PlusTentoonstelling

Erkenning voor de invloed van zwart modetalent in Centraal Museum: ‘De mode is nog zo eurocentrisch’

Uit de herfst-wintercollectie 2020 van Priya Ahluwalia. Beeld Dominika Scheibinge
Uit de herfst-wintercollectie 2020 van Priya Ahluwalia.Beeld Dominika Scheibinge

De invloed van zwarte ontwerpers op de modegeschiedenis is onderbelicht. Daarom viert het Centraal Museum in Utrecht zwart vakmanschap, talent en schoonheid: van Patrick Kelly en Tracey Norman tot Patta. ‘Er werd niet gezien hoe waardevol het was.’

Dat Jackie Kennedy een roze boucléwollen (nagemaakt) deux-pièces van Chanel droeg toen haar man werd doodgeschoten, is opgeslagen in het collectieve geheugen van de wereld. Dat haar iconische trouwjurk van 45 meter ivoorwitte tafzijde – die duizenden keren gekopieerd zou worden – was ontworpen door de zwarte modeontwerpster Ann Lowe, is vrijwel onbekend.

Het is slechts één voorbeeld van een zwarte designer die over het hoofd is gezien en er niet toe lijkt te doen in de modegeschiedenis. Het Centraal Museum in Utrecht viert nu een deel van dat onderbelichte zwarte en gekleurde ­modetalent met de breed opgezette tentoonstelling Voices of Fashion. Black Couture, Beauty & Styles, waaraan maar liefst drie jaar met veel liefde is gewerkt. Duimen dat de musea binnenkort weer open mogen.

De pijnlijke boodschap is niet ‘too much in your face’, zegt Janice Deul, cocurator, modeactivist en ­oprichter van het inspiratieplatform Diversity Rules. “We willen duidelijk maken dat het koloniale verleden van Nederland nog altijd doorwerkt in het heden, ook als het om mode gaat. In feite gaat het om bewustwording kweken, zonder bezoekers op te zadelen met een schuldgevoel. Ze moeten vooral ook genieten van zoveel schoonheid en creativiteit.”

Grace Jones

Dat gaat zeker lukken, want die creativiteit overspoelt je meteen in de eerste zaal, geheel ­gewijd aan couture. Om meteen maar met het cliché af te rekenen dat zwarte ontwerpers en creatieven van kleur zich alleen bezighouden met streetwear. Het museum kreeg enthousiaste medewerking van bijna iedereen op de wishlist. Het rijke geheel is een mix van jong en gevestigd talent, Europees, Amerikaans en Afrikaans, non-hiërarchisch door elkaar gezet.

Foto uit 1962 van Amerikaanse designer Ann Lowe, die ook de (veelvuldig gekopieerde) iconische trouwjurk van Jackie Kennedy ontwierp Beeld Bettmann Archive
Foto uit 1962 van Amerikaanse designer Ann Lowe, die ook de (veelvuldig gekopieerde) iconische trouwjurk van Jackie Kennedy ontwierpBeeld Bettmann Archive

Zo staat een jurk van Patrick Kelly – die vaak zijn ervaringen met racisme in kleding verwerkte en in de jaren tachtig als eerste zwarte couturier werd toegelaten tot de Parijse Chambre ­Syndicale – er naast een jurk uit de Popart Fetisjcollectie (2019) van David Paulus, waarin een ­afbeelding van Grace Jones is verwerkt. Paulus haalt onder meer inspiratie uit zijn jeugdherinneringen op Curaçao.

De Moncler Genius puff avondjurk, gemaakt in samenwerking met het Ethiopische model en activist Liya Kebede, werd aan het museum ­geschonken, net als een Louis Vuittonlook van Virgil Abloh met print van het Afrikaanse continent. Deze staat er te pronken nabij een jurk uit de Power of my Dreamscollectie (2005) van de Surinaams-Nederlandse Marga Weimans. Een collectie waarin ze alle stereotypen overboord wilde gooien en vormgeeft aan een nieuw ‘Afrikaans’ bewustzijn.

Interessant verhaal

De Strawberry Dress van Christopher John ­Rogers, een Afro-Amerikaanse ontwerper ­geliefd bij Michelle Obama en Rihanna, vond ook zijn weg naar Utrecht. Evenals een Diorset uit 2019, waarvoor creative director Maria Grazia Chiuri samenwerkte met Pathé Ouédraogo en Uniwax. “Een omslag, samenwerken in plaats van je een ontwerp of print cultureel toe-eigenen,” zegt Deul. Zo kan het ook.

Malick Bodian in een ontwerp uit de herfst-wintercollectie 2019 van Louis Vuitton. Beeld Ludwig Bonnet/Java
Malick Bodian in een ontwerp uit de herfst-wintercollectie 2019 van Louis Vuitton.Beeld Ludwig Bonnet/Java

Enkele minuten uit Black is King, het recentste visuele album van Beyoncé, wordt op een muur geprojecteerd. Een viering van black culture en zwarte schoonheid. Emmanuel Adjei, één van de regisseurs van de film, woont in de Domstad.

Onder druk van #diversity en de Black Lives Matterbeweging is er de laatste jaren in tijdschriften en op de catwalk gelukkig wel meer aandacht voor talent van kleur. Voor het New Yorkse Pyer Moss bijvoorbeeld, en de Britse Priya Ahluwalia, die onder andere met deadstock (ongedragen items) van Adidas werkt. Het museum kocht, met hulp van de BankGiro Loterij, diverse stuks aan uit de najaar-winter 2020-collectie van de Zuid-Afrikaanse Thebe Magugu. Magugu won in 2019 de LVMH Prize: 300.000 euro.

Hét originele leren bomberjack, uit 1989 van hiphopcouturier Dapper Dan uit Harlem, met reusachtige ballonmouwen en een all-over LV-logo, ontbreekt helaas. Het Guccidesignteam jatte het ontwerp in 2017 zo pijnlijk (wie kende immers die Dapper Dan?), dat het een hausse aan verontwaardiging onder Danfans opleverde, en uiteindelijk een samenwerking tussen Dan en het Italiaanse modehuis. “Waar is het jack überhaupt?” vraagt Deul zich af. “Waarschijnlijk is er weinig bewaard gebleven van zijn collecties, omdat niet werd gezien hoe waardevol het was. Gelukkig konden we wel drie ­ontwerpen van de Gucci x Dapper Dansamenwerking lenen, om zo het interessante verhaal toch te kunnen vertellen.”

Black hair wordt maar mondjesmaat gevierd, weet Deul, maar in Utrecht zeker niet vergeten. Kers op de taart zijn de haarstukken door Anoeska Schmidt van The Natural Nation Salon & Spa, en de Chokka’s Blackhair Academy, al twintig jaar hét blackhairadres voor BN’ers in Amsterdam. De schitterende metalen haarstukken zijn van sieradenontwerpster Mauke V ­Jewelry en de headwraps van Diana Ritfeld.

Ninke Bloemberg, conservator mode en kostuum van het museum, vond de gesprekken met ontwerpers best confronterend. Het museum bezit 10.000 kledingitems, het aantal ontwerpen door mensen van kleur is marginaal.

“De collectie is ruim 100 jaar geleden al tot stand gekomen,” zegt Bloemberg. “Het is interessant om te onderzoeken wat we over het hoofd hebben gezien. Wie vertelt ook welke ­verhalen? Je merkt dat de modewereld voor­namelijk vrij eurocentrisch is qua insteek, er moeten echt hoofdstukken aan de modegeschiedenis worden toegevoegd. Ik zie deze tentoonstelling dan ook als startpunt, een uitnodiging om verder te gaan ontdekken.”

The New York Times publiceerde onlangs het artikel The Incredible Whiteness of the Museum Fashion Collection, waarin de stuks die het ­Metropolitan Museum in New York als ‘Highlights’ uit de collectie van 33.000 stuks op zijn website toont, in kaart zijn gebracht. Het betreft werk van 54 ontwerpers, waarvan vier niet wit zijn (Aziaten), en niet één zwart.

De Oegandese ontwerper Lamula Anderson rekent af met het cliché dat Afrikaanse mode associeert met bonte prints. Beeld Othello De'souza-Hartley
De Oegandese ontwerper Lamula Anderson rekent af met het cliché dat Afrikaanse mode associeert met bonte prints.Beeld Othello De'souza-Hartley

Nederlandse merken Daily Paper, TNO, Filling Pieces en Patta ontbreken uiteraard niet in de zaal met streetwear. TNO plaatste zelfs een ‘uit zijn krachten gegroeid soundsysteem’, waarmee bezoekers via een QR-code nummers kunnen beluisteren. Activisme komt aan bod in de Black Models Mattertas waarmee modeactivist en kunstenaar Ashley Chew in 2015 ­tijdens New York Fashion Week aandacht vroeg voor het gebrek aan diversiteit binnen de mode-industrie. Evenals in diverse T-shirts, waaronder die met de tekst ‘Do you see us now?’ uit 2019 van Botter.

Textiel en slavernij

Colorisme (discriminatie op basis van huidkleur: hoe lichter de huid, hoe groter het gevoel van superioriteit), cultural appropriation (culturele toe-eigening), hoe Afrikaans zijn waxprints eigenlijk te noemen? Het komt allemaal aan bod in het museum.

Zwarte schoonheid wordt er gevierd met een fotowand van ico­nische vrouwen. Van model Pat Cleveland en politicus Sylvana Simons tot Tracey ‘Africa’ Norman, het eerste Afrikaans-Amerikaanse transmodel dat moest stoppen toen dat bekend werd. Halima Aden, het eerste Arabische model dat met hidjab en boerkini op de cover van Sports Illustrated stond, is er symbolisch alleen met haar naam aanwezig. Ze voelde zich eind 2020 gedwongen haar modellencarrière te beëindigen omdat er ‘binnen de industrie geen ruimte is voor vrouwen met een moslimidentiteit’.

Zomercollectie 2021 van Daily Paper Beeld Daily Paper
Zomercollectie 2021 van Daily PaperBeeld Daily Paper

Luchtige afwisseling is de verzameling zwarte en gekleurde Mattelbarbies, in bruikleen van kinderboekenauteur Mylo Freeman. Bescheiden aangestipt in een kleine ruimte, maar kern voor de ongelijkheid die nog steeds bestaat in de modewereld, zijn twee handelsboeken uit 1731 van Slavenschip Leusden, in bruikleen van het Nationaal Archief.

Textiel speelde een cruciale rol in de menselijke uitbuiting. De stoffen werden in West-Afrika geruild tegen goud, ivoor en slaafgemaakte ­Afrikanen. In de handelsboeken valt te lezen hoeveel stof slaafgemaakte mannen, vrouwen, kinderen en zuigelingen waard waren. Deze werden later op de route in de Caraïben weer doorverkocht aan plantage-eigenaren, in ruil voor suiker, koffie, katoen en tabak. De blauwwit geblokte stofstalen in de boeken lijken ­opvallend veel op voeringen in veel museale modecollecties, zegt Bloemberg. “Dit moet verder worden uitgezocht.”

De handelsboeken vormen de sleutel tot het ­begrijpen van de koloniale geschiedenis, waarin Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse culturen altijd van minder belang zijn geweest, en nog steeds zijn. Zo moest performancekunstenaar Darwin Winklaar, vorig jaar cum laude afgestudeerd aan de Rietveld Academie, zich tijdens zijn studie verdiepen in Van Gogh en Rembrandt: Europese kunstenaars waarin hij zich niet kon herkennen. Hij besloot zijn culturele erfenis niet langer te negeren en voor zijn eindexamen en inspiratie terug te gaan naar Aruba. Een deel van dat werk, met de titel De exotische kut van Violeta (een hommage aan zijn moeder), bestaande uit altaren met aangeklede ­stoffen poppen, heeft in Utrecht een speciaal plekje gekregen op de entresol. Gaat dat zien.

Tentoonstelling
Voices of Fashion. Black Couture, Beauty & Styles,
Centraal Museum, Utrecht, t/m 15 augustus.
Het boek met dezelfde titel en uitgebreide teksten is uitgegeven door Uitgeverij Waanders, €22,50.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden