Plus

Eindelijk een biografie over Cissy van Marxveldt: 'Het zoetige imago moet eraf'

Cissy van Marxveldt is een van de beroemdste meisjes­boekenauteurs van Nederland, maar over haar leven was weinig bekend. Nu is er eindelijk een biografie. 'Het zoetige imago moet eraf.'

Setske de Haan (de echte naam van Cissy van Marxveldt) als hbs-leerlinge. Ze ging vanaf 1902 naar de hbs, waar ze veel inspiratie zou vinden voor haar latere boeken Beeld -

Voor iedereen die dacht dat Cissy van Marxveldt (1889-1948) uit eenzelfde gegoed middenklassemilieu kwam als haar hoofdpersonen uit Een Zomerzotheid (1927) en de Joop ter Heul-reeks (vanaf 1919): dat is dus niet zo.

Haar vader werkte zich op tot hoofdonderwijzer van de basisschool in het Friese dorpje Oranjewoud, maar de Amsterdamse, rijke zakenman die Joop ter Heul als vader heeft, was zeker niet door Van Marxveldts eigen vader geïnspireerd.

Geromantiseerd beeld
Schrijfster en journalist Monica Soeting (1955) schreef met Cissy van Marxveldt - Een Biografie de eerste biografie over de meisjesboekenauteur. Soeting werkte acht jaar aan het 400 pagina's tellende boek. Maandag promoveerde ze erop aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Dat Soeting er lang mee bezig was, komt mede doordat er weinig materiaal was om mee te werken. Van Marxveldt, die officieel Setske de Haan heette, schreef 26 romans en tientallen verhalen, maar over zichzelf ging het nooit.

Soeting vond zes interviews, maar daarin bleek de schrijfster een geromantiseerd beeld van zichzelf te schetsen. Een biografische schets uit 1989, gemaakt bij een tentoonstelling, baseerde zich vooral op die - incorrecte - interviews.

"Er was gewoon bijna niets serieus'," zegt Soeting. "Zo raar. Ze is zo'n belangrijke figuur. Het is lang gebruikelijk geweest dat je een biografie moest 'verdienen'. Kinderboekenauteurs werden niet gezien als materiaal voor biografieën. En meisjesboekenauteurs al helemaal niet."

Gedichten en romans
Generaties meisjes groeiden op met de avonturen van Joop ter Heul of de intriges in Een Zomerzotheid. In dat laatste boek wisselen een jonkheer en een boerenzoon van identiteit om een groep nuffige meisjes een lesje te leren. Ondertussen bloeien er liefdes op tussen rangen en standen die elkaar normaal gesproken niet hadden uitgekozen.

Van Marxveldt werd beroemd als auteur van dergelijke 'bakvisromans', maar dat ze veel meer was blijkt uit het beeld dat Soeting schetst. Zo waren de meisjesboeken vooruitstrevend en schreef Van Marxveldt ook gedichten en romans voor volwassenen.

Het leven van Van Marxveldt was daarbij een stuk minder vrolijk dan het leven van veel van haar onderwerpen. Ze verhuisde in 1911 naar Amsterdam, waar ze haar man, Leo Beek, leerde kennen. Het huwelijk begon gelukkig, maar Van Marxveldt vertrok in 1940 met haar twee zoons toen Beek een verhouding kreeg.

Typerende uitdrukkingen
Als Joodse man en lid van het verzet werd hij later gearresteerd en in 1944 gefusilleerd. Van Marxveldt was in die tijd ziek en leefde in armoede, ondanks haar vroegere successen als auteur. Ze werd maar 58 en ligt begraven op Zorgvlied.

Soeting kreeg van de nazaten van Van Marxveldt beschikking over foto's en een dagboek uit de tijd die ze doorbracht in Groot-Brittannië. Ze werkte er als 18-jarige onder andere als au-pair. Grappig is dat uit het dagboek al de schrijfster klinkt - inclusief typerende uitdrukkingen. Zo schrijft Van Marxveldt over een uitstapje met haar oppaskind:

'Die uittocht van ons is vermakelijk. Vooreerst Molly natuurlijk en de pushcar, dan Molly's pop, dan een wagen voor de pop en gister had ik ook nog een trekpot met melk in de hand, want de flesch was nergens te vinden. Zoo karren we dan door Coventry's straten. Ik vang nogal eens wat lachende blikken op, maar dat bomt me niks.'

Joop ter Heultoon
Die bekende 'Joop ter Heultoon' zou later goed zijn voor druk na druk van Van Marxveldts boeken. En hoewel vaak wordt gedaan alsof ze veel aanstellerige modewoordjes gebruikte, is dat volgens Soeting onzin. "Ik vind het grappig als mensen het over Joop ter Heul hebben en dan iets zeggen als 'dolletjes'. Dat heeft níéts met Joop te maken. Joop is een heel stoer meisje. Ze zegt 'oer' als ze iets leuk vindt. Dat is kerelachtig."

Dat Van Marxveldts boeken wel vaak eindigen met een hoofdpersoon die zich schikt in een leven als keurige huisvrouw moeten we volgens Soeting zien als typerend voor de middenklasse waartoe Van Marxveldt wilde behoren.

Voor de lol
"Cissy van Marxveldt stelde zich voor als een goed opgeleide vrouw en de echtgenote van een zakenman. Dat had allerlei implicaties, want dergelijke vrouwen werden niet geacht te werken. En zíj verdiende de kost lange tijd. Daarom deed ze als ze het over haar werk had altijd alsof ze dat voor de lol maar zo'n beetje erbij deed."

"Als een interviewer dan vroeg: 'Gaat u nog eens een román schrijven?', zei ze: 'Een roman? Nee, dat kan ik niet.' Ze was heel conventioneel. Maar als je haar boeken goed leest, lees je heel andere dingen: vrouwen die blijven werken, of geweldige banen krijgen of heel zelfstandig zijn."

Soeting hoopt vooral dat beeld over te brengen met haar biografie: het zoetige imago moet eraf. "Het is helemaal niet zo zoet als mensen vaak denken," zegt ze. "Cissy van Marxveldt hoort gewoon tot het Nederlandse cultuurgoed. Als je uitrekent wie die boeken allemaal hebben gelezen: dat moeten miljoenen vrouwen zijn."

Monica Soeting: Cissy van Marxveldt - Een Biografie, Uitgeverij Atlas Contact, €34,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden