Plus

Even stilstaan? Zo simpel is het nadoen van de Nachtwacht niet

Even stilstaan? Was het nadoen van de Nachtwacht maar zo simpel. Op bezoek in Limburg bij het Nachtwacht Gilde, dat dit weekend in Amsterdam in actie komt bij de opening van het Rembrandtjaar.

De levende versie van het Nachtwacht Gilde. Beeld Jurjen Drenth

Zoals een orkest een dirigent heeft, zo kan het Nachtwacht Gilde beschikken over Paul Ernon (70). Hij is de commandant van het gezelschap. De man met de scherpe blik, die ­ervoor verantwoordelijk is dat iedereen, alle 27 acteurs, op het moment dat het erop aankomt precies doen wat ze moeten doen.

Stilstaan, zou je zeggen. Maar zo eenvoudig is het niet. Natuurlijk niet. Als stilstaan het hele eiereneten was, dan waren er vast meer groepen geweest die de Nachtwacht zouden nadoen. Maar het is geen trucje, het mag geen routine worden. Het kan zomaar een heel gedoe ­geven, met al die speren, lansen en hellebaarden. Bij een levende productie van het beroemdste schilderij van ­Nederland is ongeveer niet goed genoeg. Het moet precies.

Als het hele gezelschap op de goede plek staat, als iedereen de juiste houding heeft aangenomen, dan is Ernon de enige die nog niet in positie is. Zo'n beetje in het midden moet hij straks komen te staan, ze houden zijn plekje voor hem vrij.

Maar voor hij daar plaatsneemt, in zijn 17de- eeuwse kostuum, neemt hij heel nauwgezet het geheel nog eens door. Ter ondersteuning - je vraagt je af of hij het echt nog nodig heeft - draagt hij altijd de geplastificeerde kopie van Rembrandts schilderij bij zich.

Waar let hij op, op die momenten? Met zachte stem legt hij uit dat de leden van het Nachtwacht Gilde soms al tientallen jaren ervaring hebben.

"Je hoeft ze echt niet meer te vertellen hoe hoog ze hun hand moeten houden, waar ze hun voet moeten zetten. Als ik iets zeg, gaat het vrijwel altijd om gezichtsuitdrukkingen. Of dat mensen net even de verkeerde kant op kijken. Pak de Nachtwacht er maar eens bij: ze kijken alle kanten op, maar niet naar de toeschouwer. En lachen hè, dat is niet de bedoeling. Dit is een serieuze zaak."

Geen blunders dus, tot nu toe, of het moet die keer zijn dat een van de leden was vergeten zijn bril af te zetten. ­Ernon: "Dat kon net op tijd hersteld worden."

Clubhuis
Het is maandagavond in Berg en Terblijt, even buiten Maastricht. Hier, op precies 179 kilometer afstand van het origineel in het Rijksmuseum, verder weg is binnen de landsgrenzen ongeveer onmogelijk, bevindt zich het hoofdkwartier, het clubhuis van het Nachtwacht Gilde.

Er is een bar, er is bier en er is een biljart. Aan de achterkant van de uitspanning, achter de schuifdeuren, is de ruimte waar het allemaal gebeurt: de repetitiezaal. Hier komen de leden van het gilde met regelmaat samen om te oefenen, te oefenen en nog eens te oefenen.

Ook hond Sonja is vandaag, als altijd, aanwezig. Johan Schreurs (66), verantwoordelijk voor het dier: "Ze is al 17, maar als ze overlijdt, staat hond Saskia al klaar om haar rol over te nemen. Saskia is trouwens vernoemd naar Saskia van Uylenburgh, de vrouw van Rembrandt."

Sinds 1962 doen ze de Nachtwacht na, een keer of dertig per jaar treden ze op. Dan re-enacten ze Rembrandts schilderij uit 1642. Op feesten en partijen, maar niet zelden ook op officiële gelegenheden, zegt Nico Vrusch (75), die altijd de rol van trommelaar op de eerste rij op zich neemt.

"We gaan het hele land door. In 1992 ­waren we op de Eurotop in Amsterdam, maar waar zijn we niet geweest de laatste jaren? Hamburg, Bremen en Berlijn. We waren al in Ierland en traden ook een op tijdens het filmfestival in Cannes."

En de komende dagen acteren ze schutters in Amsterdam, in het kader van de opening van het Rembrandtjaar. Het Rijksmuseum wordt aangedaan en ook het Rembrandthuis. Het Nachtwacht Gilde on tour, met een overnachting in de hoofdstad.

Wordt het een dolle boel? De leden kijken niet-begrijpend. Johan Schreurs, de man die de bescheiden maar ­o zo belangrijke rol van Rembrandt zelf al een decennia of wat voor zijn rekening neemt, geeft het antwoord. "We hebben plezier, maar het belangrijkste is natuurlijk dat we dat waar we voor zijn ingehuurd, dat we dat goed doen. Dat vraagt om discipline."

Topprestatie
De avond tevoren hadden ze een optreden voor een jubilerend lid. De reis naar Amsterdam, het prestigieuze programma waarvan zij zo'n belangrijk onderdeel uitmaken, is al tot in de puntjes voorbereid: iedereen weet dat er een topprestatie wordt verwacht.

Deze avond zijn ze verkleed als zichzelf: veelal mannen van een zekere leeftijd. Vriendelijke types die ervan houden de kat eerst eens uitgebreid uit de boom te kijken. Maar als ze na een tijdje beginnen te praten, zijn ze nauwelijks meer te stuiten.

De 8-jarige Kyana Bouvrie is het meisje dat zich halverwege links op het schilderij bevindt, vol in het licht, alsof er een schijnwerper op staat. Beeld Jurjen Drenth

Over hoe ze vooral een schutterij zijn, waarvan het ­nadoen van de Nachtwacht een belangrijk onderdeel is, maar toch zeker niet het enige. "We zijn een heel sociale groep," zegt Pierre Willems (71), die de oudste is van drie generaties levende Nachtwachten.

Precies op dat moment komt dochter Angela Muijrers (47) het zaaltje binnen. "Volgende," roept ze.

Zij is al een leven lang betrokken bij het gilde, maar zoals dat gaat met een schilderij waarop 25 van de 27 personages mannelijk zijn: zij is vooral een van de drijvende krachten áchter de schermen. Ooit opgeleid in de textiel, is zij een van de drie vrouwen die verantwoordelijk zijn voor de kostuums.

Geen sinecure, want ook hiervoor geldt: het moet allemaal precies gelijken op de creatie van Rembrandt zelve. "De mannen zweten soms een beetje, dus er wordt veel gewassen en gerepareerd. Stomen? Nee hoor, daar kunnen de kragen niet tegen. Dertig graden, op de fijnwas. En laten drogen in de buitenlucht, gewoon nat aan een hangertje."

Ook Kyana Bouvrie manoeuvreert zich behendig langs het biljart. Het 8-jarige meisje speelt misschien wel de ­belangrijkste rol: het meisje dat zich halverwege links op het schilderij bevindt, vol in het licht, alsof er een schijnwerper op staat. Wie het meisje wil zijn, weet dat ze maar kort heeft om te pieken.

Nico Vrusch: "Ze mag het meisje spelen zolang het jurkje past." Maar het is een essentiële rol, zegt Pierre Willems. "Aan haar ceintuur hangt een kip, waarvan de klauwen fonetisch verwijzen naar de kloven (musketten/geweren, red.) van de Kloveniers, de schutters op het werk. De kloverniersschutters waren de opdracht­gevers van het schilderij."

Reizend circus
De gildeleden zijn met 62 in totaal. De meeste mannen hebben een vaste rol, maar voor de jonkies wordt er ook weleens afgewisseld. Piet Janssen (69), pas twee jaar lid, wisselde een aantal personages af, maar sinds kort prijst hij zich gelukkig met de rol van speerdrager. "Het is fijn om je goed te kunnen inleven in een persoon."

Wie er absoluut in de basis staat, is voorzitter Peter Jeurissen (74), die steevast de oorspronkelijke naamgever van Rembrandts werk kapitein Frans Banninck Cocq doet. Wie de baas is, is de baas. Wat de uitdaging is?

"Ik moet vooral stilstaan en mijn hand uitsteken. Probeer het maar eens vijf, zes, zeven minuten." Het levert, als het licht een beetje meewerkt, die schaduw van zijn hand op, op de gouden outfit van luitenant Willem van Ruytenburch.

Waarom doen ze het eigenlijk? Niet voor het geld, dat is duidelijk. Ze krijgen betaald voor hun optredens, maar ­alles verdwijnt ogenblikkelijk in het draaiende houden van het reizende circus.

Commandant Paul Ernon: "Het sociale aspect speelt een rol, het levend houden van de traditie. Het applaus na afloop. Onderweg zijn en een frikandel eten bij een tankstation in de wetenschap dat je naar een optreden gaat als de Nachtwacht, dat zijn de dingen waar je het voor doet."

Druk Rembrandtjaar
Het Rembrandt Gilde zal de komende dagen optredens verzorgen in Amsterdam in het kader van de opening van het Rembrandtjaar. Ook zal het gezelschap onder meer te zien zijn op 2 februari tijdens de rechtstreekse uitzending van de NOS op NPO1 over de opening van het Rembrandtjaar. Heel 2019 zal in het teken staan van het 350ste sterfjaar van Rembrandt van Rijn. Behalve in Amsterdam zijn er activiteiten in Den Haag, Leeuwarden en Leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden