PlusAchtergrond

Expo over Bruno Taut: hommage aan een kleurrijke dwarsdenker

In Museum Het Schip is nu een tentoonstelling over Bruno Taut. De Duitse stedenbouwkundige en architect had, gezien de titel van de expositie, een utopische opvatting: De fantasie voorbij.­­­

De tentoonstelling gaat over de ideeën van Taut, wat hij wilde en wie hij inspireerde. Beeld Brenne Architekten

Kristalpaleizen in de Alpen. Als het aan architect Bruno Taut had gelegen, waren die bouwwerken van gekleurd glas er direct na de Eerste Wereldoorlog gekomen. Als de mensen in die paleizen zouden rondlopen, zo ver van puin en ontreddering vandaan, en ze de schoonheid ervoeren, zou een soort universeel vredesgevoel over ze komen. “Hij had daar echt hele wilde ideeën over,” zegt Nadia Abdelkaui, curator van de tentoonstelling Bruno Taut: De fantasie voorbij, die in het Amsterdamse School Museum Het Schip, in de Spaarndammerbuurt, is te zien.

Bruno Taut (1880-1938) was een Du­­­­itse architect en stedenbouwkundige. In Nederland werd hij bekend door de kleurrijke Regenboogbuurt in Almere, een hommage aan Taut. Hij realiseerde in het begin van de twintigste eeuw soortgelijke, voor die tijd bontgekleurde, baanbrekende arbeiders- en stadswijken, zoals Gartenstadt Falkenberg in Berlijn en Das Bunte Magdeburg. Vier van dergelijke wijken van Taut staan op de Unesco Werelderfgoedlijst.

En die paleizen? “Nee,” zegt Abdelkaui, “die kristallen paleizen zijn er niet gekomen. Dat was eigenlijk onmogelijk. Het was niet praktisch, en zou heel veel tijd en geld hebben gekost. Zijn weerwoord was: ‘Zijn we van het praktische ooit gelukkig geworden?’ En: ‘Hoeveel geld heeft de oorlog ons niet gekost?’­”

Glasstenen bouwspel van Bruno Taut.Beeld collectie Museum Het Schip, Jan Reinier van der Vliet

Weer urgent

De tentoonstelling gaat over de ideeën van Taut, wat hij wilde, wie hij inspireerde. Er is een heel programma omheen: symposia, excursies naar Almere, lezingen. Om Taut uit de schemer te ­halen. Wie was hij, en waarom dacht hij zoals hij dacht. Wat betekent Taut nu nog in deze tijd? Abdelkaui: “Taut wilde met zijn wijken ook bouwen aan het gemeenschapsgevoel. Veel jonge architecten zijn daar nu ook mee bezig. Taut is weer urgent, zou je kunnen zeggen.” ­

In Bruno Taut: De fantasie voorbij, zijn naast de ontwerpen voor de futuristische glaspaleizen en Alpine Architektur meer utopische en ­expressionistische uitingen te zien. Maquettes van zijn al dan niet uitgevoerde bouwwerken (zijn misschien wel bekendste uitgevoerde werk: het Glashuis uit 1914), foto’s, prachtige ­natuur- en bouwtekeningen – Taut was een veelzijdig kunstenaar – interieurs en gebruiksvoorwerpen. Ook was hij een van de oprichters van de Arbeidsraad voor Kunst in 1918, bedoeld om politieke invloed voor kunstenaars te krijgen in de samenleving. Walter Gropius gebruikte die ideeën als basis voor zijn pamflet voor de oprichting van het Bauhaus.

Indrukwekkend zijn de fraaie tekeningen uit een briefwisseling met gelijkgestemde architecten. Die briefwisseling staat bekend als Die gläserne Kette. Na de Eerste Wereldoorlog kon er door de economische recessie niet veel gebouwd worden. “Architecten zoals Hans Scharoun, Hermann Finsterlin en Wenzel August Hablik wisselden ideeën uit over een nieuwe samenleving en een nieuwe manier van bouwen,” zegt Abdelkaui. “En hier zien we weer de verbindende rol die Taut altijd heeft gespeeld, hij bracht mensen en ideeën samen. Hij stimuleerde op deze manier om te blijven denken in een niet zo vrolijke tijd. En ook op deze imaginaire architecten kwam kritiek. ‘Je bent zo’n fantast, zo’n fantast, zo’n dromer.’ Waarop Taut zei: ‘Ik wil daarop aanmerken dat als men met beide benen op de grond staat, men de aarde plat-stampt en dat die platheid op onszelf over kan slaan. Geestig, toch?’” Taut zocht ook oplossingen om tot een nieuw soort stad te komen, waarin meer ruimte was voor de natuur, wat hij heel belangrijk vond. “Hier zien we een overeenkomst met de Nederlandse architect Hendrik Wijdeveld, die, geïnspireerd door Taut tot een Stedeloze Stad wilde komen.”

Volkshuisvester

In een andere zaal is goed te zien wat Taut deed met woonwijken in Berlijn en Magdeburg. “Hij werd in 1921 aangesteld als stadsbouwmeester in Maagdenburg. Er kon, door de economische crisis niet veel gebouwd worden. Hij koos ervoor de oude architectuur te accentueren met ­speciale keimverf. Dat heeft hem internationaal echt bekend gemaakt, ook als volkshuisvester. Naar zijn ideeën zijn veel wijken gebouwd elders op de wereld.” Taut stierf in 1938 in Turkije, waar hij nog gebouwd heeft. Hij moest, nadat hij begin jaren dertig had gewerkt in Moskou, in 1933 uit Duitsland vluchten omdat hij als cultuurbolsjewiek werd gezien. Hij ging eerst naar Japan, waar hij gebruiksvoorwerpen ontwierp, later naar Turkije. Bruno Taut: De fantasie voorbij is een mooi eerbetoon aan een bijzonder architect.

Bruno Taut: De fantasie voorbij. T/m 18 oktober in het Amsterdamse School Museum Het Schip, Oostzaanstraat 45.

De tentoonstelling gaat over de ideeën van Taut, wat hij wilde en wie hij inspireerde. Beeld www.tautes-heim.de
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden