoven. Enige overeenkomsten met die expositie zijn wel merkbaar. Zo wordt de kitten van Pinar Yoldas hier weer gepresenteerd. De video speelt in een verre toekomst waarin de wereld wordt geregeerd door een kunstmatige intelligentie die de vorm heeft aangenomen van een schattig jong katje.

Pizzagate

De toon van de tentoonstelling wordt gezet door een installatie van Rob Voerman, een grot die bekroond wordt door een Times Square-achtig verlichte toren met billboards. De ruimtelijke collage gaat over Bill Gates, Pizzagate, Mike Pompeo, fake news en complottheorieën. In een hoek staat een ruïne van het VN-gebouw in New York. De grot verwijst naar de allegorie van Plato waarin mensen gevangen zitten in hun realiteit. Door een eigen waarheid te ­verzinnen, claimen steeds meer gevangenen te kunnen ontsnappen aan de grot. Samenzweringen leiden de weg naar verlichting. Niets is hier wat het lijkt. Een video van Provides Ng, Eli ­Joteva en Ya Nzi laat een wereld zien waarin het Witte Huis bewoond wordt door een man die het midden houdt tussen Donald Trump en Xi Jinping. We bouwen een parallelle werkelijkheid waarin geen plek meer is voor de menselijke maat, is de boodschap. Viviane Komati spiegelt de bezoeker een distributiecentrum voor, zo groot als een stad. Pakjes worden met drones en robots verplaatst in een perfect georkestreerd ballet waar geen mens aan te pas komt.

Digitale hel

Je kunt op Fake Me Hard ook je eigen gezicht ­laten screenen door een robot, die vervolgens een reeks veronderstelde eigenschappen genereert. Het idee is misschien beangstigend, maar de resultaten lijken nergens naar. Gelukkig maar, de algoritmes zijn nog lang niet perfect.

Deborah Mora gebruikte allerlei natuurfoto’s voor een videodrieluik. De foto’s hebben geen locatiegegevens, waardoor ze de standaard­locatie 0.0 krijgen. Zo ontstaat Null Island, een digitaal paradijs. In een video van Squarepusher & Daito Manabe verschijnt een toekomstig ­Tokio, waar billboards en schermen bestaan uit agressief pulserende 3D-structuren. Dit is geen paradijs, maar een digitale hel. Om knettergek van te worden.

Verminkte figuur

Verrassend is het om te zien hoe het werk van Atelier Van Lieshout op diverse plekken in de tentoonstelling opduikt. Veel van die werken staan gewoon in een opslag. Sculpturen van ­machines en figuren zijn ingepakt in kratten, half zichtbaar achter doorzichtig plastic. Sommige beelden zijn voor de gelegenheid uitgepakt. Een kruisbeeld, een tafel met wapens en martelwerktuigen. Van Lieshout bouwde ook een dystopisch diorama dat zich uitstrekt over allerlei ruimtes. De scènes met soldaten, oorlogsslachtoffers en paspoppen met gasmaskers zijn geïnspireerd op de Eerste en Tweede ­Wereldoorlog. Aan het eind ligt een verminkte figuur die met een soort krukjes kunstmatig overeind wordt gehouden. Maar de Nederlandse vlag in zijn arm wappert trots in de wind.

Fake Me Hard

Waneer t/m 15/8
Waar AVL Mundo, Keileweg 18, Rotterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden