Plus

Eric Smit: 'Ik ruik stront op kilometers afstand'

Vasthoudend en gedreven door idealisme - als het moet als een volleerd potentaat - legt onderzoeksjournalist Eric Smit met Follow the Money al ruim zeven jaar financiële misstanden bloot. 'Ik ben altijd een opstandige einzelgänger geweest.'

Eric Smit: 'Het schrijven was in het begin rampzalig. Bij bijna elk verhaal zat ik huilend achter mijn computer.' Beeld Mark van der Zouw

Nadat Eric Smit (50) eind 2016 enigszins verrassend De Slimste Mens had gewonnen, vertelde hij dat hij alleen maar had meegedaan om zijn platform voor onderzoeksjournalistiek Follow the Money onder de aandacht te brengen; er keken immers bijna twee miljoen mensen naar.

Het is tekenend voor Smit: hij begon eraan terwijl hij het programma nog nooit had gezien, overleefde de eerste ronden ternauwernood, maar werd allengs fanatieker en beter. Ten slotte won hij.

Veel nieuwe leden leverde zijn televisieoptreden Follow the Money niet op. "Daar waren we toen nog maar net mee begonnen. Je kon wel founding member worden, maar we hadden nog geen betaalmuur; onze site werd net verbouwd," vertelt hij op het terras van VondelCS, waar Follow the Money na omzwervingen door de hele stad op zolder onderdak heeft gevonden.

Hoe gaat het met Follow the Money; hoeveel ­leden zijn er intussen?
"We gaan goed, maar schrijven nog geen zwarte cijfers. We zitten op 4500 leden: met ons huidige uitgavepatroon moeten we rond de 6500 leden hebben om break-even te draaien. Daar voeg ik direct aan toe dat de huidige kosten heel erg laag zijn. Ik ken mezelf een maandelijkse managementvergoeding toe waarvan ik 1600 euro overhoud - dus dat is niet zo heel veel."

U leeft van de lucht?
"Ik heb gelukkig een vrouw die de centen thuisbrengt. Ik ben degene met het leuke winkeltje... Maar serieus; mijn vrouw is zeer begaan met wat wij doen. Ze doet actief mee: ze helpt ons een dag per week met de financiën. We hebben allebei economie gestudeerd, maar zij is veel beter met de centen dan ik. Als we gaan winkelen, pingelt zij af. Toen ik bij Quote werkte, wist zij wanneer het tijd was om salarisverhoging te vragen. Ik heb niet zo'n zakelijke inslag, eigenlijk heeft geld me nooit erg geïnteresseerd."

Dat wordt het vaakst gezegd door mensen die genoeg geld hebben.
"Dat is ook zo. Als je kijkt wat mijn vrouw en ik samen verdienen en waar we wonen, kun je niet anders zeggen dan dat we elitair zijn. Tegelijkertijd weet ik heel goed hoe het is om geen geld te hebben; ik vecht dagelijks voor het voortbestaan van Follow the Money. En dat al ruim zeven jaar."

"We moeten zo snel mogelijk naar 6500 leden. Het target voor begin 2018 is 10.000 leden, vervolgens moeten we doorgroeien naar 20.000. We moeten aan de bak, maar het kan, daar ben ik van overtuigd."

"Vijf jaar geleden riep iedereen nog dat subscription models niet gingen werken, maar de bereidheid om te betalen voor onlinekwaliteitscontent groeit. In Frankrijk heb je het journalistieke platform Mediapart van voormalig journalist van Le Monde Edwy Plenel, dat is hét grote voorbeeld. Een ander voorbeeld is De Correspondent; Rob Wijnberg en Ernst-Jan Pfauth zijn er met een onwaarschijnlijk slimme marketing ontzettend goed in geslaagd een merk in de markt te zetten. Geniaal."

Wat drijft u? Waarom heeft u zich op Follow the Money gestort?
"Het is een idealistische keuze; ik wil dit écht doen. Ik werkte als projectmanager bij een internetbedrijf, in een tijd dat internet booming was, maar ik werd daar gek. Ik ben altijd een opstandige einzelgänger geweest, voor mij was het moeilijk ineens voor een bedrijf te werken en orders uit te voeren. Dat deed ik wel, maar het was mentaal niet hanteerbaar voor mij."

"Bovendien had ik niks met het product. En eigenlijk wilde ik altijd al schrijver worden, daar droomde ik van tijdens mijn studie economie. Maar toen ik mijn laatste paper inleverde, zei mijn hoogleraar me dat ik een buitengewoon beroerde schrijver was. Weg droom."

Toch bent u bij Quote terechtgekomen.
"Ik ben gaan werken voor Matchcare Datacompare. Een van de eerste bedrijfsmodellen die we maakten was een platform waarmee we werkzoekenden aan vacatures koppelden, heel modern, met fuzzy logic en zo. Toen ik op een dag zei dat ik de journalistiek in ging, vroeg mijn baas of ik al had gesolliciteerd. Dat had ik niet, ik kon immers helemaal niet schrijven en was van plan om eerst een schrijverscursus te gaan volgen bij Het Colofon. Hij gaf me toen twee vacatures die hij uit ons systeem had getrokken - daar had ik zelf helemaal niet aan gedacht."

Cv

Geboren
11 januari 1967, Nijmegen

Opleiding
Economie aan de Vrije Universiteit

Loopbaan
1999-2006: redacteur bij Quote (vanaf 2004 adjunct-hoofdredacteur)
2004: De broncode (Uitgeverij Podium)
2006: medeoprichter dagblad De Pers
2010: Nina: de onweerstaanbare opkomst van een power lady
2010: medeoprichter en hoofdredacteur van Follow the Money.
2011: Woekerpolis. Hoe kom ik er vanaf?
2013: winnaar (met Jesse Frederik) van De Tegel in de categorie ‘achtergrond’ voor een artikel over het gebruik van derivaten bij een semioverheidsinstelling.

"De ene was voor Het Financieele Dagblad, waar ik onmiddellijk werd afgewezen; de ander voor Quote, waar ik tot mijn grote verbazing mocht langskomen. Na een paar wonderlijke gesprekken mocht ik blijven. Het was een moeizame tijd. Ik vond het geweldig me ergens in te verdiepen, om ergens achteraan te gaan - dat jagerige had ik wel. Maar het schrijven was in het begin rampzalig."

"Bij bijna elk verhaal - en ik moest elke maand een feature maken - zat ik huilend achter mijn computer omdat ik er maar niet uit kwam. Het zorgde voor totale existenti­ele paniek, omdat ik dacht: als ik dit niet kan, wat ga ik dan met mijn leven doen? Maar ik heb me erdoorheen geworsteld."

"Dat was ook de belangrijkste reden dat Jort Kelder me aannam. Niet dat hij dacht dat ik wat kon, hij dacht dat ik helemaal niks kon, maar omdat hij zag dat ik iets wilde en dat ik doorzettingsvermogen heb. Ik denk dat dat een heel goede analyse van mij is."

Roel Pieper en Nina Brink kunnen meepraten over uw doorzettingsvermogen.
"Ik kan zeer vasthoudend zijn. Ik vind dat journalisten dat ook mogen zijn; je moet dossiers opbouwen, zaken lang volgen. Maar mijn stiel was om erg op de persoon te gaan. Daar was ook wel wat voor te zeggen, maar als je mensen lang op de hielen zit, kun je gaan denken dat het een vendetta is. Een beetje obsessief. Zelf zag ik dat niet zo, maar dat wil nog niet zeggen dat andere mensen het niet zo zien. Wat mensen van je denken speelt nu eenmaal een belangrijke rol bij hoe ze jouw werk appreciëren. Daar heb je rekening mee te houden."

Henry Keizer zal blij zijn als hij dit leest.
"Met Keizer zijn we nog maar net begonnen." Hij lacht bulderend. "Ja, daar zie je weer datzelfde onstuimige. Maar ook hier spelen bepaalde reflexen mee. In Liber, het clubblad van de VVD, wordt Keizer deze maand hartelijk bedankt door waarnemend partijvoorzitter Eric Wetzels. Henry bedankt! heet het stuk. Met een uitroepteken, wat niet per se oogt als een oefening in zelfreflectie. Dat is behoorlijk symptomatisch voor de VVD."

"Het gaat mij niet om de man Keizer, maar hij staat wel voor iets: de zelfverrijking die heeft plaatsgevonden is van een vorm die ik nog niet eerder ben tegengekomen. Ik vind het opmerkelijk dat iemand die daar verantwoordelijk voor is zo dicht bij de absolute macht is terechtgekomen."

"Keizer is een vertrouwenspersoon van onze premier! Hij heeft de grootste en belangrijkste politieke partij in drie jaar tijd volkomen gereorganiseerd; hij bepaalde welke Kamerleden er werden neergezet... Hij was onvoorstelbaar machtig. Maar hij is een boef!"

Dat beweert u.
"Ik bezig geen mening, dat blijkt uit de feiten; mijn uitspraak is een logische gevolgtrekking van een feitencomplex."

Twijfelt u weleens?
"Als we er zo hard in gaan, hebben we het heel goed gecontroleerd. Maar natuurlijk twijfel ik weleens; gedurende een onderzoek twijfel ik eigenlijk altijd. Dat is ook goed. Twijfel zorgt ervoor dat je extra gaat nadenken over wat je aan het doen bent."

Hebben de journalisten die voor uw platform werken hetzelfde morele kompas als u; willen zij de wereld ook een beetje mooier maken?
"Niet iedereen, en dat vind ik niet erg. Als journalist moet je de gedrevenheid hebben om de waarheid te dienen. Of je dat doet vanuit het idee de wereld een beetje beter te maken, zoals ik, of dat je denkt: ik wil gewoon de waarheid vertellen, punt' maakt me niet zoveel uit. Maar als je de waarheid op een goede manier vertelt, maak je de wereld wel degelijk een beetje beter. Dat impliceert dat namelijk."

Hij slaat theatraal met zijn vuist op tafel: "Dat probeer ik er ook bij iedereen hier in te rammen, als een volleerd potentaat. Dat is mijn missie, die wil ik natuurlijk delen."

Waar kom die zendingsdrang bij u vandaan?
"Dat vraag ik me ook weleens af. Ik denk dat het een kleurig mozaïek is van de oorlogsfilms die ik heb gezien. Ik wilde altijd bij de goeie horen; ik wilde de mof neerschieten en niet de mof zijn. Het is een romantisch beeld dat ik als jochie had, maar het heeft mij nooit helemaal losgelaten."

Op een bord in uw kantoor staat de vraag 'Hoe verder?' Hebt u daar al een idee van?
"De beste publiciteit genereer je door goede journalistiek te maken. Verhalen als over Keizer zijn de rooie sokken in de etalage, maar die kun je niet op bestelling leveren. Daarom is het van belang dat we een stevigere redactie krijgen. Ik ben blij dat Harry Lensink onze redactie komt versterken, een zeer gelouterde onderzoeksjournalist die jarenlang bij Vrij Nederland heeft gezeten."

"Het hoeft niet altijd spectaculair te zijn of een mediarel te veroorzaken, maar we moeten met grote regelmaat heel sterke verhalen hebben, zodat de mensen die lid zijn van Follow the Money denken: dit is gaaf, hiervoor ben ik lid geworden van die club."

U zei dat u nog bezig bent met 'de zaak Keizer'.
"Er is daar nog wel meer aan de hand. Het miljoenenbedrijf is in 2012 voor een habbekrats overgenomen door Keizer en drie zakenvrienden. Dat kan niet zomaar, daar is een grote groep mensen voor nodig. De eerste partij die we aan het onderzoeken zijn, is de accountant, EY: ik heb lange vragenlijsten naar ze gestuurd, maar vooralsnog geven ze geen antwoord."

Wat nu? De VVD zal geen Kamervragen stellen.
"Vermoedelijk niet, nee. Alhoewel, Keizer was een tip van een VVD'er in den lande die zich zorgen maakte over zijn partij. De VVD zou het wel moeten doen, want er is geen partij die meer gebaat is bij een eerlijke economie, en die wordt voor een belangrijk deel gefaciliteerd door een eerlijk opererende accountancysector. Als je daar niet keihard bovenop zit als politieke partij, ondermijn je het eerlijke zakendoen."

Eerlijk zakendoen, is dat geen contradictio in terminis?
"Helemaal niet, er zijn genoeg mensen die eerlijk zakendoen. Nee, ik ben totaal niet naïef, ik ruik stront op kilometers afstand. Balzac schreef in Le Père Goriot al dat achter elk groot vermogen een misdaad zit en ik denk dat dat waar is. Maar dat wil niet zeggen dat mensen op een gegeven moment niet tot inzicht kunnen komen. Er zijn veel mensen die keurig zakendoen, maar zodra het complexer wordt, en dat zie je vooral in de financiële wereld, gaan bedrijfsmodellen schuren met de ethiek - zoals ze dat zelf omschrijven."

"In essentie gaat het erom dat je op kantoor hetzelfde handelt als thuis; dat je dezelfde principes hanteert als je een derivatencontract opstelt als wanneer je thuis het vlees aansnijdt voor je bloedjes van kinderen. Is dat idealisme? Laat mij dan maar een idealist zijn, maar ik ben er eentje met een knoet. Ik kom je achterna!"

Smit neemt de laatste slok van zijn tonic en kijkt op zijn telefoon: "Kijk eens aan! Wat leuk: Eric Wetzels, de waarnemend voorzitter van de VVD, is proefabonnee geworden."

Beeld Mark van der Zouw

Opgebiecht

Leermeester "Truman Capote - zijn In cold blood is een van de belangrijkste journalistieke boeken in de geschiedenis - en Edwy Plenel van Mediapart. En Rob Wijnberg, hoe moeilijk ik het ook over mijn lippen kan krijgen want hij is natuurlijk toch een concurrent."

Beste in het vak "Bas Haan - ere wie ere toekomt - vanwege de bonnetjesaffaire: een journalistiek-historische kwestie."

Slechtste in het vak "De parlementaire pers. Het is nu één groot bureau van wederdiensten. Maak eens een keer lekker ruzie op het Binnenhof."

Beste advies ooit gekregen "Dat kreeg ik van Francisco van Jole, die me aanraadde In Cold Blood te lezen toen ik hem zei dat ik een boek over Roel Pieper wilde schrijven. Daar heb ik hem voor bedankt in De Broncode."

Slechtste advies ooit gekregen "Te veel om op te noemen, maar de meeste heb ik niet opgevolgd, geloof ik."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden