PlusInterview

Emma Dante maakte een film van haar veelgeprezen theaterstuk ‘Le sorelle Macaluso’: ‘De casting was het belangrijkste’

Emma Dante baseerde Le sorelle Macaluso op het prijswinnende toneelstuk dat ze in 2014 schreef. Het huis van de Macalusozussen werd in de film een soort familielid. ‘Het begeleidt ze door hun hele leven.’

De personages in Le sorelle Macaluso worden gespeeld door verschillende actrices, om de zussen in elke levensfase te kunnen vertolken.
 Beeld
De personages in Le sorelle Macaluso worden gespeeld door verschillende actrices, om de zussen in elke levensfase te kunnen vertolken.

Emma Dante beschrijft het maakproces van Le sorelle ­Macaluso niet als een verfilming, maar als een heroverweging. “Ik heb eerst afstand van het stuk moeten nemen,” vertelt ze. Samen met coscenaristen Giorgio Vasta en Elena Stancanelli herschreef ze het toneelstuk en gaf daarbij een andere identiteit aan het gezin. Moeder en vader verdwenen uit het stuk, maar het huis waarin de vijf Macalusozussen – Maria, Pinuccia, Lia, Katia en Antonella – wonen, kreeg juist een belangrijke rol. “Het huis is een soort zesde zus geworden.”

Het oorspronkelijke werk stond in het teken van onttrekking. “Het toneelstuk was grotesk,” vertelt Dante, doelend op het vrijwel lege podium waarop de acteurs zich ­bewogen. “In de film hebben we veel elementen moeten toevoegen. Meubels, voorwerpen – allerlei spullen die je in een huis kunt vinden, maar die in het theaterstuk niet aanwezig waren.”

“Het verschil in aanpak tussen theater en cinema is vooral technisch,” legt Dante uit. Cinema is subtiel, theater is juist het tegenovergestelde: “In het theater moet ik overdrijven.” Maar beide mediums hebben voor Dante hetzelfde doel. “Wat ik probeer te doen, is de waarheid van de blik weergeven. In zowel film als theater zoek ik naar de waarheid achter elk gebaar, elke beweging.”

Dit komt naar voren in een scène in het midden van de film, waarin Maria, die inmiddels terminaal ziek is, tientallen gebakjes opeet. De scène is in één keer opgenomen en heel dicht bij het gezicht geschoten. “Ik instrueerde haar alle gebakjes op te eten en daar de tijd voor te nemen. Dat is gelukt – het is een heel speciale scène geworden, waarin de ware mens naar voren is gekomen,” vertelt Dante trots. “Maar toen de scène klaar was, is ze meteen naar het toilet gerend om over te geven.”

Verlies vormgeven

Net zoals haar debuut uit 2013, Una via a Palermo (A Street in ­Palermo), speelt de film zich af in Palermo, Sicilië, waar Dante eveneens is geboren. Maar de film is niet gebaseerd op haar eigen ervaringen. “Ik heb niet gewoond waar de film zich afspeelt. Het huis bevindt zich in een straat buiten de bebouwde kom, langs een grote weg die de stad met de snelweg verbindt. Niemand stopt er, vrachtwagens rijden er constant langs.”

En dat terwijl het verhaal juist draait om stilstand. Wanneer Antonella, de jongste van de vijf, op tragische wijze om het leven komt tijdens het zwemmen, stopt het leven van de andere vier zussen in zekere zin ook.

De zussen groeien weliswaar op – ze worden oud, maken carrière, krijgen een relatie – maar ze zijn met hun hoofd en hart nog daar, op die hete zomerdag toen het noodlot toesloeg. “De dood is het hart van het verhaal. We komen het verhaal binnen wanneer de jongste zus een afspraak heeft met de dood.”

De drie delen waaruit de film bestaat, komen overeen met de drie fasen uit het leven: “Jeugd, volwassenheid en ouderdom.” In elk deel overlijdt een van de zussen, elk op een andere manier. “De dood opent ­telkens de deur van het huis.”

De film over trauma probeert verlies vorm te geven, ­fysiek te maken. Wanneer een zus het favoriete servies van Antonella per ongeluk laat vallen, probeert ze de gebroken delen weer aan elkaar te lijmen. Met zorg puzzelt ze alle stukjes bij elkaar, behalve één: een klein stukje in het midden van het bord. Het missende stukje is bijna niet te zien, maar is toch cruciaal.

Antonella is niet meer, maar haar gemis is wel aanwezig: haar dood neemt ruimte in, verbeeld door de jonge actrice, die zich als eeuwig kind tussen de steeds ouder wordende zussen mengt. “Het is geen verhaal over geesten,” zegt Dante over haar verschijning. Maar het is wel een verhaal over invloed, iets wat Dante vergelijkt met de markering die te zien is op het behang wanneer een schilderij na een lange tijd van de muur wordt gehaald.

Baarmoeder

We volgen de zussen gedurende hun hele leven. Hun identiteit wordt aan de kijker bekendgemaakt door hun handelingen – het borstelen van het haar, het stiften van de lippen, het uitvoeren van een danspas – die door de jaren heen hetzelfde blijven. “De casting was het belangrijkste onderdeel van de film,” zegt Dante. “Ik wilde bewust niet met make-up werken om de actrices te verouderen.”

In plaats daarvan castte Dante verschillende actrices, die het personage in elke levensfase moesten vertolken. De continuïteit werd gewaarborgd door een maand met de actrices in het huis te verblijven, voordat het filmen begon. In die periode keken de actrices vooral naar elkaar, om zo van ­elkaar te leren en uniformiteit in hun lichaamstaal te ­bereiken.

Zusterschap betekent voor Dante vooral zorgdragen voor elkaar. “Zus-zijn betekent erkennen van de moeilijkheid die vorige generaties hebben meegemaakt, de moeite die familieleden hadden om een bestaan op te bouwen, en hen zo veel mogelijk te steunen.”

Vervallen gebouwen, zieke lichamen, gebarsten meubels – Le sorelle Macaluso is inderdaad een film waarin ­armoede constant zichtbaar is. Het huis van de zussen kijkt uit op de zee, die de enige ontsnapping vormt in de benauwde film, maar ook het einde aanduidt.

“Het is geen romantische zee,” zegt Dante met een lach. “Het huis bevindt zich midden in een industrieel gebied.” Maar het is ook het enige wat ze hebben. “Ze hebben het huis geërfd van hun ouders, en willen het niet verkopen.”

Dante vergelijkt het huis soms met een baarmoeder, die de zussen beschermt. “Het is deel van het lichaam van de zussen; het vertegenwoordigt ook de aderen van een ­lichaam, een orgaan van de familie. Het is hun oorsprong, maar eigenlijk ook hun dood. Het huis begeleidt de zussen door hun hele leven.”

Keer op keer komt het belang van een huis terug wanneer Dante over haar film spreekt. Het huis, waarin het grootste deel van de film zich afspeelt, was dan ook leidend voor het eindproject. “We namen een maand de tijd om de ruimtes te voelen en te kijken hoe de ­actrices reageerden op een ruimte, die anders was dan een theater, en hoe ze zich door de verschillende kamers ­bewogen.”

Door haar toneelstuk een vast huis te geven in de vorm van een film, draagt Dante eenzelfde zusterlijke zorg uit naar haar eigen werk.

Regisseur Emma Dante. Beeld
Regisseur Emma Dante.

Emma Dante

Emma Dante (1967) werd geboren in Palermo en groeide op in Catanië, eveneens op Sicilië. Dantes werk wordt vooral gekenmerkt door haar gebruik van het Siciliaanse dialect en haar interesse in ritme, zowel in handelingen als in taal.

In eigen land is de Italiaanse regisseur vooral bekend als actrice, theatermaakster en schrijfster. In haar eerste film, Una via a Palermo (2013), kwamen deze verschillende talenten bij elkaar: Dante schreef het scenario, regisseerde de film en vertolkte ook een hoofdrol.

Haar tweede film, Le sorelle Macaluso (2020), is gebaseerd op haar eigen prijswinnende toneelstuk uit 2014. De film ging vorig jaar in ­première op het Filmfestival van Venetië en won daar de Pasinetti Award voor beste film. De vijf actrices die de zussen in hun jeugdjaren spelen, kregen op hetzelfde festival gezamenlijk de prijs voor beste actrice.

Le sorelle Macaluso is te zien in Cinecenter, City, Filmhallen, Het Ketelhuis, Studio/K, Tuschinski

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden