Plus

Els van Odijk loodste Rijksakademie door bezuinigingen

Els van Odijk neemt na dertig jaar afscheid van de Rijksakademie. De laatste jaren loodste ze het instituut door een periode vol bezuinigingen.

Els van Odijk begon ooit op de Rijksakademie als coördinator internationale betrekkingen Beeld Charlotte Odijk

Dertig jaar geleden kwam Els van Odijk bij de Rijksakademie als coördinator internationale betrekkingen. "Het was een tijd waarin de Rijksakademie erg Nederlands was. Er was een enkele kunstenaar uit Duitsland of Indonesië, maar bijna iedereen kwam uit Nederland."

Van Odijk (1953), sinds 2010 directeur van de Rijksakademie van Beeldende Kunsten, geeft vandaag het stokje over aan Emily Pethick.

De Rijksakademie is in 1870 opgezet als een academie voor de kunsten. "Bij het woord academie ontstaat soms verwarring. Het is iets ­anders dan de kunstacademies zoals we die ­tegenwoordig kennen."

"De oprichting destijds was bedoeld om onder verantwoordelijkheid van het rijk een plek te maken op het hoogste niveau, om kunstenaars en architecten iets te bieden waardoor ze in Nederland bleven en niet naar het buitenland zouden gaan."

Nu is de situatie min of meer omgekeerd. ­Kunstenaars van over de hele wereld willen hier twee jaar komen werken.
"Wij willen heel graag de beste Nederlandse kunstenaars hebben, maar ook de beste kunstenaars vanuit de hele wereld. Het is uiteindelijk een tamelijk kleine groep. Maximaal 50 kunstenaars kunnen hier twee jaar werken. Dat betekent dat je zo'n 25 mensen per jaar kunt aan­nemen, terwijl we in een jaar soms wel 2000 aanmeldingen krijgen."

Hoe maken jullie die selectie?
"Dat aantal is door de jaren gestegen, en we ­krijgen ze niet allemaal ineens. Vroeger stuurde men dia's, nu gaat het natuurlijk digitaal. En met aanmeldingen uit veel landen moet je nadenken over hoe je naar bijvoorbeeld Afrikaanse kunst kijkt. Hebben wij mensen die ons daarbij feedback kunnen geven?"

"De Rijksakademie is zo aantrekkelijk voor onze adviseurs, mede omdat het zo'n global community is. Je leert daardoor anders naar kunst en naar jezelf te ­kijken. Al vroeg hadden we kunstenaars uit ­Latijns-Amerika en Afrika. Wij globaliseerden al voor de kunstwereld zich realiseerde dat de wereld groter is dan Nederland of Europa."

Sommige kunstenaars komen net kijken, ­anderen waren al in grote musea te zien.
"Fernando Sánchez Castillo werd aangenomen terwijl hij zijn land Spanje vertegenwoordigde op de biënnale van São Paulo. Dat is niet niks. Op hetzelfde moment namen we Paulien Oltheten aan. Zij was heel jong en had nauwelijks ervaring in de kunstwereld."

"Ik heb met beiden pittige discussies gevoerd over waarom ze wilden komen en wat ze verwachtten. Ze zaten in totaal verschillende situaties, maar hebben uiteindelijk heel veel aan elkaar gehad."

Is het kunstenaarschap te leren?
"Mijn opvatting is van niet, maar het is afhankelijk van je definitie van kunstenaarschap. De Rijksakademie is een postacademisch instituut, dus neem je kunstenaars aan die al een ­oeuvre hebben. Vergelijk het met een trainee in het bedrijfsleven. Iemand die na een studie een traject volgt om senior te worden."

De Rijksakademie communiceert volop over welke alumni op welke biënnale te zien zijn.
"Op biënnales is te zien hoe een kunstenaar internationaal wordt gezien. Als instituut laten we ermee zien dat onze alumni het goed doen. Dertig jaar geleden was ik met toenmalig directeur Janwillem Schrofer op de Biënnale van ­Venetië."

"We zeiden toen dat het super zou zijn als er twee of drie alumni van de Rijksakademie zouden zijn. De afgelopen keer waren er alleen al acht in de landenpaviljoens, onder wie twee uit Afrikaanse landen. Hoe bijzonder is dat?"

Afgelopen jaren is er veel bezuinigd, vooral ­onder minister Halbe Zijlstra.
"Je begrijpt iets pas als je bereid bent om je erin te verdiepen en die bereidheid was er toen niet. Er kwamen heftige bezuinigingen, oo­k bij andere instituten. We werden met 70 procent gekort, later werd dat 50 procent.

Ik was een half jaar directeur en heb ervoor gekozen me erin vast te bijten om de kwaliteit op peil te houden en te voorkomen de Rijksakademie eraan onderdoor ging. Dat is gelukt en in maart heeft de minister de budgetten bijgesteld, zodat mijn opvolger vooruit kan. Daar ben ik trots op."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden