PlusBoekrecensie

Eva Vriend corrigeert het clichébeeld van de Zuiderzeestadjes

De Noordzeevisserij moet de komende jaren visgronden afstaan aan de natuur en windmolenparken. De vissers uit Urk willen niks van de plannen weten. In 2008 voerden ze al een verloren strijd tegen de bouw van 48 windmolens bij Urk. Met die windmolenmuur verdween het vrije zicht op het open water. Het bracht herinneringen boven aan de aanleg van de Afsluitdijk in 1932. Een technisch hoogstandje, maar met grote gevolgen voor visserijplaatsen als Urk.

Met de afsluiting van de Zuiderzee raakten duizenden gezinnen brodeloos. De overheidssteun bleek gering. Alle aandacht ging uit naar de pioniers in de nieuwe polders. Onder hen ook de ouders van Eva Vriend, die eerder in het alom bejubelde Het nieuwe land de ontstaansgeschiedenis van de provincie Flevoland beschreef. Nu verlegt Vriend haar blik op de historische Zuiderzeestadjes. Dat doet de polderdochter die ‘weinig had met het water’ met verve, aan de hand van vier familiegeschiedenissen. Wat betekende de afsluiting van de Zuiderzee voor de vissersgeslachten Van den Berg uit Urk, Kwakman uit Volendam en Hopman uit Spakenburg en de Brabantse familie Van Eekelen, die zich als inpolderingsarbeiders vestigden in Wieringen? Zuiderzeebewoners, die met het verdwijnen van de zee op zoek moesten naar een nieuwe identiteit.

Godvrezend

Al bij de oprichting van de Zuiderzeevereeniging in 1886 praatte Nederland over de Zuiderzee in de verleden tijd. De vissersdorpjes waar de tijd had stilgestaan werden ontdekt door kunstschilders, op zoek naar een blik op de Gouden Eeuw. Cultuurnationalisten beschouwden de Zuiderzee-plaatsjes als bakermat van onze vaderlandse nationaliteit. Waar de godvrezende, hardwerkende oer-Nederlander woonde, niet besmet door de moderne tijd.

Ontdekte de rest van Nederland de dienstensector als banenmotor, op Urk, Spakenburg en Volendam blijven ze lange dagen maken in de visserij, industrie en handel. Doorslaggevend daarbij is volgens Vriend dat de gemeenschapsfactor van visserijdorpen ‘sterker wordt naarmate samenlevingen zich meer in het nauw gedreven voelen’. De wet van de remmende voorsprong pakte uit als een wet van stimulerende achterstand.

Een hechte gemeenschap kent ook competitiedrift, wie heeft de mooiste voordeur of viert de verste vakantie? In die voortdurende ratrace worden grenzen opgezocht. Het nieuws dat een Urker kotter op de Noordzee was betrapt met 260 kilo cocaïne, haalde in de zomer van 2017 alle media. ‘Op’ Urk begrepen ze het wel. Er waren meer vissers die wel eens een noodsprong maakten, maar dan met sigarettensmokkel. ‘Met dat geld kon moeder de vrouw elke dag naar Albert Heijn.’

Kottereigenaar Johannes bleek in de greep van de Amsterdamse mocromaffia, de betrapte visser had een nieuwe keuken aan zijn vrouw beloofd. Dat juist deze bescheiden drugssmokkel de media haalde, was opmerkelijk. In Rotterdam wordt bijna wekelijks een grotere drugsvangst gedaan. Maar drank, drugs en vissersplaats, het blijkt een heilige drie-eenheid die garant staat voor vette krantenkoppen en lekkere televisiebeelden. ‘Een behoudende vissersplaats waar mensen toch drugs gebruiken, dat scoort,’ stelt burgemeester Melis van de Groep van Bunschoten-Spakenburg. Met deze familiegeschiedenissen corrigeert Eva Vriend het clichébeeld van de oerconservatieve bewoners van de Zuiderzeestadjes: ‘Liefde voor geschiedenis hoeft niet te betekenen dat je erin blijft hangen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden