PlusInterview

Evergreen Sarcasmen bij Het Nationale Ballet: ‘Ik voelde direct, dit wordt iets goeds’

Het Nationale Ballet danst weer het spraakmakende duet Sarcasmen, in 1981 door Hans van ­Manen gemaakt voor Clint Farha en Rachel Beaujean. ‘Je moet elkaar uitdagen tot het punt dat de melk overkookt.’

Repetitie van Sarcasmen in 2021, met op de achtergrond Hans van Manen en Rachel Beaujean. Beeld Altin Kaftira
Repetitie van Sarcasmen in 2021, met op de achtergrond Hans van Manen en Rachel Beaujean.Beeld Altin Kaftira

‘Het treiterduet’ wordt het wel genoemd, maar uiteindelijk gaat het in Sarcasmen over de liefde. Hij komt oplopen en laat zien wat hij allemaal in huis heeft, zij is zogenaamd niet onder de indruk. Als zij vervolgens op hoge pootjes paradeert alsof ze in chique outfit door de P.C. Hooftstraat loopt, veinst hij verveling. De eerste aanraking, doordringende blikken, driftig van elkaar weglopen en dan ineens: haar hand op zijn kruis.

“Als nieuwe dansers het ballet instuderen, is dat laatste nog altijd even een moment natuurlijk,” zegt Rachel Beaujean (1959), destijds muze van Hans van Manen en inmiddels adjunct-directeur en balletmeester. De afgelopen weken werkte ze, met Van Manen, met twee jonge koppels aan het ballet.

Wisselwerking

“Wat leuk is, is dat Hans ruimte biedt voor jouw individuele aanpak als danser. Deze vier doen het allemaal op een eigen manier. Ze moeten de oorspronkelijke versie zeker niet kopiëren, ze moeten zichzelf vinden in de choreografie.”

“Ben je nou helemaal gek geworden!” brieste Clint Farha destijds door de studio toen Van Manen de ‘kruispas’ had bedacht. Uiteindelijk dansten hij en Beaujean Sarcasmen honderden keren samen, in binnen- en buitenland.

Beaujean: “Het was een rode draad door mijn carrière. Na de première, veertig jaar geleden, ben ik tot solist bevorderd. Jaren later was het ook het eerste ballet dat ik voor Hans instudeerde met dansers in Essen. Het is echt een evergreen geworden. Het wordt nog altijd uitgevoerd en zowel dansers als publiek vinden het nog steeds leuk.”

“We hadden toen we het maakten elke dag maar een à anderhalf uur in de studio; toch was het binnen een week klaar. Er was een enorme wisselwerking tussen ons. Hans deed iets voor, uit enthousiasme verzonnen wij ook dingen en zo gingen we steeds een stukje verder. En zoals zo vaak bij Hans had ik meteen het gevoel: dit wordt iets goeds.”

Tekst gaat verder onder de foto.

Rachel Beaujean en Clint Farha in Sarcasmen van Hans van Manen bij Het Nationale Ballet. Beeld Jorge Fatauros
Rachel Beaujean en Clint Farha in Sarcasmen van Hans van Manen bij Het Nationale Ballet.Beeld Jorge Fatauros

“Hij had vlak daarvoor een ander duet met ons gemaakt, dat was eigenlijk een soort voorloper. Toen had hij al gezien: dit kan ik met die twee doen. Hans heeft een feilloos gevoel om dingen op mensen te maken. Dat is fijn als danser: er is niets mooiers dan iemand die ziet hoe je werkelijk bent.”

Zelfverzekerde vrouw

Geen klassieke transparante luchtgeest in Sarcasmen, of een zwaan die wacht tot een prins haar optilt, maar een zelfverzekerde vrouw van vlees en bloed die het initiatief neemt en ervoor zorgt dat ze krijgt wat ze wil hebben.

“Het is een eigentijdse pas de deux van twee mensen die niet voor elkaar onder doen. Het is totaal MeToovriendelijk. Ik vind niet dat zij hem met die hand op zijn kruis vernedert. Ik vond Clint supermannelijk, gespierd en sterk, maar we waren ongeveer even groot. Ik denk dat dat ook nodig is, want als je een enorm lengteverschil hebt begin je niet echt op gelijke voet.”

“Hij drukt ook zijn wijsvinger op haar voorhoofd om te zeggen dat ze gek is en duikt vol energie boven op haar als ze wijdbeens op de grond ligt. Hans zegt altijd: het gaat erom dat je elkaar uitdaagt en plaagt tot het punt dat de melk overkookt. Het moet wel duidelijk zijn dat je van elkaar houdt, je hebt het leuk met elkaar. Het is elkaar liefdevol uitdagen.”

Na 12 minuten staan de twee dicht tegen elkaar aan, de heupen samen maar de bovenlijven uit elkaar.

“Die eindpose zegt: het is voor nu even harmonieus, maar straks begint het weer. De pianist – die op de dansvloer aan de vleugel zit – zou zo opnieuw kunnen beginnen en die vrouw en man ook. Ze omhelzen elkaar, maar de spanning blijft.”

Het Nationale Ballet, Hans van Manen Variations: 6 balletten incl. Sarcasmen, livestream op 27 & 28/2, herhaling op 4 & 5/3, Nationale Opera & Ballet

‘Wat flik je me nou!’

Timothy van Poucke (1997) danst zondag voor het eerst Sarcasmen, met Salome Leverashvili. “Ik vind het een erg leuk duet. Ik kan me er wel in inleven, het is heel menselijk. Wat ook heeft geholpen, is dat Hans van Manen naar de studio kwam. Hij is 88 en danst natuurlijk niet meer voluit, maar de intentie achter een beweging laat hij duidelijk zien.”

“Mijn openingssolo is het zwaarst, met al die sprongen en draaien. Daarna kan ik pas lol hebben: eerst haar solo bekijken en dan lekker partneren. Salome en ik dansen fijn samen. De eerste keer in de repetitie was het wel even: gaat ze het nou doen of niet, die hand op mijn kruis. Uiteindelijk raak je eraan gewend. Ik vind het geniaal bedacht, het past goed op dat moment in de choreografie en de muziek. Hoe de man in het stuk reageert is wel: wat flik je me nou. Daarom is het fijn dat hij haar even later ook op haar nummer zet als hij zijn vinger op haar voorhoofd drukt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden