Reportage

Enorme kunstwerken in landschap Flevoland

In Flevoland is opvallend veel landart te vinden. Een tour door het landschap is een ontdekkingstocht langs enorme kunstwerken.

Exposure is een 26 meter hoge figuur die uitkijkt over het IJsselmeer. Beeld Kees Keijer

Als een mes snijdt het beeld door het landschap. We staan op de kastanjelaan in Zeewolde met uitzicht over een landschapspark. Aan weerszijden van de kastanjelaan staan twee muren, elk tweehonderd meter lang, schuin in het landschap. Als je tussen de twee muren gaat staan, zie je dat ze precies in elkaars verlengde staan. Het lijken dan eigenlijk maar twee kleine streepjes in het landschap.

De Amerikaanse kunstenaar Richard Serra wilde met zijn beeld Sea Level aangeven hoe hoog het waterniveau zou zijn als er geen dijken rondom Flevoland zouden zijn. Het water zou tot de bovenrand van de muren komen. Als je vanaf de heuvel langs de muur loopt, ga je denkbeeldig kopje onder.

Landart was aanvankelijk een Amerikaans fenomeen, bedacht door jonge kunstenaars die in het landschap kunstwerken gingen maken. Ze verruilden het penseel voor de graafmachine en creëerden kunstwerken van enorme afmetingen. Tentoonstellingen als Sonsbeek buiten de perken (1971) in Arnhem introduceerden de landschapskunst in Nederland, waar verrassend veel van zulke werken gerealiseerd zijn. Zo heeft Flevoland de hoogste dichtheid aan landschapskunstwerken ter wereld. Toen de Flevopolder in de jaren zeventig werd ingericht, besloten ingenieurs en planologen een aantal grote kunstwerken in het ontwerp op te nemen.

Het einde van de wereld

Een van de werken die voor Sonsbeek buiten de perken was gemaakt is het Observatorium van Robert Morris. Een tweede versie werd in 1977 aangelegd in het uitgestrekte landschap in de buurt van Lelystad. Het kunstwerk is een moderne variant van een prehistorische plek waar de zon en de planeten geobserveerd werden. Je kunt in een soort zonnewijzer stappen die zeventig meter in doorsnede is. In de concentrische aarden wallen zijn doorkijkjes gemaakt, precies waar de zon opkomt op de langste en kortste dag van het jaar. Tegenwoordig is de omgeving overigens minder ongerept dan vroeger. Een naastgelegen autoweg geeft lawaai en rondom het Observatorium zijn veel windmolens verrezen.

Het vinden van het werk is nog een hele tour, en verschillende navigatiesystemen geven verschillende routes aan. Hoe dan ook moet je enorm omrijden, maar dan heb je het kunstwerk dan ook voor je alleen.

Dat is ook een van de leuke dingen aan landart. De reis erheen maakt de uiteindelijke ervaring extra intens. In de Noordoostpolder ligt Pier+Horizon van Paul de Kort, een pier in het Zwarte Meer. Daaromheen drijven twintig meter lange rietmatten rondom palen. De plek voelt als het einde van de wereld, vooral ook omdat je eerst een kaarsrecht betonnen pad van een kilometer moet aflopen om er te komen.

Ook het werk van Daniel Libeskind ligt op een afgelegen plek tussen de Oostvaardersdijk en de Brikweg in Almere. Stalen fragmenten vormen een wand, omgeven door kruisende lijnen en paden in het landschap, die volgens de kunstenaar mensen in verschillende plaatsen en tijden met elkaar verbinden. Als we bij de parkeerplaats aankomen, staan daar flink wat auto’s. Die blijken toe te behoren aan mannen in korte broek die in de buurt van het beeld heen en weer lopen en vooral ook de bosjes eromheen interessant vinden. Blijkbaar is de titel van het werk, Polderland Garden of Love and Fire, voor meerdere interpretaties vatbaar.

In Lelystad staat sinds 2010 het beeld Exposure van de Engelse kunstenaar Antony Gormley. Van veraf is de hurkende man op de strekdam zichtbaar. De 26 meter hoge figuur, waarvoor de kunstenaar model stond, kijkt uit over het IJsselmeer en de wolkenlucht erboven. Het is een van de weinige figuratieve landartkunstwerken in Flevoland. Gormley wilde dat de kijker zich identificeert met het beeld. Tegelijk gebeurt er iets wonderlijks als je dichtbij komt. Dan valt de figuratie uit elkaar en wordt het beeld steeds abstracter. Als je er onder staat, lijkt het een stapel in elkaar gestorte elektriciteitsmasten.

Ongekroonde koning van de kunst in Flevoland is Marinus Boezem, wiens bekendste werk in 1987 gerealiseerd werd in de buurt van Almere. Daar verrees De groene kathedraal, een kopie van de kathedraal van Reims, waarbij de gotische zuilen zijn vervangen door populieren. Een paar honderd meter verderop is de negatieve kathedraal, een open plek in het bos waar dezelfde ruimte zich op een andere manier openbaart.

Dat landart in Flevoland nog springlevend is, bewijst een beeld van RAAAF & Atelier de Lyon, dat vorig jaar werd opgeleverd in Marknesse. Het is een enorm betonnen laboratorium waar vroeger tsunamigolven werden opgewekt. Maar nu zijn de muren kapot gezaagd en de loodzware fragmenten zijn als kartonnen stukjes tegen elkaar gezet. Zo ontstaat een monument voor een tijdperk waarin de Deltawerken en het gevecht tegen de zee een nieuwe betekenis krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden