Plus

'Emma is van ons, maar het toneelstuk is van jullie'

Anderhalf uur een jonge vrouw spelen die aan anorexia ten onder gaat, is een hele klus. Actrice Lisse Knaapen (25) weet waarvoor ze het doet. 'Emma zou dit hebben gewild.'

Lisse Knaapen: 'Het draait om de strijd met jezelf en je onzekerheid.' Beeld Shody Careman

'Dit is het zwaarste repetitieproces dat ik tot nu toe heb meegemaakt," zegt actrice Lisse Knaapen nadat ze met een gember-muntthee aan een tafeltje is neergeploft. Ze speelt de solovoorstelling Emma wil ­leven, die is gebaseerd op een waargebeurd verhaal.

Voor wie de gelijknamige documentaire uit 2016 niet heeft gezien: waar gaat die over?

"Over Emma Caris, die op haar 18de overlijdt aan anorexia. In de documentaire zie je hoe ze behandeld wordt, en wat haar familie en vriendinnen vertellen. In deze voorstelling gaan we een laagje dieper: je zit als toeschouwer in haar hoofd en we laten zien wat daarbinnen gebeurt, welke keuzes ze maakt en waarom. Je volgt haar strijd met het monster dat ze vanbinnen heeft. In de voorstelling heet dat monster Petra."

Gaf de echte Emma die negatieve stem ook een naam?
"Alles in de voorstelling is echt gebeurd, gebaseerd op fragmenten uit haar dagboeken. In het AMC heb ik me door haar behandelend arts laten uitleggen hoe anorexia nervosa werkt. Zij omschrijft het als een monster dat zich in iemands hoofd nestelt en steeds meer de overhand neemt."

Hoe maak je zo'n aangrijpend onderwerp aantrekkelijk voor het publiek?
"Natuurlijk zit er heftigheid in, want je moet laten zien wat anorexia echt is. Maar het is niet alleen maar drama. Zeker de eerste helft van de voorstelling bevat humor, want Emma was slim en gevat. Dat maakt het aantrekkelijk om naar te kijken, ook al wordt het gaandeweg steeds schrijnender."

Emma verliest de strijd: op het moment dat ze voor het leven kiest, is haar lichaam al zo beschadigd dat ze alsnog sterft. Een heftige rol om te spelen.
"Ja, dat is het. Enerzijds moet ik de conditie hebben om anderhalf uur lang in mijn eentje op het podium te staan. Dat vroeg veel training, want in het begin had ik na de eerste twintig minuten mijn kruit al verschoten. Anderzijds moet ik me met mijn personage verbinden. Er zit een scène in waarbij Emma onder dwang voeding krijgt. Als ik die scène vijf keer achter elkaar had gerepeteerd, was ik kapót. Normaal speel ik veel meer vanuit techniek, nu moest ik in mezelf zoeken naar hoe ik die ziekte kon begrijpen. Wat herkende ik in Emma?"

"Uiteindelijk kwam ik erop uit dat iedereen dat monster in kleinere of andere vorm met zich meedraagt. Zelf heb ik bijvoorbeeld het gevoel dat als ik het niet druk heb, ik niet goed genoeg presteer. Ik ben trots als iemand vraagt hoe het met me gaat en ik kan antwoorden dat ik het héél druk heb. Emma had steeds het gevoel dat ze beter moest presteren op school en tijdens sporten. Maar ze was natuurlijk ook gewoon een puber. Dat verwarrende zetten we in het stuk duidelijk neer: wanneer heeft ze last van de onzekerheid die de puberteit met zich meebrengt, en wanneer is het de ziekte die de overhand neemt?"

Valt dat onderscheid te maken?
"Op sommige momenten wel. Er zit een stukje in de voorstelling waar zij op het hockeyveld staat, als 12-jarige, in de vrieskou. Iedereen draagt een thermoshirtje, maar zij mag dat van zichzelf niet aan. Ze vindt dat als ze hard genoeg werkt, ze zonder kan. Dat is voor mij een moment waarop de wilskracht die met anorexia gepaard gaat, duidelijk spreekt en doorslaat naar de verkeerde kant."

Wat was de oorzaak van haar ziekte?
"Van de arts hoorde ik dat de ziekte deels genetisch bepaald is, dus ze was er waarschijnlijk al van nature gevoelig voor. Haar ouders benoemen in de documentaire dat Emma altijd veel aandacht nodig had. Ik denk dat het niet begonnen is met eten, maar met die enorme wilskracht. Die heeft zich uiteindelijk gericht op het eten, op haar lichaam, omdat dat iets was waarover ze controle kon hebben."

Wie willen jullie met de voorstelling bereiken?
"Aanvankelijk dacht ik dat deze voorstelling vooral interessant zou zijn voor omstanders van mensen met anorexia of (ex-)patiënten. Maar we hebben allemaal een bepaalde verhouding tot voedsel, zeker in deze tijd van superfoods en diëten. Bovendien is het thema universeel: het draait niet zozeer om anorexia maar om de strijd met jezelf en je onzekerheid, die vrijwel iedereen op zijn eigen manier voert."

"Ik denk dat het stuk ook laat zien hoe je een dierbare daarbij kunt helpen. Het belangrijkste is een ander veel liefde en vertrouwen geven, en er als buitenstaander niet mee in gevecht te gaan, want dat is degene zelf al. Het draait om vertrouwen, vertrouwen, vertrouwen. Iemand een fundament geven waarop hij of zij altijd kan terugvallen."

Wat vindt de familie van Emma van de theatervoorstelling?
"Haar moeder zei meteen dat het is wat Emma zelf gewild zou hebben. Emma wilde dat de documentaire er kwam, zodat anderen inzicht in de ziekte krijgen en begrijpen hoe ernstig die is. Veel mensen worstelen met een eetstoornis - bijna iedereen kent wel iemand. Met deze theatertournee en het boek ontstaat nu opnieuw een podium voor deze ziekte. We spelen de voorstelling 88 keer, vijf avonden per week. Vanavond komen ze kijken, Emma's ouders, dat vind ik heel spannend. Ik heb lang met hen gesproken tijdens mijn research. Emma's vader zei iets moois tegen me: 'Emma is van ons, maar het toneelstuk is van jullie.' Ik heb zoveel respect voor hen en hoe zij met hun dochter en haar ziekte zijn omgegaan."

Emma wil leven: vrijdag a.s. in Schouwburg ­Amstelveen. Het gelijknamige boek is verschenen bij ­uitgeverij Ten Have

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden